پژوهش جدید سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در حوزه آموزشهای فنیوحرفهای، مشاغل سبز و مشاغل حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) بررسی کرد که آموزشهای فنیوحرفهای چگونه میتوانند نیروی کار مورد نیاز برای گذار سبز را تامین کنند و چه ارتباطی میان مشاغل سبز، مهارتهای علمی و فنی و آموزشهای فنیوحرفهای وجود دارد.
این پژوهش با استفاده از دادههای آگهیهای شغلی آنلاین در استرالیا، کانادا و بریتانیا، نیازهای مهارتی کارفرمایان، نقش مدارک فنیوحرفهای و کارآموزیها در استخدام و میزان همپوشانی مشاغل سبز و مشاغل حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را بررسی کرده است.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تاکید کرد که تحولات سبز و دیجیتال طی دو دهه گذشته بازار کار را بهشدت تغییر دادهاند. افزایش استفاده از فناوریهای سبز و فناوری اطلاعات، تقاضا برای برخی مهارتها را بالا برده و در مقابل، برخی مهارتهای قدیمی را بهدلیل پیشرفت فناوری و کاهش فعالیتهای پرکربن کمارزش یا منسوخ کرده است. این تغییرات اهمیت آموزشهای فنیوحرفهای را افزایش داده، زیرا فارغالتحصیلان این مسیر آموزشی، بخش قابلتوجهی از نیروی کار مشاغل با مهارت متوسط، بهویژه در ساختوساز، تولید و خدمات، را تشکیل میدهند. با این حال، اگر آموزشهای فنیوحرفهای نتوانند همگام با تغییر فناوری و گذار سبز بهروز شوند، خطر ناهماهنگی میان مهارتهای نیروی کار و نیازهای بازار افزایش مییابد.
در این پژوهش، مشاغل سبز به سه گروه تقسیم شدهاند. گروه نخست، مشاغل سبز جدید مانند متخصص تبدیل خودروهای موتور احتراقی به خودروهای هیدروژنی هستند که بهطور مستقیم در نتیجه گذار سبز ایجاد شدهاند. گروه دوم، مشاغل با مهارتهای سبز تقویتشده هستند که پیشتر وجود داشتهاند، اما فناوریها و شیوههای سبز، وظایف و مهارتهای مورد نیاز آنها را تغییر دادهاند برای نمونه، تکنسینهای خودرو که باید با مواد کممصرف و فناوریهای جدید آشنا شوند. گروه سوم، مشاغل با تقاضای فزاینده سبز مانند نصبکنندگان و تعمیرکاران خطوط انتقال برق هستند که بهدلیل فعالیتهای اقتصاد سبز رشد میکنند، اما محتوای شغلی و مهارتهای اصلی آنان تغییر چندانی نمیکند.
یافتههای دادههای آگهیهای شغلی نشان میدهد که مشاغل سبز سهم قابلتوجهی از بازار کار دارند. در سال ۲۰۲۴، حدود ۲۵ درصد آگهیهای شغلی کانادا و حدود ۲۲ درصد آگهیها در استرالیا و بریتانیا مربوط به مشاغل سبز بوده است. بنابراین، کمبود نیروی کار ماهر در این حوزهها میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد داشته باشد و ایجاد مسیرهای مطمئن برای ورود افراد به این مشاغل، از جمله از طریق آموزشهای فنیوحرفهای، اهمیت زیادی دارد. با این حال، تقاضا برای مشاغل سبز طی دو سال گذشته تقریبا همراستا با روند کلی بازار کار پیش رفته است اما مشاغل سبز جدید که بیش از سایر مشاغل از گذار سبز تاثیر میپذیرند، با روند ضعیفتری در تقاضا مواجه بودهاند.
نتایج این پژوهش همچنین نشان میدهد که هرچه پیچیدگی مشاغل سبز بیشتر باشد، احتمال تعیین مدرک تحصیلی مشخص در آگهیهای استخدام نیز افزایش مییابد، بهویژه مشاغل سبز جدید که پیچیدهتر هستند و به مهارتهای فنی و تحلیلی پیشرفته نیاز دارند. در عین حال، در بسیاری از آگهیها مدرک تحصیلی مشخصی ذکر نشده است که میتواند نشاندهنده اهمیت مهارتها و تجربه در فرایند استخدام باشد.
یکی از یافتههای مهم، همپوشانی قابلتوجه میان مشاغل سبز و مشاغل مرتبط با علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات است. این ارتباط در مشاغل سبز جدید پررنگتر است، مشاغلی که معمولا به مهارتهای تخصصیتر و در موارد بیشتری به تحصیلات عالی نیاز دارند. در همین حال، گذار سبز در حال تغییر مهارتهای مورد نیاز در بسیاری از مشاغل فنی موجود نیز هست و کارکنان این حوزهها باید با فناوریها و شیوههای جدید سازگار شوند. به همین دلیل، آموزشهای فنیوحرفهای باید علاوه بر مهارتهای تخصصی، آموزش مهارتهای مرتبط با علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را نیز تقویت کنند تا نیروی کار بتواند پاسخگوی نیازهای در حال تغییر اقتصاد سبز باشد.
نتایج بررسی این سه کشور نشان میدهد که نیاز به مهارتهای سبز، متناسب با ساختار اقتصادی و مسیر گذار سبز هر کشور متفاوت است. در بریتانیا، مهارتهای تخصصی در حوزه برق فشارقوی، خودکارسازی صنعتی، الکترونیک پیشرفته، مهندسی تولید و انرژی هستهای برجستهتر است. در استرالیا، مهارتهای مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر، شبکههای برق، مدلسازی محیطزیستی و مهندسی زیرساخت اهمیت بیشتری دارد. در کانادا نیز مهارتهای مرتبط با حملونقل، زیرساختهای شهری و حملونقل و تعمیر و نگهداری فنی بیشتر دیده میشود.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بر همین اساس تاکید کرد که نمیتوان یک راهبرد واحد برای توسعه مهارتهای سبز در همه کشورها در نظر گرفت و سیاستهای مهارتی باید با ساختار اقتصادی و مسیر گذار سبز هر کشور متناسب باشد.
کارآموزی، یکی از مهمترین مسیرهای ورود به مشاغل سبز به شمار میرود. در سال ۲۰۲۴، نزدیک به یکسوم آگهیهای کارآموزی در کانادا به مشاغل سبز اختصاص داشت، در حالی که این سهم در بریتانیا حدود ۱۸ درصد بود. با این حال، پایین بودن نرخ تکمیل دورههای کارآموزی همچنان یکی از چالشهای اصلی است. در کانادا، تنها ۳۲ درصد از کارآموزانی که دوره خود را در سال ۲۰۱۸ آغاز کردند، حداکثر طی یکونیم برابر مدت معمول دوره، موفق به دریافت گواهی شدند. این نرخ برای کارآموزان آغازکننده دوره در استرالیا در سال ۲۰۱۹، تا پایان سال ۲۰۲۳ به ۵۴.۸ درصد و در بریتانیا برای دورههای مورد انتظار برای تکمیل در سال تحصیلی ۲۰۲۲-۲۰۲۳ به ۵۴.۶ درصد رسید.
این نتایج تاکید کرد که کیفیت و ساختار آموزش، پیوند موثر میان آموزش و محیط کار، دستمزد و مشوقهای مالی، انتخاب آگاهانه رشته و بهرسمیت شناختن مهارتها و تجربیات پیشین، ازجمله عواملی هستند که میتوانند به افزایش نرخ تکمیل دورههای کارآموزی کمک کنند.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بر ضرورت بهروزرسانی مستمر برنامههای درسی آموزشهای فنیوحرفهای و فراهم کردن فرصتهای قابل دسترس برای ارتقاء مهارت و بازآموزی تاکید میکند. این سازمان همچنین استفاده از دادههای بازار کار و مشارکت کارفرمایان و مراکز آموزشی در طراحی و بازنگری مدارک را برای هماهنگ کردن آموزشها با نیازهای جدید مهارتی ضروری میداند. ارزیابی مهارتهای افراد نیز میتواند به شناسایی مهارتهای قابلانتقال و تعیین آموزشهای تکمیلی مورد نیاز برای ورود به مشاغل سبز کمک کند.
نتایج نشان میدهد، بسیاری از مهارتهای مورد نیاز برای کار با فناوریها و فرآیندهای سبز، منحصر به مشاغل سبز نیستند و افراد ممکن است بخشی از این مهارتها را از طریق تحصیل یا تجربه کاری قبلی کسب کرده باشند. همچنین بر ظرفیت کارآموزی برای توسعه مهارتهای فنی پیشرفته تاکید دارد و معتقد است این مسیر آموزشی نباید فقط به مشاغل فنی سنتی محدود شود. در بریتانیا، برای نمونه، کارآموزیها در سطوح مختلف و حوزههایی مانند فناوری اطلاعات و امور مالی نیز ارائه میشوند. برنامههای
پیشکارآموزی نیز میتوانند به جوانان، بهویژه افراد محروم یا در معرض ترک تحصیل، در کسب مهارتها و تجربه لازم برای ورود به دورههای کارآموزی کمک کنند. در استرالیا، دانشآموزانی که پیشکارآموزی را در همان حوزه تکمیل کرده بودند، ۷.۳ واحد درصد بیشتر از سایرین احتمال داشت دوره کارآموزی خود را نیز به پایان برسانند.
در نهایت، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تاکید کرد که مدارک آموزش فنیوحرفهای باید با تغییرات بازار کار سازگار باشند. مشارکت بیشتر کارفرمایان در طراحی و بازنگری مدارک، همکاری گستردهتر با موسسات آموزشی و استفاده از اطلاعات بازار کار میتواند به انعکاس نیازهای در حال تغییر مهارتهای سبز و مشاغل حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات در برنامههای آموزشی کمک کند. از سوی دیگر، با توجه به اینکه بسیاری از کارکنان از پیش برخی مهارتهای مرتبط با اقتصاد سبز را در اختیار دارند، ارزیابی مهارتها و ارائه آموزشهای هدفمند برای ارتقاء آنان میتواند به آمادهسازی نیروی کار برای مشاغل سبز کمک کند.
وبسایت سازمان همکاری و توسعه اقتصادی گزارش کرد، این نتایج نشان میدهد که مهارتهای مهندسی و فنی، پایه گذار سبز در هر سه کشور مورد بررسی محسوب میشوند، اما الگوی مهارتها در کشورها یکسان نیست؛ بریتانیا وابستگی بیشتری به مهارتهای حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات دارد، در حالی که کانادا بیشتر به مشاغل فنی با مهارت متوسط متکی است. از این رو، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بر ضرورت تدوین راهبردهای آموزش فنیوحرفهای متناسب با مسیر گذار سبز هر کشور و سرمایهگذاری کافی در مهارتهای فنی و مهندسی تاکید میکند.
انتهای پیام
