گوهریسنا انزانی در گفت‌وگو با ایسنا، در این باره که جایگزینی تدریجی گفت‌وگوهای حضوری با ارتباطات مجازی، به‌معنای زوال مهارت‌های ارتباطی در نسل جدید است؟ توضیح داد: می‌توانیم بگوییم که نه، بلکه بیشتر به‌معنای تغییر شکل مهارت‌های ارتباطی است. اگر ارتباط مجازی به‌طور گسترده جایگزین تعامل حضوری شود، برخی مهارت‌ها کمتر تمرین می‌شود؛ مهارت‌هایی نظیر تشخیص احساسات از حالت چهره، زبان بدن، تحمل سکوت، مکث در گفت‌وگو، گوش‌دادن بدون قطع‌کردن حرف مقابل، مدیریت اختلافات، همدلی و توجه پایدار به یک فرد. اگر کودک و نوجوان بیشتر تجربه ارتباطی خود را در فضای دیجیتال کسب کند، طبیعی است که مهارت‌های ذهنی و ارتباط موثر را به راحتی کسب نمی‌کند.

وی ادامه داد: نسل جدید لزوما کم‌مهارت‌تر نیست، بلکه مدل ارتباطی آن‌ها فرق کرده است؛ آن‌ها یاد گرفته‌اند ارتباط سریع با افراد دور داشته باشند، چند شبکه را همزمان مدیریت کنند، پیام‌ها را کوتاه‌تر بگویند و با شکل‌های جدید ارتباطی سازگار باشند. با این حال، مشکل زمانی جدی می‌شود که ارتباط مجازی کاملا جایگزین تجربه حضوری شود. برای مثال کودکی که مرتب فقط با دوستانش پیغام رد و بدل می‌کند اما بازی نمی‌کند، در جمع آن‌ها نیست و کارگروهی ندارد.

وی افزود: مهارت ارتباطی مثل عضله، با تمرین بیشتر قوی‌تر می‌شود، بنابراین اگر خانواده فرصت گفت‌وگوی بدون موبایل، بازی مشترک و دورهمی برای حل‌اختلافات فراهم کنند، کودک می‌تواند هم از مزایای دنیای شبکه استفاده کند و هم مهارت‌های ارتباطی خود را افزایش دهد. پس پرسش اصلی این نیست که آیا نسل جدید مهارت ارتباطی را از دست داده یا نه، بلکه این است که آیا آن‌ها به اندازه کافی فرصت دارند تا هم در دنیای دیجیتال و هم در دنیای واقعی، مهارت ارتباط با انسان‌ها را کامل یاد بگیرند و تمرین کنند.

وی با تاکید بر اینکه اعتیاد رفتاری به تلفن همراه در حضور دیگران، پیامدهای عاطفی ناخوشایندی برای روابط میان‌نسلی به‌همراه دارد، گفت: اگر استفاده از تلفن همراه در جمع به شکل اجباری و مداوم باشد، روابط میان‌نسلی را به‌هم می‌ریزد؛ به‌ویژه وقتی هر فرد احساس کند حضورش مرتب تحت‌الشعاع صفحه نمایش است. در چنین شرایطی فردی که هنگام صحبت‌کردن طرف مقابل، پیام یا شبکه‌های اجتماعی را بررسی می‌کند، این پیام را منتقل می‌کند که برای من به اندازه گوشی یا پیام مهم نیستی، پیامد این رفتار، احساس نادیده گرفته‌شدن، کاهش صمیمیت، افزایش سوءتفاهم و دلخوری است؛ زیرا صمیمیت با گفت‌وگوی مکرر، توجه و تجربه مشترک شکل می‌گیرد. همچنین وقتی ارتباط حضوری با گوشی قطع می‌شود، انتقال خاطره، قصه، تجربه و فرهنگ از بزرگ‌ترها به جوان‌ها نیز تضعیف خواهد شد.

وی با بیان این که استفاده زیاد از گوشی الزاماً اعتیاد نیست، تصریح کرد: این واژه زمانی به کار می‌رود که استفاده از تلفن همراه حالت اجبار پیدا کند و فرد با وجود پیامدهای منفی، نتواند آن را کنترل کند. اگر کم‌توجهی به اعضای خانواده به رفتاری عادی تبدیل شود، چرخه‌ای متقابل شکل می‌گیرد و فاصله عاطفی افزایش می‌یابد، بنابراین در لحظاتی که خانواده به توجه و حضور عاطفی نیاز دارد باید مشخص شود چه چیزی در اولویت است؛ زیرا جایگزین شدن مداوم گوشی با روابط انسانی می‌تواند خشم، پرخاشگری و افسردگی را در خانواده افزایش دهد.

بازگرداندن فناوری به جایگاه ابزار

وی به رویکرد علمی و راهکار روان‌شناختی برای کاهش نفوذ تکنولوژی بهحریم خانواده اشاره کرد و گفت: از نظر علمی هدف واقع‌بینانه حذف تکنولوژی از خانواده نیست، بلکه بازگرداندن فناوری به جایگاه ابزار و محافظت از زمان و فضای رابطه خانواده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد استفاده مساله‌ساز از رسانه و رفتارهایی مانند نادیده گرفتن فرد به خاطر گوشی، صمیمیت، کیفیت رابطه و احساس پاسخگویی عاطفی افراد را کاهش می‌دهد. برای همین می‌توان به جای ممنوعیت، قراردادهای خانوادگی تعیین کرد؛ قوانینی که همه اعضا، حتی بزرگسالان، در زمان‌ها و مکان‌هایی مانند میز غذا، گفت‌وگوی جدی، دورهمی خانوادگی و زمان خواب، بدون گوشی حضور داشته باشند. در این میان، والد باید الگوی رفتاری باشد؛ زیرا کودکان در نهایت کاری را انجام می‌دهند که می‌بینند، نه آنچه فقط می‌شنوند. به جای گفتن «کمتر از گوشی استفاده کن»، می‌توان گفت «وقتی کنار هم هستیم، آدم‌های حاضر برای چند دقیقه از صفحه‌ها مهم‌تر هستند.» 

تبدیل دورهمی به تجربه‌ای جذاب و مشارکتی

وی در این باره که چگونه می‌توان دورهمی‌های خانوادگی را از سایه سنگین موبایل بیرون آورد، تاکید کرد: بهتر است به جای جنگ با گوشی، دورهمی را به تجربه‌ای جذاب و مشارکتی تبدیل کنیم تا حضور افراد کنار هم دوباره ارزشمند شود. این قانون باید از بزرگترها شروع شود؛ یعنی والدین هنگام صحبت کردن از گوشی استفاده نکنند. همچنین می‌توان برای ایجاد «مناطق بدون موبایل» قرار گذاشت؛ مثلا در دید و بازدیدها، هنگام غذا خوردن یا در یک ساعت مشخص از روز، همه گوشی‌ها را در جای مشخصی قرار دهند تا از چک کردن مداوم آن‌ها فاصله بگیرند.

انتهای پیام