در این میان، افراد میاندار در سینهزنی محرم جایگاهی ویژه و تعیین کننده دارند؛ نقشی که اگر درست و دقیق اجرا شود، میتواند شور، معنا و هویت عاشورایی را به بهترین شکل در میان عزاداران زنده نگه دارد.
یک پژوهشگر فرهنگ عامه با اشاره به اینکه آیینهای عزاداری در شهرها و روستاهای خراسان رضوی در طول سالیان متمادی با سبکهای مشخص و ریشهدار همراه بوده است، گفت: سینهزنی در این استان تنها یک حرکت جمعی برای ابراز اندوه نیست، بلکه مجموعهای از عناصر آیینی، نوحهخوانی، ضرب آهنگ، همخوانی و حرکات هماهنگ است که هر کدام در انتقال پیام عاشورا نقش دارند.
حمید ضیایی در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: در بسیاری از مناطق استان، این مراسم با سبکهایی همچون واحد و ثلاث شناخته میشود؛ سبکهایی که هر یک ساختار، ریتم و حالوهوای خاص خود را دارند و از دل سنتهای قدیمی این دیار برخاستهاند.
وی توضیح داد: پس از نوحهخوانی، فردی که در زبان محلی و فرهنگ عزاداری به او عطشانکش گفته میشود، با فرازهایی مانند عطشان وای زمینه را برای ورود میاندار و آغاز سینهزنی منظم آماده میکند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه خاطرنشان کرد: این بخش از مراسم، از نظر احساسی و آیینی اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا نهتنها فضای مجلس را برای ادامه سوگواری مهیا میسازد، بلکه ریتم و نظم جمعی را نیز شکل میدهد. در این مرحله، پاسخ عزاداران با عبارتهایی مانند حسین وای نوعی همصدایی و همحسی ایجاد میکند که در آن اندوه، وفاداری و عشق به امام حسین(ع) در یک حرکت جمعی متجلی میشود.
میاندار باید مجلس را از نظر معنوی، احساسی و اجرایی مدیریت کند
این پژوهشگر فرهنگ عامه با تأکید بر اینکه میاندار در مراسم سینهزنی، صرفاً یک هدایت کننده حرکات نیست، تصریح کرد: میاندار باید مجلس را از نظر معنوی، احساسی و اجرایی مدیریت کند. اوست که با شناخت دقیق از زمان، ریتم، فضا و حال مجلس، عزاداری را به گونهای پیش میبرد که هم اصالت آیین حفظ شود و هم شور و حرارت سوگواری به درستی منتقل گردد.
ضیایی گفت: در خراسان رضوی، به ویژه در شهرها و مناطق مذهبی، این نقش از دیرباز با دقت و وسواس خاصی دنبال شده و خانوادهها، هیئتها و پیرغلامان هر منطقه تلاش کردهاند تا سبکهای بومی خود را حفظ کنند.
وی بیان کرد: اگرچه شکل ظاهری عزاداری در برخی نقاط ممکن است مشابه به نظر برسد، اما در عمق، تفاوتهای ظریفی در شیوه نوحهخوانی، نحوه ورود سینهزنان، نوع ضرب آهنگ و حتی انتخاب واژگان وجود دارد که هر کدام بیانگر هویت محلی یک منطقه است.
این پژوهشگر فرهنگ عامه معتقد است: این تفاوتها نه تنها نشانه پراکندگی نیست، بلکه گواه غنای فرهنگی خراسان رضوی در عرصه آیینهای مذهبی است.
وی گفت: هر منطقه از استان، زبان خاص خود را در عزاداری دارد. این زبان ممکن است در قالب نوحه، سینهزنی، میانداری یا پاسخهای جمعی ظهور کند، اما در نهایت همه آنها یک پیام را منتقل میکنند و آن، وفاداری به نهضت عاشورا و زنده نگهداشتن یاد کربلاست.
نقش عطشانکش
ضیایی در ادامه به نقش عطشانکش اشاره کرد و گفت: این شخص در واقع حلقه اتصال میان نوحهخوانی و سینهزنی است. او با تکرار فرازهای ویژه، جمع را به فضای سوگ وارد میکند و نوعی آمادگی روانی و عاطفی در میان عزاداران ایجاد میشود.
وی افزود: این نقش اگرچه ممکن است در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما در عمل بسیار حساس و اثرگذار است؛ زیرا کوچکترین خطا در زمانبندی یا انتخاب لحن، میتواند انسجام مراسم را بر هم بزند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه با بیان اینکه آیینهای محرم در خراسان رضوی کارکردی فراتر از سوگواری دارند، خاطرنشان کرد: این مراسمها علاوه بر جنبه عبادی، در تقویت پیوندهای اجتماعی، انسجام محلی و همدلی میان مردم نیز نقش مهمی ایفا میکنند. حضور دستهجمعی مردم در هیئتها، همصدایی در نوحهها و حرکتهای هماهنگ در سینهزنی، نوعی همبستگی اجتماعی ایجاد میکند که سرمایهای ارزشمند برای جامعه محسوب میشود.
ضیایی همچنین گفت: در روزگار امروز که بسیاری از آیینهای سنتی در معرض تغییر، فراموشی یا سطحی شدن قرار دارند، حفظ سبکهای اصیل عزاداری اهمیت دوچندان یافته است.
تعزیه، سینهزنی، نوحهخوانی و میانداری همگی اجزای یک منظومه فرهنگی هستند
وی تأکید کرد: باید برای ثبت، مستندسازی و آموزش این آیینها به نسل جوان تلاش جدیتری صورت گیرد تا مفاهیم، نقشها و سبکهای بومی از میان نروند. اگر نسل جدید با ریشههای این سنتها آشنا نشود، ممکن است بخشی از معنای عمیق عزاداری به تدریج کمرنگ شود.
این پژوهشگر فرهنگ عامه در ادامه اظهار کرد: تعزیه، سینهزنی، نوحهخوانی و میانداری همگی اجزای یک منظومه فرهنگی هستند که در خراسان رضوی به خوبی در کنار هم قرار گرفتهاند.
وی افزود: وقتی از آیین محرم در خراسان رضوی سخن گفته میشود در واقع، از یک میراث زنده حرف میزنیم؛ میراثی که با صدا، حرکت، شعر و احساس مردم پیوند خورده و نسل به نسل منتقل شده است.
ضیایی، ادامه داد: خراسان رضوی به دلیل پیشینه مذهبی و فرهنگی خود، ظرفیت بالایی برای حفظ و معرفی این سنتها دارد. هیئتها، مداحان، پیشکسوتان و فعالان فرهنگی باید دست به دست هم دهند تا این آیینها با اصالت کامل و در عین حال با زبان قابل فهم برای نسل امروز ادامه پیدا کند.
وی اضافه کرد: اگر این سنتها به درستی روایت و آموزش داده شوند، نه تنها از فراموشی در امان میمانند، بلکه میتوانند به الگویی برای دیگر مناطق کشور نیز تبدیل شوند.
این پژوهشگر فرهنگ عامه تأکید کرد: میانداری در سینهزنی محرم، فقط یک نقش اجرایی نیست؛ این نقش، حافظ نظم، معنا و اصالت عزاداری است. هر جا میانداری درست انجام شود، مجلس از نظر شور و نظم به اوج میرسد و پیام عاشورا عمیقتر در جان عزاداران مینشیند.
وی معتقد است: استمرار این سنتها، استمرار حافظه تاریخی و معنوی مردم خراسان رضوی است؛ حافظهای که هنوز با صدای عطشانکش، پاسخ سینهزنان و ضرباهنگ میاندار، زنده و پرشور باقی مانده است.
انتهای پیام
