داروسازی تنها شناخت دارو و تحویل آن به بیمار نیست، حرفهای تخصصی است که با جان و سلامت انسانها ارتباط مستقیم دارد. از بررسی نسخه و تشخیص تداخلات دارویی گرفته تا توضیح نحوه صحیح مصرف و توجه به عوارض احتمالی، هر تصمیم داروساز میتواند بخشی از مسیر درمان بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.
داروسازان در حالی هر روز در خط مقدم ارائه خدمات دارویی به مردم حضور دارند که خود نیز با مجموعهای از چالشهای حرفهای و اقتصادی مواجهاند، چالشهایی که در سالهای اخیر، بهویژه برای داروسازان جوان، پررنگتر شده و ضرورت توجه جدیتر به آینده این حرفه را نشان میدهد.
از سوی دیگر، تأمین پایدار دارو، دسترسی مردم به داروهای مورد نیاز و اطمینان از مصرف منطقی دارو، موضوعاتی نیستند که بدون حضور و مشارکت مؤثر داروسازان بتوان درباره آنها سخن گفت. داروساز در نقطهای ایستاده است که دانش تخصصی، نیاز بیمار و سیاستهای حوزه سلامت به یکدیگر میرسند.
۸۰ درصد داروسازان در داروخانهها فعالیت میکنند
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا به مناسبت روز داروساز با تشریح جایگاه و اهمیت رشته داروسازی، این رشته را نقطه اتصال علوم پایه و بالینی دانست و گفت: داروسازی رشتهای تخصصی است که علوم مختلفی همچون شیمی، فیزیک، زیستشناسی، آناتومی، فیزیولوژی و فارماکولوژی را به یکدیگر متصل میکند و در نهایت این علوم بهصورت کاربردی در تولید، مصرف و اثربخشی دارو به کار گرفته میشوند.
فرهاد کیافر اظهار کرد: یک دارو از مرحله تولید تا زمانی که وارد بدن میشود و تأثیرات خود را برای درمان یک وضعیت پاتولوژیک ایجاد میکند، فرآیندی تخصصی را طی میکند و افرادی که در این حوزه فعالیت میکنند، در دانشگاه دروس متناسب و مرتبط با این حوزه را فرا گرفتهاند.
وی افزود: داروسازان به موضوعات مختلف مرتبط با دارو اشراف کلی دارند و میتوانند اطلاعات و مشاوره دارویی مناسب را در اختیار بیماران قرار دهند تا درمان با حداکثر اثربخشی و حداقل عوارض جانبی همراه باشد.
کیافر با بیان اینکه داروسازی منحصر به ارائه خدمات دارویی در داروخانهها نیست، گفت: یکی از مهمترین حوزههای فعالیت داروسازان، داروخانههاست و نزدیک به ۸۰ درصد فارغالتحصیلان داروسازی در داروخانهها مشغول فعالیت هستند، اما در کنار آن، گروهی از داروسازان بهعنوان اعضای هیئت علمی به تربیت دانشجویان میپردازند، برخی در حوزه تحقیق و پژوهش فعالیت میکنند و گروهی نیز در شرکتهای پخش، بهعنوان مسئول فنی، ناظر استاندارد و کیفی و همچنین در کارخانههای تولید دارو مشغول به کار هستند.
وی ادامه داد: از مرحله تولید تا توزیع و عرضه و ارائه مستقیم خدمات دارویی به مردم، زحمات داروسازان و سایر فعالان این حوزه اهمیت زیادی دارد و اگر بخشی از این فرآیند دچار اختلال شود، کل زنجیره تأمین دارو تحت تأثیر قرار میگیرد.
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به حضور داروسازان در شرایط سخت جنگ، بیان کرد: در شرایط سخت جنگ نیز حضور همکاران داروساز، چه در کارخانههای تولیدی و چه در داروخانهها، مغتنم بود. برخی از همکاران حتی در جریان جنگ اخیر آسیب دیدند، اما همچنان به فعالیت خود ادامه داده و خدمات دارویی مورد نیاز مردم را ارائه کردند.
وی افزود: در استان آذربایجان شرقی، داروخانهها از کمترین میزان تعطیلی برخوردار بودند و شاید بتوان گفت تعطیلی قابل توجهی نداشتیم. داروسازان با وجود اینکه جان و سلامت خودشان نیز برایشان اهمیت داشت، همچنان در محل کار حاضر شدند و به ارائه خدمات ادامه دادند.
داروخانهها زیر فشار مشکلات نقدینگی
کیافر با اشاره به مشکلات اقتصادی و نقدینگی داروخانهها، گفت: این روزها داروخانهها تحت فشار هستند و با مشکلات جدی در حوزه نقدینگی مواجهاند. بیمههای پایه و مکمل در برخی داروها قراردادهای آنلاین دارند، اما پرداخت مطالبات داروخانهها با تأخیرهای شدیدی مواجه شده است.
وی افزود: از سوی دیگر، داروخانهها به دلیل شرایط موجود مجبور هستند خریدهای خود را بهصورت نقدی انجام دهند و در نتیجه نمیتوانند روند ارائه خدمات را به شکل مناسبی ادامه دهند، بنابراین تراز مالی بسیاری از داروخانهها منفی شده است.
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز ادامه داد: اخیراً تعداد زیادی از داروخانهها به دلیل مشکلات مالی با چکهای برگشتی مواجه شده و حسابهای آنها بسته شده بود. این داروخانهها برای تأمین دارو به ما مراجعه میکنند و از ما میخواهند با شرکتهای پخش برای تأمین سفارشهای آنها هماهنگی کنیم، اما شرکتهای پخش نیز در زنجیره تأمین دارو موظف هستند منابع مالی مورد نیاز خود را تأمین کنند.
وی گفت: شرکت پخش باید به تأمینکننده پول پرداخت کند و اگر تأمینکننده، تولیدکننده باشد، او نیز باید منابع لازم برای تهیه مواد اولیه را در اختیار داشته باشد. بنابراین وقتی نقدینگی در یکی از حلقههای زنجیره وجود نداشته باشد، کل فرآیند تحت تأثیر قرار میگیرد.
افزایش هزینههای تولید و واردات و تأثیر آن بر تأمین دارو
کیافر با اشاره به افزایش قیمت دارو اظهار کرد: افزایش قیمت دارو، تغییر سیاستهای ارزی، افزایش هزینه مواد بستهبندی و حملونقل، از جمله عواملی هستند که بر زنجیره تأمین دارو اثر میگذارند. بخشی از حملونقل حوزه دارو نیز از طریق مسیرهای دریایی انجام میشود که این بخش نیز با مشکلاتی مواجه است. مجموع این عوامل باعث میشود تولید یا واردات برخی داروها در زمان مقرر انجام نشود و در نهایت کمبود دارویی ایجاد شود. بنابراین بخشی از کمبودهای دارویی ناشی از این است که تولید یا واردات در زمان تعیینشده انجام نشده است.
کمبود کاذب برخی داروها به دلیل مشکلات مالی داروخانهها
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به شکلگیری کمبود کاذب برخی داروها، گفت: در مواردی دارو در شرکتهای پخش وجود دارد، اما برخی داروخانهها به دلیل مشکلات مالی امکان خرید ندارند. برای مثال ممکن است دارویی مانند انسولین در شرکت پخش موجود باشد، اما داروخانه به دلیل نداشتن توان مالی نتواند آن را خریداری کند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی بیمار به داروخانه مراجعه میکند و با این پاسخ مواجه میشود که دارو موجود نیست. بیمار نیز طبیعی است که این وضعیت را به معنای کمبود دارو تلقی کند و از اصل ماجرا مطلع نباشد، در حالی که ممکن است دارو در زنجیره تأمین وجود داشته باشد و مشکل اصلی، مسائل مالی و نقدینگی باشد.
کیافر تأکید کرد: خوشبختانه دارو در بسیاری از این موارد وجود دارد، اما مشکلات مالی و تأمین اعتبار باعث ایجاد اختلال در زنجیره تأمین میشود. بنابراین ضروری است سیستم بیمهای به نحوی تدبیر کند که مطالبات داروخانهها بهموقع پرداخت شود تا زنجیره تأمین دارو دچار اختلال یا حتی قطع نشود.
وی خاطرنشان کرد: بیماران ویژه و خاص، بیماران پیوندی و بیماران مبتلا به سرطان بهصورت جدی به دارو نیاز دارند و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین میتواند برای این بیماران اهمیت ویژهای داشته باشد.
فعالیت حدود ۱۵۰۰ داروساز در آذربایجان شرقی
کیافر با اشاره به ظرفیت نیروی انسانی داروسازی در استان آذربایجان شرقی گفت: در حال حاضر حدود ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ داروساز در استان فعالیت میکنند و سالانه نیز حدود ۱۰۰ نفر از رشته داروسازی فارغالتحصیل میشوند.
وی افزود: تعداد داروخانههای استان، شامل داروخانههای خصوصی، دولتی و بیمارستانی، بیش از ۱۰۰۰ باب است که حدود ۶۰۰ باب از این داروخانهها در تبریز قرار دارند.
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز درباره وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان این رشته نیز اظهار کرد: با توجه به ظرفیتهای موجود در داروخانهها، مراکز تحقیقاتی، شرکتهای پخش و سایر بخشهای مرتبط، در حوزه داروسازی با مشکل جدی بیکاری مواجه نیستیم و برای فارغالتحصیلان این رشته فرصتهای شغلی وجود دارد.
وی ادامه داد: در آینده نیز روزبهروز استانداردهای دارویی در حوزههای تولید، نظارت و ارائه خدمات افزایش خواهد یافت و به افرادی نیاز خواهیم داشت که در این رشته آموزش دیده باشند و بتوانند برای ارتقای کیفیت خدمات نقشآفرینی کنند، موضوعی که در نهایت به افزایش کیفیت زندگی مردم منجر خواهد شد.
کیافر گفت: مشاوره مناسب درباره زمان مصرف دارو، نحوه استفاده و تداخلات دارویی میتواند در نهایت بر کیفیت، اثربخشی درمان و حتی کیفیت زندگی افراد تأثیرگذار باشد.
نیاز صنایع دارویی استان به نیروی متخصص
وی با اشاره به ظرفیت صنعتی استان اظهار کرد: سه کارخانه داروسازی در آذربایجان شرقی فعالیت میکنند که در سطح ملی نیز مطرح هستند و این کارخانهها برای تأمین نیروی انسانی متخصص و ادامه فعالیت، توسعه و ارتقای مجموعه خود، به داروسازان متخصص نیاز خواهند داشت.
کیافر با اشاره به قدمت آموزش داروسازی در تبریز گفت: دانشکده داروسازی تبریز، دومین دانشکده داروسازی کشور پس از دانشگاه تهران است که در سال ۱۳۲۶ تأسیس شده و از سابقه قابل توجهی در تربیت نیروی متخصص برخوردار است.
وی درباره وضعیت حقوق و مزایای داروسازان نیز بیان کرد: هر سیستم و مجموعه، نظام حقوق و مزایای مختص خود را دارد و جایگاههای مختلف فعالیت داروسازان نیز بر اساس قوانین و ضوابط مربوطه تعیین و پرداخت میشود. نکته مهم این است که داروساز تا چه اندازه در انجام وظایف خود نقشآفرینی میکند و طبیعتاً هرچه میزان نقشآفرینی و مسئولیت فرد بیشتر باشد، میتواند از مزایای جانبی مربوط به آن شغل نیز بهرهمند شود.
مردم دارو را تنها از داروخانه تهیه کنند
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با تأکید بر اهمیت آگاهی مردم هنگام خرید و مصرف دارو، گفت: مردم حتماً هنگام خرید دارو باید توجه داشته باشند که دارو نیز مانند هر کالای دیگری، اصالت و کیفیت دارد و اگر از محل نامناسب تهیه شود، میتواند سلامت فرد را به خطر بیندازد. محل مجاز تهیه دارو، داروخانه است، چرا که در این مکان، فرآیند تهیه، نگهداری، عرضه و ارائه خدمات دارویی تحت نظارت و رصد قرار دارد.
کیافر با تأکید بر اهمیت نحوه نگهداری دارو در منازل، اظهار کرد: مردم باید به محل و نحوه نگهداری دارو توجه کنند و دمای درجشده روی برچسب دارو را رعایت کنند. اگر دارو در شرایط مناسب نگهداری نشود، عمر مفید یا Shelf Life آن کاهش پیدا میکند و ممکن است پیش از رسیدن به تاریخ انقضای درجشده، کیفیت و اثربخشی آن تحت تأثیر قرار گیرد.
وی ادامه داد: هنگامی که دارویی برای فرد تجویز میشود، باید به مقدار کافی و مطابق دستور پزشک مصرف شود و بیمار نباید خودسرانه دارویی را حذف یا به داروهای خود اضافه کند.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکها، تهدیدی برای سلامت جامعه
کیافر با اشاره به اهمیت مصرف صحیح آنتیبیوتیکها گفت: مصرف نادرست آنتیبیوتیکها یکی از دغدغههای بزرگ جهانی است و مردم باید دستور مصرف این داروها را بهطور دقیق رعایت کنند، چرا که عدم رعایت دستور مصرف میتواند به مقاومت میکروبی منجر شود.مردم برای کسب اطلاعات دارویی نباید به مطالب منتشرشده در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام یا اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی بهصورت بدون بررسی و تأیید اعتماد کنند.
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز افزود: برای دریافت اطلاعات صحیح دارویی، مردم باید به داروخانهها و وبسایتها و منابع معتبر مراجعه کنند. منابع رسمی و تخصصی مانند Reference Medscape و اپلیکیشنهای معتبر دارویی میتوانند اطلاعات دقیقتری در اختیار افراد قرار دهند.
داروسازی، چهارراه علوم و رشتهای برای علاقهمندان به حوزههای مختلف
کیافر با بیان اینکه داروسازی را میتوان «چهارراه علوم» دانست، گفت: داروسازی رشتهای است که علوم مختلف در آن با یکدیگر تجمیع شدهاند و برای افرادی که سلایق و علایق مختلف دارند، میتواند رشته مناسبی باشد. دانشجویان داروسازی برای موفقیت در این رشته تنها به دانش تخصصی نیاز ندارند، بلکه باید مهارتهای مختلفی از جمله مهارتهای ارتباطی، ادراکی، رایانهای و زبان خارجی را نیز در خود تقویت کنند.
مدیر دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تبریز خاطرنشان کرد: برای موفقیت در یک شغل صرفاً داشتن مدرک تحصیلی کافی نیست، بلکه صلاحیت شغلی مجموعهای از تحصیلات آکادمیک، تجربه، آموزشهای مرتبط با شغل و تواناییهای جسمی و فیزیکی را شامل میشود.
وی تأکید کرد: انتخاب مسیر شغلی باید بر اساس روحیه، علاقه، استعداد و هدف فرد انجام شود و در کنار این موارد، پشتکار نیز نقش مهمی در موفقیت افراد دارد.
کیافر با تبریک روز داروساز، بر اهمیت جایگاه داروسازان در زنجیره سلامت تأکید کرد و گفت: حضور داروسازان از مرحله تولید و نظارت بر کیفیت تا توزیع، عرضه و ارائه مشاوره دارویی به مردم، بخش مهمی از نظام سلامت را تشکیل میدهد و ارتقای کیفیت این خدمات، مستقیماً با افزایش اثربخشی درمان، کاهش عوارض دارویی و در نهایت .ارتقای کیفیت زندگی مردم ارتباط دارد.
بهروز بودن در آموزش و پژوهش، مهمترین چالش امروز داروسازی است
معاون آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به مهمترین دغدغههای نسل جدید داروسازان، مشکلات اقتصادی و نبود ثبات در تبادلات را از جمله چالشهای این حوزه عنوان کرد و گفت: با وجود این مشکلات، حتی در شرایط فعلی نیز موقعیت مالی داروسازان، بهویژه فارغالتحصیلان جدید، همچنان یکی از نقاط قوت و جذابیتهای رشته داروسازی در میان داوطلبان کنکور محسوب میشود.
فرناز منجمزاده در پاسخ به این پرسش که بزرگترین دغدغه نسل جدید داروسازان چیست، اظهار کرد: اگر بخواهم صریح و بیپرده بگویم، مشکلات اقتصادی و عدم وجود ثبات در تبادلات از مهمترین دغدغههای نسل جدید داروسازان است.
البته باید اضافه کنم که حتی در حال حاضر نیز موقعیت مالی داروسازان و بهویژه فارغالتحصیلان جدید، یکی از نقاط قوت و جذابیتهای رشته داروسازی در میان جمعیت کنکوری محسوب میشود.
بهروزرسانی تجهیزات دانشکده، مطالبه جدی حوزه داروسازی
معاون آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تبریز درباره مطالبه جدی خود در حوزه داروسازی گفت: اگر بخواهم تنها یک مطالبه داشته باشم، آن مطالبه، بهروزرسانی امکانات دانشکده در زمینه تجهیزات خواهد بود.مطالبه دوم من، توجه بیشتر و در عین حال کمی سختگیری در جذب اعضای هیئت علمی جدید، توانمند و باانگیزه است.
معاون آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تبریز افزود: بُعد اجتماعی این حرفه و مواجهه با بیمار و تسکین آلام آنها در صحن داروخانه نیز برای من لذتبخش است. همچنین ارتباط با صنایع تولیدی و حوزه کنترل دارو و محصولات آرایشی، برای من اقناع ذهنی بزرگی به همراه دارد.
آینده داروسازی با هوش مصنوعی روشنتر و درخشانتر است
منجمزاده با اشاره به ورود هوش مصنوعی و فناوریهای جدید به حوزههای علمی و دانشگاهی، آینده شغل داروسازی را روشنتر و درخشانتر توصیف کرد و گفت: البته این موضوع شرط و شروطی دارد.رشته داروسازی کمی بیشتر از سایر حرفههای پزشکی نیازمند مطالعه، جمعبندی و خلاصهسازی است. با ظهور هوش مصنوعی، دانشجویان و محققان در انجام بسیاری از کارها با سهولت بیشتری مواجه شدهاند.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده هوشمندانه از هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: باید توجه داشت که هوش مصنوعی در حال حاضر اشتباه میکند و در مواردی نیز نتیجهگیریهای درستی ندارد، بنابراین محقق باید با هوش واقعی خود، خروجی هوش مصنوعی را تحلیل کرده و حتی آن را زیر سؤال ببرد. با این حال، استفاده از هوش مصنوعی بسیار امیدبخش است.البته نباید هوش مصنوعی را صرفاً به مهارتهای گفتوگویی محدود کرد، چراکه قابلیتهای آن بسیار گستردهتر است. اغلب محققان دانشگاهی نیز در زمینه توسعه هوشهای مصنوعی تخصصی فعالیت دارند.
منجمزاده افزود: هوشهای مصنوعی تخصصیتر اغلب رایگان نیستند و توسط متخصصان حرفههای مختلف بازتعریف و ساخته میشوند.
وی در پاسخ به این پرسش که مهمترین چالش امروز آموزش داروسازی در دانشگاهها چیست، گفت: بهروز بودن در آموزش و پژوهش، مهمترین چالش امروز است. گاهی مهاجرت نخبگان و در مواردی نیز عدم تمایل جوانان و فارغالتحصیلان به انتخاب رشتههای PhD نگرانکننده شده است.
۸۰ درصد آموزش داروسازی متناسب با نیاز جامعه است
منجمزاده درباره میزان تناسب آموزش فعلی داروسازی با نیازهای واقعی جامعه و نظام سلامت اظهار کرد: از نظر بنده، تا ۸۰ درصد این آموزشها با نیازهای جامعه و نظام سلامت متناسب است.
وی افزود: این موضوع را در چند مصاحبه دیگر نیز مطرح کردهام و بهعنوان معاون آموزشی دانشکده داروسازی تبریز معتقدم با توجه به گستردگی حوزههای کاری داروسازی، از داروخانه و بیمارستان گرفته تا صنایع دارویی و آرایشی ـ بهداشتی، غذا ـ داروها (نوتراسبوتیکس)، شرکتهای تحقیقاتی و واردکنندگان مواد اولیه، فارغالتحصیل داروسازی پس از فارغالتحصیلی نیز باید توانایی بهروزرسانی و تطبیق خود با محیط کاری انتخابیاش را داشته باشد.
وی با بیان اینکه دانشگاه نمیتواند همه نیازهای محیط کار را به دانشجو آموزش دهد، گفت: در واقع اگر اساتید به جای گرفتن ماهی برای دانشجو، ماهیگیری را به او بیاموزند، فرد قادر خواهد بود تواناییها و قابلیتهای خود را در محیط کار بهروز کند و رشد دهد.
معاون آموزشی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تبریز خاطرنشان کرد: آموزش دانشگاهی در واقع دریچهای به دنیای کار است و قطعاً نمیتوان همه آنچه فرد در محیط کار نیاز دارد را در دانشگاه به او آموخت.
ضرورت توانایی تطبیق داروساز با محیط کار پس از فارغالتحصیلی
منجمزاده درباره فاصله میان آموزش دانشگاهی و مهارتهایی که یک داروساز پس از فارغالتحصیلی در محیط کار نیاز دارد نیز اظهار کرد: پاسخ این موضوع در بخش مربوط به تناسب آموزش دانشگاهی با نیازهای واقعی جامعه مطرح شد.
وی تأکید کرد: با توجه به گستردگی حوزه فعالیت داروسازی، فارغالتحصیل این رشته باید علاوه بر دانش دانشگاهی، توانایی بهروزرسانی دانش، مهارتها و قابلیتهای خود را متناسب با محیط کاری که انتخاب میکند، داشته باشد، چراکه مسیر یادگیری در داروسازی پس از فارغالتحصیلی نیز ادامه دارد.
پس از ۲۴ سال، همچنان داروسازی را انتخاب میکنم
وی در پاسخ به این پرسش که اگر به سالهای ابتدایی ورودش به حرفه داروسازی بازگردد، آیا بار دیگر این رشته را انتخاب خواهد کرد، گفت: قطعاً بله. البته نوع عشق من به این رشته شاید بسیار کمیاب باشد، اما با گذشت ۲۴ سال از فارغالتحصیلی، هنوز هم از یادگیری و یاد دادن لذت میبرم و به عبارتی، همچنان از دانشجو بودن لذت وصفناشدنی میبرم.
انتهای پیام
