بیابانزایی، یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی قرن حاضر محسوب میشود، این پدیده، خاموش اما تأثیرگذار است و بهتدریج منابع طبیعی، اراضی حاصلخیز و ظرفیتهای زیستی سرزمین را با تهدیدی جدی مواجه میکند، این بحران که تحت تأثیر عواملی همچون تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای مداوم، کاهش منابع آبی، چرای بیرویه دام، تخریب پوشش گیاهی و بهرهبرداری نادرست از منابع طبیعی شکل میگیرد، تنها یک مسئله محیطزیستی نیست، بلکه بهطور مستقیم بر امنیت غذایی، اقتصاد، معیشت جوامع محلی و پایداری توسعه در مناطق مختلف اثر میگذارد.
در سالهای اخیر، آثار و پیامدهای بیابانزایی بیش از گذشته نمایان شده و زنگ خطر ضرورت توجه جدی به حفاظت از منابع طبیعی و مدیریت اصولی سرزمین را به صدا درآورده است، از همین رو، افزایش آگاهی عمومی، بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و تخصصی و تقویت همکاری میان دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و نهادهای مرتبط، از مهمترین راهکارهای مقابله با این پدیده به شمار میرود.
همزمان با ۲۷ خرداد، روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی، خبرگزاری ایسنا در چهارمحال و بختیاری با حضور مدیران، مسئولان و کارشناسان حوزههای مرتبط، میزگردی تخصصی برگزار کرد تا ضمن بررسی ابعاد مختلف این پدیده، آخرین وضعیت، چالشها، راهکارهای علمی و اجرایی و نقش دستگاههای متولی در پیشگیری و کاهش آثار بیابانزایی مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد، زیرا حفاظت از سرزمین، مسئولیتی مشترک و ضرورتی انکارناپذیر برای تضمین آینده نسلهای امروز و فرداست.
عرصههای جنگلی و مرتعی چهارمحال و بختیاری استعداد بیابانزایی را دارند
اصغر احمدی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با اشاره به تبعات پدیده بیابانزایی، اظهار کرد: پدیده بیابانزایی در یک فرآیند و با ایجاد یک تغییر باعث از بین رفتن پوشش گیاهی، جنگلی و اراضی ملی میشود و بهطور کلی این پدیده وضعیتی را ایجاد میکند که عرصه منابعطبیعی، عاری از پوششگیاهی، مرتعی و جنگلی خواهد شد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با اشاره به عوامل تاثیرگذار در بیابانزایی، بیان کرد: مهمترین عامل تاثیرگذار در این حوزه تغییرات اقلیمی و آبوهوایی است، زیرا میتوان گفت یکی از نیازهای اصلی مراتع و جنگلها نزولات آسمانی و بارش است، همچنین عامل انسانی بر تغییرات اقلیمی تاثیر میگذارد، چرای بیرویه و قطع درختان جنگلی نیز میتوانند عرصههای ملی و طبیعی را تحت تاثیر خود قرار دهد و آن را بیابان تبدیل کند.
وی افزود: در چهارمحال و بختیاری از سطح یک میلیون و ۳۴۵ هزار متر مربع اراضی ملی، تقریبا ۳۴۵ هزار هکتار را عرصههای جنگلی و یک میلیون هکتار را عرصههای مرتعی تشکیل میدهد و با این وجود، اگر در این استان، روند تخریب، روند مداخله در عرصههای ملی و فشار بیش از حد دام بر مرتع، چرای بیرویه و... اتفاق بیوفتد، میتوان گفت این استان درنهایت روند بیابانی شدن را پیش میگیرد.
احمدی با اشاره به آخرین وضعیت دشتهای چهارمحال و بختیاری، تصریح کرد: درمجموع به جز از ۱۲ دشت بحرانی استان، تلاش میشود عرصههای این استان را از بیابانی شدن نجات دهیم و اقداماتی همچون اقدامات آبخیزداری و سازهای انجام دهیم تا از فرسایش خاک، از بین رفتن پوشش گیاهی جلوگیری شود، همچنین دشت شهرکرد در سنوات گذشته به دلایلی مختلف تحت تاثیر کمآبی و کاهش سطح ایستایی سفرههای زیرزمینی (کاهش ۳۷ الی ۳۸ متری سطح آب)، به کانون ریزگرد تبدیل شده بود و گرد و غبار و آلودگی را در فصل پاییز و زمستان را به دنبال داشت، به همین منظور دشت را با عملیات احیایی و اصلاحی تا حدودی از حالت بحرانی نجات دادیم.
وی ادامه داد: اگر مراقبتهای لازم از اراضی و مراتع چهارمحال و بختیاری صورت نگیرد میتوان گفت چهارمحال و بختیاری به سمت بیابانی شدن، خواهد رفت، زیرا عرصههای این استان استعداد بیابانزایی را دارند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری توضیح داد: در حوزه منابعطبیعی با انجام اقدامات آبخیزداری و با جلوگیری از هدررفت روانآبها، از فرسایش خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی مراتع جلوگیری میشود، همچنین طرح کاشت یک میلیارد درختی که در سطح کشور مطرح است یکی از مولفههای غنیسازی جنگل و مرتع است که به صورت بذرکاری و یا نهال کاری انجام میشود.
وی در ادامه گفت: یکی از جوامع وابسته به عرصههای این چهارمحال و بختیاری، دامداران هستند به همین دلیل برنامهریزیهایی برای آنان صورت گرفت تا علاوه بر استفاده خود از مراتع بتوانند باعث احیای آن شود و پیشبینی میشود اگر تمامی دامداران نسبت به مراتع استانی احساس مسئولیت داشته باشند، روند بیابانزایی در این استان کاهش پیدا خواهد کرد.
احمدی گفت: یکی از عواملی تاثیرگذار دیگر در بیابانزایی، موقعیت جغرافیایی چهارمحال و بختیاری است، زیرا این استان در شیب قرار دارد و اگر بارندگی و پوشش گیاهی در استان وجود نداشته باشد، این استان به سمت بیابانی شدن میرود و به کانون ریزگردها تبدیل میشود، همچنین میتوان گفت اگر پوشش گیاهی کافی نباشد و استان به سمت بیابانزایی رود، بستر مناسبی برای ایجاد سیل در استان نیز فراهم خواهد شد.
وی در ادامه بیان کرد: عرصههای ملی علاوه بر اینکه به تنهایی بر توسعه پایداری کشور تاثیرگذار هستند، در جهت توسعه صنایع معدنی، دامداری و دامپروری و کشاوری ظرفیت مناسبی هستند و در هر کشور زمانی میتواند رشد اقتصادی پیدا کند که اشتغال در آن بالا باشد، همچنین اگر از منابعطبیعی به صورت اصولی استفاده شود یک ظرفیت در جهت توسعه پایدار خواهد بود.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: مردم سرمایههای اصلی این کشور هستند و ما مسئولان باید به مردم احترام بگذاریم، زیرا میتوان گفت با مردم و همراه آنان میتوان از منابع طبیعی حفاظت کرد و هرکجا مردم بودند میتوان موفقیت را در انجام اقدامات را تضمین کرد.
احمدی در رابطه با اقدامات آبخیزداری در چهارمحال و بختیاری، گفت: اقدامات آبخیزداری برای حفاظت از خاک، حفظ پوشش گیاهی و جلوگیری از بیابانی شدن انجام میگیرد، اما در استانهای زاگرسی باید به مبحث آبخیزداری توجه بیشتری شود، زیرا استانهای زاگرسی باتوجه به موقعیت توپوگرافی و جغرافیایی، تاثیر بسیار مخربی در فرسایش خاک دارند، بنابراین انجام اقدامات آبخیزداری یک امر بسیار مهم است و طبق قراردادی که در رابطه با این موضوع در استان منعقد شد، قرار بود بالغ بر به یک همت اعتبار به استان تزریق و اقدامات آبخیزداری نیز انجام شود، ولی باتوجه به شرایطی که طی این مدت در کشور رقم خورد، این اقدامات تحتتاثیر قرار گرفت، با این وجود از سوی دستگاههای مربوطه، اعتباراتی تخصیص داده شد تا بتوانیم اقدامات مناسبی را در حوزه آبخیزداری انجام دهیم.
وی در رابطه با بحث پیشگیری از حریق و اطفای حریق در مراتع و جنگلها، ادامه داد: بحث پیشگیری از حریق نباید در پدیده بیابانزایی نادیده گرفته شود، زیرا یکی از عوامل موثر و تاثیرگذار در بیابانی شدن، حریق و آتشسوزی است که در مراتع و جنگلها اتفاق میافتد و برای حفظ منابع طبیعی از آتشسوزیها باید امکانات بسیار پیشرفته وجود داشته باشد تا از اتفاق افتادن آتشسوزی و گسترس آن جلوگیری شود، همچنین مبارزه با آفات جنگلها و مراتع یکی دیگر از عوامل تاثیرگذاری است که منجر به زوال و خشکی گونها میشود.
خشکسالی و افزایش دما، پتانسیل بیابانزایی را در کشور ایجاد میکند
معصومه نوروزی- مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری در ادامه این میزگرد تخصصی با اشاره به نقش مخاطرات طبیعی و هواشناسی در افزایش پدیده بیابانزایی، اظهار کرد: عمدتاً در تشدید پدیده بیابانزایی عوامل انسانی و طبیعی دخیل است، در حوزه خشکسالی دو نوع خشکسالی ناشی از کاهش بارش وجود دارد، یک نوع مرتبط با خشکسالی هواشناسی و نوع دیگر مرتبط با خشکسالی آبشناسی و کشاورزی است، همچنین در این پدیدهها موضوع افزایش دما نیز دخالت دارد.
نوروزی با بیان اینکه در حال حاضر با پدیده تغییر اقلیم مواجه هستیم، گفت: این پدیده در مسائل مرتبط با هواشناسی، زیستمحیطی و حتی بهداشت به مسئله روز در جهان تبدیل شده و همچنین افزایش دما پس از حرکت به سمت صنعتی شدن در سطح جهان کاملا محرز است، در سال ۲۰۲۴ با بالاترین رکوردهای دمایی مواجه شدیم و این سال بهعنوان گرمترین سال جهان شناخته میشود، میانگین دمای جهان حدود ۱.۵۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته است که علت اصلی این افزایش دما، افزایش میزان گازهای گلخانهای و تخریبهای زیستمحیطی شناخته میشود.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری افزود: افزایش گازهای گلخانهای در سراسر جهان، حتی قطبها، موجب افزایش دما به صورت شارپی شده است، افزایش ۱.۵۵ درجهای دما شاید در دید بسیاری از افراد عدد کوچکی محسوب شود، اما این افزایش دما بسیار خطرناک است، حتی یک دهم درجه افزایش دما در میانگین میتواند به ساختار گیاهان در منابعطبیعی آسیب وارد کند.
وی با بیان اینکه سازگاری با خشکسالی یکی از مسائل مهم است، عنوان کرد: خشکسالیها از بیش از یک دهه گذشته کشور و استان چهارمحال و بختیاری را تحت تاثیر قرار داده است، البته در پدیده خشکسالی با توزیعهای یکسان مواجه نیستیم و درجه آن در نقاط مختلف متفاوت است، البته باید گفت که تغییر اقلیم موجب تغییرات جوی نیز میشود، بنابراین در برخی از سالها با بارشهای خوبی مواجه بودیم که میتوان به بارشهای مانسون در تابستان ۱۴۰۱ اشاره کرد، اما این بارشها تداوم ندارد و حتی میتواند خسارتهایی را نیز به بار بیاورد.
نوروزی با اشاره به اینکه خشکسالی و افزایش دما، پتانسیل بیابانزایی را در کشور ایجاد میکند، یادآور شد: کشور ایران در منطقه جنب حارهای قرار دارد که بیشترین خشکیها در این منطقه قرار دارد که بارشها نسبت به منطقه حارهای و بالا دست کمتر است، این افزایش دما منجر به افزایش تبخیر میشود و باتوجه به اینکه بارشها کاهش پیدا کرده است و نیاز آبی در حوزههای مختلف مانند کشاورزی، شرب، صنعت افزایش پیدا کرده است، بنابراین این مسئله موجب میشود که بیشتر به سمت استفاده از آبهای زیرزمینی برویم، این افزایش تقاضا برای آب، در حالی صورت گرفته که بارشها افزایش نکرده است و در نهایت بهرهبرداری بیرویه از منابع آب زیرزمینی منجر به ایجاد پدیده فرونشست میشود، همچنین از مدیریت آبهای سطحی نیز غافل شدهایم.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری ادامه داد: توپوگرافی این استان عمدتا کوهستانی و اراضی دارای شیب زیاد هستند، بنابراین سطح ایستایی آب بالا است، بنابراین روانآبها به علت سنگلاخی بودن اراضی و شیب آن، نمیتواند نفوذ کند و به تقویت منابع آبی کمک شایانی کند و این منابع آبی از دسترس خارج میشود.
وی با تاکید بر اینکه برای جلوگیری از پدیدههایی مانند خشکسالی، فرونشست و بیابانزایی باید به سمت کاهش استفاده از سوختهای فسیلی و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر برویم، خاطرنشان کرد: توسعه پوشش گیاهی در کاهش دمای هوا به صورت منطقهای بسیار موثر است، در مناطق بیابانی برخی کشورها شاهد کاشت درخت و افزایش پوشش گیاهی مقاوم به خشکی هستیم، برای توسعه پوشش گیاهی و جنگلی میتوان از بازچرخانی آب کمک گرفت، این مسئله نیازمند آموزش و آگاهیرسانی است.
نوروزی خاطرنشان کرد: آمار ۱۰ ساله در چهارمحال و بختیاری نشان میدهد که ۹۱ درصد مساحت استان همچنان درگیر خشکسالی است، بارشهای خوبی را در فصل زمستان سال گذشته و بهار شاهد بودیم، در حالیکه همچنان با کاهش ۱۱ درصدی بارش در این مدت مواجه شدیم، طبق شرایط جوی در تابستان انتظار بارش موثری را نداریم، البته در حال حرکت به سمت شرایط حاکمیت ال نینو در سطح جهان میرویم که شاخص انسون در این شرایط در حال مثبت شدن است که گرایش آبهای اقیانوس آرام مرکزی و شرقی حارهای به سمت افزایش دمای قابل ملاحضه میرود، امسال انتظار ابر ال نینو وجود دارد که بارشها فوقالعاده شدید خواهد بود و بارشهای خوبی را در فصل پاییز پیشبینی میکنیم، البته هوا به شدت گرم خواهد شد و بنابراین مصرف آ نیز بالا خواهد رفت، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ دماهای بالا را انتظار داشته باشیم.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری بیان کرد: بیشترین بارش کاهش در سال آبی گذشته و در این استان در شهرستان کیار با ۴۱۸ میلیمتر بود که کاهش ۲۲۶ میلیمتری را نشان میدهد، در مرحله بعد لردگان و خانمیرزا به ترتیب با کاهش ۱۳۶ و ۱۳۴ میلیمتری بارش در رتبه بعدی قرار دارد، فارسان نیز جزو شهرستانهای کم بارش است، همچنین منطقه بروجن و دشت شهرکرد از نظر پدیده بیابانزایی در معرض خطر قرار دارد، زیرا میانگین بارش سالانه در آنها نسبت به سایر مناطق پایینتر است.
طبیعت چهارمحال و بختیاری تحت آسیب تغییرات اقلیمی و فعالیتهای انسانی قرار دارد
همچنین سجاد عبدالهی، رئیس گروه آبهای سطحی دفتر مطالعات پایه منابع شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری در تشریح وضعیت توپوگرافی استان، اظهار کرد: عمده مساحت چهارمحال و بختیاری را مناطق کوهستانی و اراضی شیبدار تشکیل میدهد و منابع آبی استان نیز عمدتاً فاصله قابل توجهی با مراکز جمعیتی دارند.
وی افزود: بخش عمده بارشها در مناطق کوهستانی و دارای شیب رخ میدهد، همچنین روانآبها نیز در همین مناطق شکل میگیرند، یکی از مهمترین چالشهای استان، فاصله مراکز جمعیتی از منابع آبی و اختلاف ارتفاع قابل توجه میان این مناطق است که بهرهبرداری از منابع آب را با دشوار میسازد، در نتیجه، بخش زیادی از منابع آبی به سمت استانهای پاییندست جریان پیدا میکند.
عبدالهی با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی بر منابع آبی چهارمحال و بختیاری، گفت: براساس مطالعات و مقالات علمی، تغییر اقلیم در عرضهای جغرافیایی ۳۰ تا ۴۰ درجه که کشور ایران نیز در این محدوده قرار دارد، کاملاً مشهود است و تأثیر آن بر منابع آب به اثبات رسیده است.
وی ادامه داد: بررسی پارامترهای مختلف هیدرولوژیکی از جمله بارش، روانآب و تبخیر نشان میدهد که کشور و بهویژه چهارمحال و بختیاری تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار گرفتهاند، در گذشته، به دلیل شرایط ارتفاعی استان، بخش عمده بارشها به صورت برف ذخیره میشد و به تدریج با گرم شدن هوا، رودخانهها، چشمهها و منابع آبی استان را تغذیه میکرد، اما گرمایش جهانی موجب شده است علاوه بر تغییر نوع بارش از جامد به مایع، ماندگاری منابع آبی نیز کاهش یابد و آب با سرعت بیشتری از طریق روانآب و شیب بالای استان از دسترس خارج شود.
رئیس گروه آبهای سطحی دفتر مطالعات پایه منابع شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: منظور از دست رفتن منابع آب، نابودی آنها نیست، بلکه این منابع به استانهای پاییندست منتقل شده و در پشت سدها و مخازن آن مناطق ذخیره میشوند، موضوعی که دسترسی استان به منابع آبی خود را کاهش میدهد و چالشبرانگیز است.
وی گفت: پایداری برف در شهرستان چلگرد دچار تغییر شده و زردکوه بختیاری در سالهای اخیر با سرعت بیشتری از پوشش برفی خالی میشود، پس از ذوب برف نیز پوشش گیاهی که ظاهر میشود که در بسیاری موارد تحت تأثیر چرای دام از بین میرود، در سالهای اخیر پدیده گلآلود شدن چشمه کوهرنگ نیز مشاهده شده است، این چشمه ماهیت کارستی دارد و از منابع کارستی زردکوه تغذیه میشود، با ذوب سریع برف، منافذ این منابع آشکار شده و با وقوع بارشهای نسبتاً شدید، رسوبات یخچالی وارد این منافذ میشوند که نتیجه آن، گلآلود شدن سریع آب چشمه است، گلآلود شدن چشمه کوهرنگ یکی از شواهد و نشانههای تغییر اقلیم در استان است.
رئیس گروه آبهای سطحی دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: طبیعت استان همزمان از دو جنبه تحت آسیب قرار دارد، که شامل تغییرات اقلیمی و از سوی دیگر فعالیتهای انسانی میشود، از این رو لازم است فرهنگسازی لازم صورت گیرد تا مردم زندگی خود را بر مبنای شاخصهای توسعه پایدار تنظیم کنند، برای عبور از بحرانهای موجود و سازگاری با شرایط جدید، نیازمند فرهنگسازی و افزایش آگاهی عمومی هستیم، همچنین همافزایی و همکاری میان دستگاههای اجرایی، مردم و حاکمیت برای مدیریت این شرایط ضروری است.
وی با بیان اینکه رودخانه خرسان یکی از سرشاخههای اصلی رودخانه کارون محسوب میشود، گفت: این رودخانه به صورت یک نوار باریکی از مرز استان در جنوب شرق استان وارد و پس از یک بازه کوتاه خارج میشود و به سد کارون ۳ میریزد، این رودخانه حجمی بالغ بر ۳ میلیارد متر مترمکعب آب دارد، همچنین مجموع خروجی رودخانه زایندهرود و کارون حدود ۵.۵ میلیارد متر مکعب است، با این حساب میتوان گفت حجم آب ورودی از رودخانه خرسان در مجموع منابع آبی استان سهم قابل توجهی را به خود اختصاص میدهد، اما در واقعیت این رودخانه برای استفاده در دسترس مردم استان نیست.
عبدالهی خاطرنشان کرد: در کشور ایران در بحث مدیریت منابع آبی، نگرش حوضهای است، چهارمحال و بختیاری بین دو حوضه آبخیز زایندهرود و کارون واقع شده و رودخانه دز نیز کمی دارد، حدود ۱۳ درصد در حوضه زایندهرود و ۸۷ درصد نیز در حوضه آبخیز کارون قرار دارد، نظام تخصیص آب موجب شده تا این استان نتواند بنا بر نیاز بر این منابع آبی تخصیص دلخواه داشته باشد، زیرا ذینفعان از سرآب تا پایاب باید در نظر گرفته شود.
رئیس گروه آبهای سطحی دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری تاکید کرد: آب جزو انفال و در اختیار حاکمیت است، سهم این استان از حوزه زایندهرود بسیار اندک بوده و بیشتر برداشت از زایندهرود در حوزه شرب است، در حوزه کارون، آب در حوزه کشاورزی، شیلات و ... مورد استفاده قرار میگیرد، باید به سمت بازچرخانی آب و افزایش بهرهوری از منابع آبی برویم، راندمان آبیاری در مصارف کشاورزی باید بالا برود، زیرا چارهای نداریم.
بیابانزایی سومین بحران، پس از تغییر اقلیم و ابربحران آب در جهان است
در ادامه این میزگرد سعید شکری، کارشناس مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری، اظهار کرد: پس از تغییر اقلیم و ابربحران آب، سومین بحرانی که در سطح جهان خود را نشان میدهد، پدیده بیابانزایی است، وقتی نام چهارمحال و بختیاری به میان میآید، نخستین چیزی که به ذهن میرسد کوههای سر به فلک کشیده، مناطق برفگیر و چشمهسارهای فراوان است، اگر از منظر مهندسی منابع آب به این استان نگاه کنیم، این استان موتور پمپاژ آب ایران به شمار میرود، اگر این منطقه در کشور وجود نداشت، در واقع تمدن ایران مرکزی و جنوب غرب کشور به شکل کنونی وجود نداشت.
شکری با اشاره به اینکه شهرکرد به عنوان بام ایران شناخته میشود، گفت: اگر وضعیت بحران آب به همین شکل ادامه پیدا کند، در دهههای آینده این منطقه به کویر مرتفع ایران تبدیل خواهد شد، از نظر هیدرولوژیکی و اقلیمشناسی، هر منطقهای که کمتر از ۵۰ میلیمتر بارندگی سالانه داشته باشد، بیابان محسوب میشود و مناطقی که بین ۵۰ تا ۱۰۰ میلیمتر بارندگی سالانه دارند، در دسته مناطق نیمهبیابانی قرار میگیرند.
کارشناس مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری در خصوص پدیده بیابانزایی بیان کرد: بیابانزایی به هر نوع کاهش توان اکولوژیکی یک منطقه گفته میشود، بنابراین هر فعالیتی، چه طبیعی و چه انسانی، که موجب کاهش توان اکولوژیکی مناطق شود، به نوعی بیابانزایی محسوب میشود، بر همین اساس، حتی پربارانترین مناطق استان نیز میتوانند دارای شاخصهایی از پدیده بیابانزایی باشند.
وی با اشاره به پدیده خشکسالی و تغییر اقلیم در چهارمحال و بختیاری، گفت: بر اساس شاخص خشکسالی ۱۰ ساله، در ۹۰ درصد سطح اراضی استان نشانههایی از تغییر اقلیم مشاهده میشود و الگوی پایدار اقلیم منطقه به سمت خشکی پایدار در حال حرکت است، این مسئله تمامی بخشهای مرتبط را تحت تأثیر قرار میدهد.
شکری ادامه داد: برای مثال، در دشتهای چهارمحال و بختیاری پدیده فرونشست زمین و کاهش سطح آبهای زیرزمینی خود را نشان میدهد، همچنین در بلندمدت، کسری ۶۰۴ میلیون مترمکعب در مخزن آبهای زیرزمینی در سطح استان را شاهد هستیم، دشتهای شهرکرد، بروجن، فرادنبه، سفیددشت و جوانمردی جزو دشتهای ممنوعه بحرانی هستند، در دشت شهرکرد طی سال گذشته بیش از ۲۰۵ سانتیمتر افت سطح آب زیرزمینی ثبت شده است.
کارشناس مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: در مناطقی مانند کیار شرقی ۶.۵ متر افت سطح آب زیرزمینی مشاهده شده است، همچنین در منطقه جوانمردی ۶۷۶ سانتیمتر افت سطح آب زیرزمینی گزارش شده که همگی نشاندهنده بحران آب در استان هستند.
وی تصریح کرد: زمانی که بارندگی در سطح چهارمحال و بختیاری رخ میدهد، تنها حدود ۲۴ ساعت فرصت وجود دارد تا بتوان آب را در استان مهار کرد، در غیراینصورت این آب از استان خارج میشود، به همین دلیل مهمترین رویکرد برای این استان، مهار آب است، با استفاده از سازههایی مانند طرحهای تغذیه مصنوعی میتوان خروج آب از استان را به تأخیر انداخت، شرکت آب منطقهای نیز اقداماتی را در زمینه مهار سیلاب انجام میدهد، از جمله این اقدامات میتوان به اجرای حوضچه تغذیه مصنوعی هفشجان اشاره کرد، همچنین طرحهای تغذیه مصنوعی در منظریه نیز حال پیگیری است.
وابستگی به منابع آب زیرزمینی نیز بیش از حد شکل گرفته است
در پایان میزگرد روحالله کریمیان، معاون آبخیزداری، ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری، اظهار کرد: عمده دلایل ایجاد بحرانهایی مانند خشکسالی، بیابانزایی، گرد و غبار و ریزگردها تا حدود ۹۰ درصد به عوامل انسانی و تصمیماتی برمیگردد که در دهههای گذشته در استان اتخاذ شده است.
وی افزود: در برخی حوزهها با نوعی تضاد منافع مواجه هستیم، بهگونهای که بخش کشاورزی به دنبال توسعه اراضی کشاورزی است، در حالیکه از سوی دیگر تأمین آب شرب مردم موضوعی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت، با این حال، در بسیاری موارد روشهای استفاده و نوع کشتها متناسب با شرایط اقلیمی منطقه نیست و وابستگی به منابع آب زیرزمینی نیز بیش از حد شکل گرفته است، در شرایط فعلی، کاهش این وابستگی بسیار دشوار شده و تنها راهکار مؤثر، اجرای اقدامات اصولی برای کاهش اثرات منفی این روند است، در حوزه مدیریت منابع آب، بهترین راهکار اجرای طرحهای آبخیزداری محسوب میشود.
کریمیان با اشاره به مدیریت جامع حوضه آبخیز، گفت: در این رویکرد، تمامی اقدامات آبخیزداری بهصورت همزمان و یکپارچه دیده میشود و اجرای آنها بدون مشارکت مردم امکانپذیر نیست، تجربه نشان داده است که بدون همراهی و مشارکت جوامع محلی، هیچ طرحی موفق نخواهد بود.
معاون آبخیزداری ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری افزود: بیابانزایی اثرات منفی در دشتهای استان دارد که از جمله آنها میتوان به پدیده ریزگردها اشاره کرد، اجرای طرحهای آبخیزداری در مناطق بالادست دشتهای شهرکرد، خانمیرزا و بروجن انجام شده و نتایج کوتاهمدت آن نیز قابل مشاهده بوده است.
وی در پایان اظهار کرد: در صورت تأمین حدود ۵ همت اعتبار، میتوان طرحهای آبخیزداری چهارمحال و بختیاری را بهطور کامل تکمیل کرد، در صورت بیتوجهی به حوزه آبخیزداری، استان در آینده با بحرانهای شدیدتری بهویژه در حوزه خشکسالی و منابع آب مواجه خواهد شد.
انتهای پیام
