حمید نظریپور ۲۵ آبان در ابتدای این نشست تخصصی، با اشاره به سازوکار شکلگیری پدیدههای اقلیمی اظهار کرد: النینو یک الگوی اقلیمی است که در اثر گرم شدن غیرطبیعی دمای آب اقیانوس آرام در نزدیکی خط استوا ایجاد میشود. این افزایش دما که به دلیل تضعیف یا تغییر جهت بادهای تجاری رخ میدهد، میتواند جو زمین را دگرگون سازد و الگوهای اقلیمی جهان را برهم زند؛ به گونهای که در برخی نقاط خشکسالیهای ویرانگر و در نقاط دیگر سیلهای فاجعهبار پدید آورد.
وی با اشاره به وضعیت سال جاری تصریح کرد: اگرچه سال ۲۰۲۶ با پدیده لانینا (فاز سرد) آغاز شد، اما از اوایل خردادماه شاهد آغاز النینو بودیم. سازمان جهانی هواشناسی با احتمال نزدیک به ۱۰۰ درصد اعلام کرده که این شرایط تا فوریه ۲۰۲۷ ادامه یافته و در اواخر سال به وخیمترین وضعیت خود خواهد رسید. به همین دلیل، هماهنگکننده کمکهای اضطراری سازمان ملل آن را «هیولای عظیم» توصیف کرده است.
در ادامه این نشست، محسن حمیدیانپور با تاکید بر اینکه نباید اثر النینو بر بارش و دمای ایران را به یک رابطه ساده تقلیل داد، گفت: وقوع النینو الزاماً به معنای ترسالی در کشور نیست. بر اساس اطلاعات ارائهشده در منابع معتبر از جمله کتاب «آبوهوای ایران»، در حدود ۲۷.۵ درصد موارد وقوع فاز گرم ENSO (النینو)، ایران بارشی بیش از حد معمول دریافت کرده است. در مقابل، در حدود ۲۹.۵ درصد موارد وقوع فاز سرد (لانینا)، بارش کشور کمتر از معمول بوده است. این ارقام نشان میدهد که هرچند ارتباط آماری وجود دارد، اما این ارتباط بههیچوجه قطعی و همیشگی نیست.
وی دلیل این پیچیدگی را در سازوکار اقلیم ایران دانست و افزود: بخش عمده بارشهای مؤثر کشور، بهویژه در نیمه سرد سال، تحت تأثیر ناوهها و سامانههای مدیترانهای و انتقال آنها توسط بادهای غربی است. همچنین شاخصهای دورپیوندی دیگری مانند نوسان اطلس شمالی (NAO)، نوسان دههای اقیانوس آرام (PDO) و دوقطبی اقیانوس هند (IOD) نقش تعیینکنندهای دارند. فاز و برهمکنش این شاخصها میتواند پاسخ جو به النینو را تعدیل یا تشدید کند.
حمیدیانپور با تاکید بر تفاوت اثر النینو بر بارش و دما خاطرنشان کرد: یک زمستان پربارش الزاماً زمستانی سرد نخواهد بود. برای تجربه همزمان بارش مناسب و دمای کمتر از معمول، باید مجموعهای از شرایط اقیانوسی و جوی در آرایشی مطلوب قرار گیرند. مهمترین نکته، تفاوت میان رخداد گذرای النینو و روند بلندمدت تغییر اقلیم است.
وی در ادامه تصریح کرد: مسئله اصلی اقلیم ایران را نباید صرفاً در انتظار بارشهای یک زمستان جستوجو کرد. کاهش رطوبت و خشکتر شدن اقلیم، افزایش امواج گرمایی، تغییر الگوهای بارش و کاهش پوشش برفی، چالشهای بلندمدتی هستند که آینده منابع آب، کشاورزی و سکونتگاههای کشور را تهدید میکنند. در چنین شرایطی، حتی ممکن است با وجود کاهش میانگین بارش، رخدادهای بارشی سنگینتر و سیلابیتر شوند.
در پایان این جلسه، با جمعبندی مباحث مطرحشده تاکید شد؛ کشور به جای مدیریت بحران پس از وقوع خشکسالی یا سیل، نیازمند مدیریت پیشنگرانه ریسکهای اقلیمی است. برنامهریزی منابع آب، بازنگری در الگوی کشت، مدیریت تقاضای آب، توسعه آبخیزداری و افزایش تابآوری سکونتگاهها باید بر اساس سناریوهای آینده اقلیم انجام شود. النینو میتواند زمینهساز افزایش بارش در ایران باشد، اما تضمینکننده ترسالی نیست.
انتهای پیام