مریم عرفانیان در گفتوگو با ایسنا درباره شکلگیری کتاب «عروسهای بینشان» اظهار کرد: ایده اولیه این کتاب از روایت زندگی همسران شهدای دفاع مقدس شکل گرفت؛ زنانی که برخی از آنها تنها چند روز یا چند ماه فرصت زندگی مشترک با همسر شهیدشان را داشتند و بخشی از این روایتها برای سالها ناگفته و کمتر دیده شده بود.
وی افزود: از سال ۱۳۹۵ و پیش از آن، خاطرات کوتاهی درباره شهدا مینوشتم و در این مسیر کتابهایی مانند «دامادی خوبان» نیز منتشر شد. در جریان رونمایی این کتاب، خانم پروین مؤمن زحمتکش که همسر سردار فدوی بودند، پیشنهاد دادند در کنار روایت دامادی شهدا، سراغ عروسهای جنگ نیز برویم و داستان زندگی آنها را روایت کنیم.
این نویسنده و زندگینامه نویس ادامه داد: شروع این ایده برای من به روایت عاشقانهای برمیگردد که پروین مؤمن زحمتکش در کتاب «ساعت ۶، دریاچه مریوان» از زندگی خود روایت کرده بود. این کتاب نقطه شروع مهمی بود و باعث شد به این فکر کنم که چنین عاشقانههایی در زندگی دیگر زنان جنگ نیز وجود داشته و باید روایت شود. در جریان رونمایی «دامادی خوبان» نیز درباره همین موضوع با ایشان صحبت کردم و از رابطه عاشقانه خود با صادق نوبخت و سپس ازدواج با سردار فدوی گفتند و برای من روشن شد که این روایتها میتواند بخش مهمی از ادبیات دفاع مقدس باشد.
عرفانیان اضافه کرد: پیش از این نیز مجموعههایی درباره عروسهای جنگ در برخی استانها نوشته شده بود؛ ازجمله جلد نخست با عنوان «عروسهای جنگ» که مهناز فتاحی درباره عروسهای جنگ کرمانشاه نوشته بود و جلد دوم نیز به روایت عروسهای هرمزگان اختصاص داشت. همین تجربهها باعث شد ایده نگارش روایت عروسهای جنگ در خراسان رضوی جدیتر دنبال شود.
وی با اشاره به شکلگیری انجمن ادبی نورا در مشهد گفت: در سال ۱۳۹۹ و پس از رونمایی کتاب «دامادی خوبان»، تصمیم گرفتم انجمنی تخصصی برای فعالیت زنان در حوزه ادبیات دفاع مقدس راهاندازی کنم. ملیحه غیور، مسئول حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس در حوزه زنان، در راهاندازی این انجمن کمک زیادی کرد و کارهای اجرایی آن را پیگیری کرد.
این زندگینامهنویس ادامه داد: قرار بود زنان علاقهمند به ادبیات دفاع مقدس که در میان اقوام، همسایگان یا اطرافیان خود خانواده شهید داشتند، آموزش ببینند و روایت زندگی شهدا را بنویسند. تعدادی از شاگردان این کارگاهها نیز بعدها آثار خود را نوشتند و کتابهایشان منتشر شد. در ادامه این مسیر گفتم میخواهم روایت عروسهایی را بنویسیم که تنها از یک روز تا یک سال فرصت زندگی مشترک با همسر شهیدشان داشتند. با کمک خانم مؤمن زحمتکش، حدود ۶۰ تا ۱۰۰ آدرس و شماره تماس از این زنان پیدا شد و روایتها را دستهبندی کردیم تا با کسانی که رضایت داشتند، مصاحبه شود.
از میان دهها روایت، ۱۱ داستان به کتاب رسید
عرفانیان با اشاره به دشواری گردآوری روایتها اظهار کرد: بسیاری از این زنان حاضر به همکاری نشدند؛ برخی از آنها حتی درباره ازدواج قبلی خود با خانواده همسر فعلیشان صحبت نکرده بودند و نمیخواستند این موضوع آشکار شود. در نهایت حدود ۱۱ نفر رضایت دادند که داستان زندگیشان روایت و منتشر شود. پس از انجام مصاحبهها، روایتها پیاده و در کارگاههای نویسندگی بررسی میشد. نویسندگان داستانها را مینوشتند و پس از هر مرحله، متن برای راوی نیز ارسال میشد تا اگر کموکاستی یا نکتهای وجود داشت، اصلاح شود.
وی با اشاره به استفاده از اسناد و مدارک مربوط به شهدا در تکمیل روایتها گفت: پرونده شهدا نیز در اختیار نویسندگان قرار گرفت و برای بررسی و صحتسنجی اطلاعات از آن استفاده شد. حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد مطالب کتاب بر اساس خاطرات و روایتهای خود زنان نوشته شده و پرداخت ادبی تنها برای خواندنیتر شدن متن انجام گرفته است. هر داستان نیز پیش از نهایی شدن به راوی ارائه میشد و اگر نیاز به اصلاح یا اضافهشدن جزئیاتی داشت، بر اساس گفتههای خود او تغییر میکرد.
این نویسنده افزود: هر روایت در کتاب مشخصات مستقلی مانند نام، مکان، تاریخ تولد، تاریخ ازدواج، مدت زندگی مشترک و تاریخ شهادت همسر را دارد و در پایان نیز عکس عروس و داماد درج شده است تا هر روایت هویت و مشخصات مستقلی داشته باشد.
روایت عاشقانهای که کمتر دیده شده است
عرفانیان درباره دشواری گفتوگو با زنانی که سالها از شهادت همسرشان گذشته است، اظهار کرد: این کار بسیار سخت بود. برخی از زنان با یادآوری خاطرات چند روزی حالشان بد میشد یا حتی بیمار میشدند. به همین دلیل تلاش کردیم در روند گفتوگو آنها را بیش از اندازه تحت فشار قرار ندهیم.
وی ادامه داد: هدف ما این بود که بخشی از عاشقانههای زندگی شهدا را که کمتر در ادبیات دفاع مقدس دیده شده، روایت کنیم. در بسیاری از آثار مربوط به دفاع مقدس، بیشتر بر این تأکید شده که شهید همسر و فرزندش را در خانه گذاشته و به جبهه رفته است، اما کمتر از زندگی عاطفی، علاقه و رابطه عاشقانه میان این افراد گفته شده است.
این نویسنده بیان کرد: در روایتهای دفاع مقدس، معمولاً بخشهای عاشقانه زندگی مشترک کمتر دیده شده است، در حالی که بعدها در ادبیات مقاومت و دفاع از حرم، این وجه عاطفی بیشتر مورد توجه قرار گرفت. آثاری مانند «قصه دلبری»، «عصر پیراهن تو» و «لیلی منم» نمونههایی از توجه به این بخش از زندگی هستند و «ساعت ۶، دریاچه مریوان» نیز برای من از روایتهای مهم در این زمینه بود.
عرفانیان درباره انتخاب عنوان کتاب گفت: از آنجا که عنوان «عروسهای جنگ» پیش از این برای مجموعههایی در استانهای دیگر استفاده شده بود، تصمیم گرفتیم این اثر را «عروسهای بینشان» بنامیم؛ عروسهایی که سالها روایت زندگیشان در هیچ کتاب یا مصاحبهای دیده نشده بود و با این اثر فرصت دیدهشدن پیدا کردند. تلاش کردیم هر روایت هویت مستقل خود را داشته باشد و فقط با یک تصویر کلی از زنان جنگ مواجه نباشیم. به همین دلیل مشخصات زندگی هر زن و همسرش در ابتدای روایت آمده و تصویر عروس و داماد نیز در پایان داستان قرار گرفته است.
عشق زمینی که به عشق الهی پیوند میخورد
این زندگینامهنویس با اشاره به مضمون مشترک روایتهای کتاب بیان کرد: یکی از مهمترین نکاتی که در این روایتها دنبال میکردم، نسبت میان عشق زمینی و عشق الهی بود. شهدا در زندگی خود همسر، فرزند و خانواده را دوست داشتند، اما در نهایت از این دلبستگیهای زمینی به سمت عشقی بزرگتر حرکت کردند و جان خود را برای دفاع از کشور و ارزشهایشان فدا کردند.
عرفانیان افزود: برای من این پرسش وجود داشت که چگونه عشق به همسر، فرزند و خانواده نتوانسته مانع حضور شهدا در میدان شود و آنها چگونه توانستهاند از عشقهای زمینی به عشق الهی برسند. در نهایت به این برداشت رسیدم که این عشقهای زمینی برای برخی از آنها میتوانسته پلکانی برای رسیدن به عشق کامل و الهی باشد.
وی ادامه داد: هدف از نگارش «عروسهای بینشان» تنها ثبت خاطرات چند زن نیست؛ تلاش کردهایم روایتهایی از زندگی، عشق و انتخاب انسانهایی را ثبت کنیم که جنگ فرصت ادامه زندگی مشترک را از آنها گرفت و نشان دهیم این زنان و همسرانشان پیش از آنکه صرفاً بخشی از یک روایت جنگی باشند، انسانهایی با زندگی و عواطف واقعی بودند.
تلاش برای روایت زندگی شهدا برای نسل امروز
این نویسنده درباره توجه به مخاطب جوان در نگارش کتاب گفت: تلاش کردیم روایتها کلیشهای نباشند و با توجه به مخاطب امروز نوشته شوند. امروز نوجوانان و جوانان به دنبال رمانهای عاشقانه و داستانهایی هستند که در آنها عشق، هیجان و ماجرا وجود داشته باشد. وقتی چنین مخاطبی به دنبال کتابهایی مانند «ملت عشق» میرود، باید به او نشان دهیم که در زندگی شهدا نیز روایتهایی واقعی، عاشقانه و پرماجرا وجود داشته است.
عرفانیان افزود: در این کتاب تلاش کردهایم نشان دهیم زندگی این زنان و همسران شهیدشان تنها یک روایت خشک از جنگ نیست، بلکه در آن عشق، دلبستگی، انتظار، گفتوگو، زندگی مشترک و حتی دغدغههای بسیار انسانی وجود داشته است؛ زندگیهایی که گاه تنها چند روز یا چند ماه فرصت ادامه پیدا کردهاند. حتی پس از نگارش داستانها، متنها را در اختیار خانوادههای شهدا و همچنین نسل جوان قرار میدادیم تا ببینیم آیا با روایتها ارتباط برقرار میکنند یا خیر. خودم نیز متنها را در اختیار دخترانم قرار میدادم و از نویسندگان میخواستم نوشتهها را به نسل جوان نشان دهند. بازخوردهایی که گرفتیم مثبت بود و مخاطبان جوان با بخشهای عاشقانه و ماجراهای واقعی این زندگیها ارتباط برقرار کردند.
وی با اشاره به نقش پروین مؤمن زحمتکش در شکلگیری این اثر گفت: ایده اولیه «عروسهای جنگ» را خانم پروین مؤمن زحمتکش مطرح کردند و این پروژه با پیشنهاد و همراهی ایشان شکل گرفت. جلد نخست با عنوان «عروسهای جنگ» درباره عروسهای کرمانشاه به قلم مهناز فتاحی و جلد دوم درباره عروسهای هرمزگان نوشته شد و «عروسهای بینشان» نیز روایت عروسهای خراسان رضوی است. متأسفانه خانم مؤمن زحمتکش پیش از چاپ کتاب «عروسهای بینشان» از دنیا رفتند، اما یاد و نقش ایشان در شکلگیری این اثر همیشه ماندگار خواهد بود.
انتهای پیام
