محمد جواد صفاران در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه در بسیاری از رشته‌ها از عناوینی مانند علم شیمی یا علم فیزیک استفاده می‌شود، اظهار کرد: در حوزه زمین‌شناسی معمولاً عنوان علوم زمین به کار می‌رود. دلیل این نام‌گذاری آن است که زمین‌شناسی از رشته‌هایی است که به‌طور مستقیم با سیاره‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، یعنی تنها سکونتگاه شناخته‌شده بشر در کل عالم هستی، مرتبط است.
وی افزود: بر همین اساس در علوم زمین‌شناسی باید برای درک گذشته، حال و آینده زمین از علوم مختلف بهره بگیریم. از علم نجوم گرفته تا زیست‌شناسی، گیاه‌شناسی و سایر رشته‌های علمی، همگی در خدمت شناخت تحولات زمین قرار می‌گیرند. به همین دلیل است که از اصطلاح علوم زمین استفاده می‌شود، زیرا این حوزه به‌شدت وابسته به رشته‌های گوناگون است. برای نمونه، پیوند زمین‌شناسی با شیمی به شکل‌گیری ژئوشیمی می‌انجامد و ارتباط آن با فیزیک به ژئوفیزیک منتهی می‌شود.
مدیر فرهنگسرای علوم و نجوم شهرداری مشهد با تاکید بر اینکه مسائلی مانند لرزه‌نگاری، اکتشاف نفت، اکتشاف آب و .. با بهره‌گیری از این رشته‌ها انجام می‌شود، تصریح کرد: ارتباط با رشته‌هایی مانند جغرافیا نیز قابل توجه است. البته جغرافیا به نوعی زمین‌نگاری یا تصویربرداری از زمین تلقی می‌شود اما برای مقایسه اولیه راهگشاست. در حالی که زمین‌شناسی به عمق زمین ارتباط پیدا می‌کند، جغرافیا بیشتر به سطح زمین و تصویر آن می‌پردازد. با این حال، پیوند زمین‌شناسی با جغرافیا در مباحثی مانند جی‌آی‌اس و سنجش از دور دیده می‌شود.
صفاران خاطرنشان کرد: تجهیزات ماهواره‌ای برای شناسایی مخاطرات طبیعی، رویدادهای احتمالی روی زمین و مسائل مرتبط با آن اهمیت فراوانی دارند. همه این موارد نکات مهمی در زمین‌شناسی به شمار می‌روند و به اقتضای خود، گرایش‌های مختلف در مقاطع ارشد و دکتری زمین‌شناسی را به وجود می‌آورند. برای مثال، با گروه زیست‌شناسی موضوع فسیل‌ها مطرح می‌شود؛ اینکه در گذشته چه موجوداتی زندگی می‌کردند، چگونه فسیل شدند و امروز چه اشتراکاتی با ما دارند.
وی با بیان اینکه علم زمین‌شناسی مانند سایر علوم، نادانسته‌هایی آن بسیار بیشتر از دانسته‌ها است، اظهار کرد: در این علم به‌طور کلی از تکنولوژی روز، امکانات ماهواره‌ای، ابزارهای ژئوفیزیکی و امکانات ژئوشیمیایی استفاده می‌شود تا اطلاعات و دانسته‌ها را افزایش دهیم. هوش مصنوعی نیز در شناسایی منابع معدنی، کانی‌ها و مواد قابل بهره‌برداری کمک شایانی کرده است.
هوش مصنوعی به جمع‌آوری اطلاعات کمک زیادی می‌کند
مدیر فرهنگسرای علوم و نجوم شهرداری مشهد ادامه داد: یکی دیگر از عواملی که به بشر کمک زیادی کرده و بر محیط زیست اثر می‌گذارد، ماهواره‌ها است. چندی پیش در نپال فاجعه‌ای رخ داد و پس از آن نیز بر اثر سیل، رانش زمین دوباره اتفاق افتاد. دلیل این امر آن است که بشر با اقدامات خودخواهانه خود اثر مخرب بر محیط زیست می‌گذارد. بنابراین تکنولوژی روز به ما کمک می‌کند شرایط جهان را پایش و شناسایی کنیم.
صفاران با اشاره به اینکه یکی از فناوری‌های بسیار اثرگذار، تصاویر ماهواره‌ای است، گفت: این تصاویر در علم زمین‌شناسی به لایه‌های جی‌آی‌اس و نقشه‌های مختلفی تبدیل می‌شود. از این نقشه‌ها برای بررسی گسل‌ها، رودخانه‌ها، منابع آبی، جنگل‌ها، منابع معدنی و طبیعی و مسائل مختلف دیگر بهره گرفته می‌شود. هوش مصنوعی نیز در کنار سایر فناوری‌ها کمک می‌کند اطلاعات جمع‌آوری‌شده را کنار هم بچینیم و در نهایت به خروجی مناسب برسیم.
وی افزود: ایران از کشورهای برتر در حوزه فناوری‌های ماهواره‌ای مخصوصا در علوم زمین است. برای پایش اطلاعات زمین بیشتر از تصاویر ماهواره‌ای خارجی مانند استر و لندست استفاده می‌شود که ماهواره‌هایی آمریکایی و شناخته‌شده هستند. با توجه به تلاش دانشمندان کشورمان در حوزه هوافضا، ماهواره‌هایی نیز تولید شده‌اند. برای مثال سری ماهواره‌های سنجنده مصباح، سینا، فجر، پیام، خیام، نوید، ظفر، طلوع و ماهواره‌های پارس از این نمونه است.
مدیر فرهنگسرای علوم و نجوم شهرداری مشهد با بیان اینکه این ماهواره‌ها در علم زمین‌شناسی، ماهواره‌های سنجش از دور یا سنجنده نامیده می‌شوند،اظهار کرد: وظیفه این ماهواره‌ها این است که تصاویر سطح زمین را در لایه‌ها و طول موج‌های مختلف، از جمله مادون قرمز نزدیک و دور، ثبت می‌کنند. این تصاویر در کنار هم قرار می‌گیرند و لایه‌هایی مانند هفت، ۱۰، ۱۳یا ۲۵ لایه در طول موج‌های گوناگون تشکیل می‌دهند
صفاران خاطرنشان کرد: به کمک این تصاویر می‌توان اطلاعات مفیدی به دست آورد، اطلاعات زمینی را پایش کرد و در نهایت با کمک هوش مصنوعی و نرم‌افزارهای مدرن، بدون حضور در منطقه، از وجود مواد معدنی، پوشش گیاهی، منابع و مخاطرات احتمالی مانند گسل‌ها آگاه شد. همه این امکانات به کمک تصاویر ماهواره‌ای که دانشمندان کشورمان تهیه کرده‌اند، قابل شناسایی و استخراج است.
انتهای پیام
