به گزارش ایسنا، ماه محرم در جغرافیای ایران فقط بستر سوگواری نیست، بلکه جلوهای از فرهنگها و آیینهای بومی است که هر کدام ارادت تاریخی مردم این مرزوبوم را به واقعه عاشورا روایت میکنند. در این میان، مردم مناطق جنوب آذربایجان شرقی و غربی در واپسین روزهای دهه اول محرم، میزبان آیین حماسی و بینظیری هستند که با پیوند نور، آتش و سوگ، فضایی متفاوت در عزاداریها پدید میآورد.
این مراسم مذهبی در مناطقی مانند عجبشیر بهویژه روستاهای شیشوان و هروان، بناب و میاندوآب با شور و حال خاصی برپا میشود. ارزش فرهنگی و تاریخی این آیین به حدی است که سال ۱۳۹۱ در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده تا اصالت این سوگواری خطه آذربایجان برای همیشه حفظ شود.
واژه «پولکه» در اصطلاح محلی به نوعی توپ آتشین گفته میشود که از به هم بستن پارچهها با سیم و زنجیر پدید میآید. عزاداران پس از نفتاندود کردن این گویهای پارچهای، آنها را در شبهای منتهی به تاسوعا شعلهور میکنند. چرخاندن دهها پولکه آتشین در فضای تاریک شب و در میان حلقههای عزاداری، جلوه بصری خاصی به این آیین میدهد که نمادی از اندوه، پایداری و روشنایی حق در برابر تاریکی است.
اما این آیین در شهرستان میاندوآب که به «پولکه دودی» نیز شهرت دارد، با مناسک و مقدماتی بیشتر برگزار میشود. همهچیز از ظهر روز تاسوعا آغاز میشود؛ جایی که اهالی و افرادی که نذر دارند با جمعآوری لباسها و لحافهای کهنه، کُنده بزرگی به قطر تقریبی نیم متر میسازند و آن را با سیم و زنجیرهای محکم مهار میکنند. با غروب آفتاب، این کُندههای بزرگ که حالا کاملا به نفت آغشته شدهاند، یکی پس از دیگری در محوطهای وسیع در خارج از شهر آتش میگیرند و بیش از ۵۰ تا ۶۰ گوی شعلهور، آسمان شب را تسخیر میکنند و عزاداران با دو دست، زنجیر این توپهای آتشین را گرفته و دور سر خود میچرخانند.
اوج این آیین کهن، در همآمیختگی نور آتش با طنین شعارهای عزاداری است. در فاصله میان آیین شمعروشنکردن و حرکت پولکهها، یک نفر با چوب یا قمه در دست به عنوان پیشقراول حرکت میکند و جوانان بسیاری نیز با چوب و چماقهای خود و با ریتمی خاص که منحصر به این مراسم است، رو به شعلهها گام برمیدارند. در این لحظات، با فریاد بلندِ «شاخسی» (شاهحسین) از سوی گرداننده اصلی، کل جمعیت یکصدا با فریادِ «واخسی» (واحسین) پاسخ میدهند. این گفتوگوی آهنگین در کنار سرخی شعلههای پولکه، فضایی از فرهنگ عاشورایی را خلق میکند که نسل به نسل در آذربایجان حفظ شده و امروز یکی از میراث معنوی ارزشمند ایران است.
انتهای پیام
