مهدی صادقی حصار در گفتوگو با ایسنا با تاکید بر اینکه کتابخانه آستان قدس رضوی به علت انتساب به امام رضا(ع) و قرار گرفتن در جوار حرم مطهر رضوی، از جایگاه والایی برخوردار است، اظهار کرد: این کتابخانه از دیرباز همواره محل مراجعه علما، اندیشمندان و طلاب علوم دینی بوده است. رهبر شهید انقلاب در دوران نوجوانی پیوسته به کتابخانهٔ مرکزی حرم مطهر رفت و آمد میکردند و تا سن ۱۹ سالگی موفق شدند، بیش از ۱۰۰۰ جلد کتاب مطالعه کنند.
وی افزود: کتابخانه آستان قدس رضوی در طول سالیان مختلف، اسامی متعددی داشته است؛ ازجمله این اسامی میتوان به «قرآنخانه» به دلیل وجود قرآنهای منسوب به دست خط ائمه اطهار، «کتابخانه مبارکه آستان مقدسه»، «کتابخانه مشهد الرضا» و «مرضیه رضوی» اشاره کرد، که امروزه این نهاد با نام سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی شناخته میشود.
مدیر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی درباره تاریخچه کتابخانه، توضیح داد: در کتاب (شمس الشموس) آمده است، در ابتدا حجرهای پشت صحن انقلاب معروف به قرآنخانه، محل نگهداری هزاران نسخه از قرآنهای نفیس منسوب به دست خط ائمه اطهار بود؛ اما از دوره صفویه به بعد، با اهدای نسخههای خطی توسط افراد، این مکان به عنوان کتابخانه مورد استفاده قرار گرفت. سرانجام در سال ۱۳۴۳، در دوران پهلوی توسعه یافت و به کتابخانه تغییر نام داد؛ ساختمان کنونی کتابخانه نیز در سال۱۳۷۴، هم زمان با روز ولادت امام رضا(ع) افتتاح شد که مساحتی حدود ۳۰ هزار متر مربع دارد.
صادقی حصار بیان کرد: در طول تاریخ، کتابخانه آستان قدس همواره دستخوش رخدادها و حوادث گوناگونی بوده است. در حمله ازبکها که اوایل قرن دهم و یازدهم هجری، توسط عبدالمؤمن خان ازبک انجام شد، در کتاب «تاریخ عالمآرای عباسی» آمده است که کتابهای گرانبها را به صورت کاغذ پاره میفروختند. پس از آن، فردی به نام روحالله شوشتری در هند، با هزینه شخصی، نسخههای پراکنده را جمعآوری کرد و بعدها به کتابخانه بازگرداند. با وجود این تهاجمات در طول سالیان، به دلیل اینکه این مکان، موقوفه و همواره مورد توجه علما و اندیشمندان بوده، هر بار به سرعت غنی شده و بار دیگر به عنوان کتابخانهای فاخر و ارزشمند شناخته شده است.
کتابخانه آستان قدس رضوی؛ گنجینهای با ۲.۵ میلیون نسخه چاپی و ۸۰۰ هزار عنوان کتاب
مدیر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با اشاره به تعداد نسخههای چاپی در کتابخانه مرکزی، اظهار کرد: حدود ۲.۵ میلیون نسخه چاپی و ۸۰۰ هزار عنوان کتاب در این مرکز وجود دارد، همچنین در کل کتابخانههای آستان قدس رضوی در سطح مشهد و سایر شهرستانها، حدود ۴.۵ نسخه کتاب چاپی نگه داری میشود. قدیمیترین نسخهٔ چاپی موجود به خط لاتین ، انجیلی است که در سال ۱۴۷۳ میلادی چاپ شده و از آن به عنوان کتابهای گهوارهٔ تمدن یاد میشود و قدیمیترین نسخهٔ چاپی به زبان فارسی، رسالهٔ جهادیه مربوط به سال ۱۲۳۳ هجری قمری است که توسط میرزا عیسی قائم مقام برای صدور حکم جهاد در مقابل با روسها منتشر شد.
وی افزود: علاوه بر نسخههای چاپی لاتین و فارسی- عربی، دو مجموعه گرانبهای دیگر در کتابخانه وجود دارد؛ نخست، کتابهای سربی که کمیاب هستند و مربوط به قبل از سال ۱۳۲۰ میشود و دیگری کتابهای درسی دارالفنون است که از تاسیس دارالفنون در سال ۱۲۰۰ هجری شمسی تا دوره پهلوی دوم موجود است.
کتابهای اهدایی در کتابخانه آستان قدس رضوی چه مسیری را طی میکنند؟
صادقی حصار درباره فرایندی که واقفان و اهداکنندگان کتاب باید طی کنند، گفت: در کتابخانه مرکزی، در بخش واحد نذر کتاب، زائران و علاقمندان به اهدای کتاب میتوانند نذورات خود را تقدیم کنند؛ این آثار بر اساس نوع محتوا و کاربرد تفکیک میشوند، نسخههای خطی به بخش مخطوطات و کتابهای مورد نیاز عموم مردم به بخش انتقال داده میشود. کتابهای اهدایی ابتدا به اداره خدمات کتابداری که مسئول امور اهدا، مبادله و سفارش کتابها است، تحویل داده میشود.
مدیر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی ادامه داد: در این اداره، کتابهای واقفان ثبت و ضبط شده و برای بخشهای مختلف ارسال میگردد. فرایند به این صورت است که اگر کتابی پس از جستوجو در کتابخانه یافت نشود، به بخش صیانت کتاب منتقل میشود؛ چراکه مخازن چاپی کتابخانه باید حداقل یک نسخه از هر کتابی که در جهان چاپ میشود را در خود داشته باشد. اما اگر نسخهای از آن کتاب موجود باشد، پس از ثبت، به کتابخانه مرکزی و سایر کتابخانههای وابسته فرستاده میشود.
خدمات دیجیتال و امانت ویژه برای توانیابان در کتابخانه آستان قدس رضوی
وی با اشاره به کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی، بیان کرد: کتابخانه دیجیتال، بستر مناسبی برای مراجعینی فراهم کرده است که امکان حضور مستقیم در کتابخانه را ندارند. در این بخش، کتابهای خطی به مدت دو هفته اسکن شده و با رعایت حقوق مؤلف، نسخهٔ الکترونیک در اختیار متقاضیان قرار میگیرد. همچنین در مراجعهٔ حضوری نیز، برای جلوگیری از آسیبپذیری نسخههای خطی، نسخهٔ الکترونیک همان کتاب در محل کتابخانه در دسترس قرار داده میشود.
صادقی حصار تصریح کرد: افرادی که به هر دلیل دچار معلولیت یا محدودیتهایی مانند کمبود زمان هستند، میتوانند با واحد کتابخانهٔ سیار تماس بگیرند. این واحد زیر نظر کتابخانههای وابستهٔ درونشهری فعالیت میکند. پس از تماس، فرایند عضویت به سرعت انجام شده و کتابهای درخواستی به آنان تحویل داده میشود. همچنین اگر کتاب مورد نظر در کتابخانه موجود نباشد، تنها گروه توان یابان که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هستند، میتوانند از مخزن چاپی کتابخانه مرکزی که معمولا امانت داده نمیشود، کتاب دریافت کنند و تا هر زمان که تمایل داشته باشند، از آن استفاده کنند.
وی تاکید کرد: امسال تابستان، مدرسه دارالعلم به صورت اعتکاف علمی در هر دوره برگزار میشود، گروههایی با ترکیب ۲۶۰ نفره از شهرهای مختلف به حرم مطهر میآیند، تا در کنار زیارت به مطالعه بپردازند. این کتابخانه نزدیک به ۱۵۰۰ صندلی دارد. همچنین در دوران جنگ، به دلیل استقبال گسترده زائران شهرهای آسیبدیده از کتابخانه آستان قدس، تالارهای موقتی برای آنان ایجاد شد.
مدیر کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با اشاره به اینکه ماموریت اصلی کتابخانه، ترویج معارف اهلبیت(ع) و سیره رضوی است، توضیح داد: کتابخانه آستان قدس رضوی، از بزرگترین کتابخانههای جهان اسلام به شمار میرود که رتبه نخست را دارد و در پایگاه دادههای آموزشی آزاد آمریکا از نظر اثربخشی، رتبهٔ هفتم را کسب کرده و به عنوان یکی از ۱۰۰۰ کتابخانهٔ دیدنی جهان شناخته میشود. همچنین از دیگر افتخارات این کتابخانه، اعتماد و تمایل مردم به وقف اموال و کتابهای خود است که این امر عمدتاً به دلیل امنیت و اعتبار موجود در این مکان مقدس صورت میگیرد.
انتهای پیام
