احمدرضا اصغرپور ماسوله در گفت‌وگو با ایسنا در پاسخ به این پرسش که تغییر ساختار خانواده و الگوهای جمعیتی چه تأثیری بر زندگی و روابط اجتماعی دانشجویان گذاشته است، اظهار کرد: هنگامی که از تغییر ساختار خانواده صحبت می‌کنیم، نباید این موضوع را صرفاً به کاهش تعداد فرزندان در خانواده محدود کنیم، بلکه این مفهوم ابعاد گسترده‌تری دارد و تحولاتی مانند افزایش طلاق، ازدواج‌های مجدد و شکل‌گیری انواع متفاوت خانواده را نیز دربرمی‌گیرد.
وی ادامه داد: با افزایش طلاق و به دنبال آن ازدواج‌های مجدد، ممکن است خانواده‌های تک‌والدی افزایش پیدا کنند، خانواده‌هایی که در آن‌ها فرزند با مادر یا پدر خود زندگی می‌کند. همچنین در خانواده‌هایی که والدین ازدواج مجدد دارند، ممکن است ناپدری، نامادری یا خواهر و برادر ناتنی در کنار سایر اعضای خانواده حضور داشته باشند. این موارد از جمله تغییراتی هستند که ساختار خانواده را دستخوش تحول می‌کنند.
این استاد جامعه‌شناسی با اشاره به گسترش شکل‌های دیگری از زندگی خانوادگی، اضافه کرد: خانوارهای تک‌نفره و زندگی مجردی نیز از جمله الگوهایی هستند، که باید در بررسی تغییرات ساختار خانواده مورد توجه قرار گیرند. بنابراین، برای شناخت پیامدهای این تحولات بر دانشجویان، لازم است مجموعه این تغییرات را در نظر بگیریم و صرفاً بر کاهش تعداد فرزندان تمرکز نکنیم.
اصغرپور ماسوله با بیان اینکه دانشجویان معمولاً در دوره اوایل جوانی قرار دارند، اظهار کرد: تغییرات ساختار خانواده می‌تواند بر امکانات، روابط خانوادگی و شیوه‌های تربیتی فرزندان تأثیر بگذارد. با این حال، لزوماً نمی‌توان برای این تحولات، به‌ویژه در میان دانشجویان، پیامدهای منفی مشخص و یکسانی در نظر گرفت، زیرا افراد در شرایط خانوادگی متفاوتی زندگی می‌کنند و تجربه‌های آن‌ها نیز با یکدیگر تفاوت دارد.
وی خاطرنشان کرد: آنچه اهمیت دارد، این است که نسل جوان در شرایطی رشد می‌کند، که با تنوع بیشتری از شکل‌های خانواده مواجه است. این تجربه ممکن است در نگرش جوانان به خانواده و حتی تصمیم‌های آنان برای تشکیل خانواده در آینده تأثیرگذار باشد. افرادی که از دوران کودکی یا جوانی با انواع متفاوت خانواده آشنا می‌شوند، ممکن است در زندگی آینده خود نیز نگاه متفاوتی به ساختار و روابط خانوادگی داشته باشند.
کاهش تعداد فرزندان و افزایش امکانات برای برنامه‌ریزی آینده
عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به پیامدهای احتمالی کاهش تعداد فرزندان در خانواده‌ها، ادامه داد: هنگامی که تعداد فرزندان کمتر می‌شود، خانواده می‌تواند منابع و امکانات بیشتری را برای هر فرزند اختصاص دهد. در خانواده‌هایی که یک یا دو فرزند دارند، ممکن است میزان سرمایه‌گذاری والدین برای آموزش، رشد و آینده فرزندان افزایش پیدا کند و این موضوع فرصت‌های بیشتری برای آنان فراهم آورد.
اصغرپور ماسوله اضافه کرد: در چنین شرایطی، فرزندان ممکن است از امکانات بیشتری برای برنامه‌ریزی آینده خود برخوردار باشند و بتوانند انتخاب‌های متنوع‌تری را در زمینه تحصیل، شغل و مسیر زندگی در نظر بگیرند. حتی ممکن است با توجه به منابعی که خانواده در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد، برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تر یا بلندپروازانه‌تری برای آینده خود داشته باشند.
وی اظهار کرد: البته این موضوع به معنای آن نیست، که کاهش تعداد فرزندان در همه خانواده‌ها الزاماً به افزایش امکانات منجر می‌شود یا همه دانشجویان از شرایط مشابهی برخوردارند، بلکه شرایط اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی نیز در این زمینه نقش دارد. با این حال، یکی از جنبه‌هایی که در بررسی تغییرات جمعیتی باید مورد توجه قرار گیرد، تأثیر احتمالی تعداد فرزندان بر نحوه تخصیص امکانات و فرصت‌های خانوادگی است.
این استاد جامعه‌شناسی با اشاره به نقش دانشگاه در مواجهه با تحولات خانواده، خاطرنشان کرد: به نظر نمی‌رسد دانشگاه‌ها در حال حاضر آمادگی ویژه‌ای برای مواجهه با تمام این تغییرات داشته باشند و از سوی دیگر، ضرورتی هم ندارد، که هر تحول خانوادگی به تغییرات گسترده و فوری در ساختار دانشگاه منجر شود. با این حال، دانشگاه به‌عنوان سازمانی که دانشجویان چند سال از زندگی خود را در آن سپری می‌کنند، ظرفیت دارد، که در زمینه سازگاری جوانان با شرایط جدید نقش مؤثری ایفا کند.
نقش دانشگاه در کاهش چالش‌های عاطفی و اجتماعی دانشجویان
اصغرپور ماسوله با تأکید بر اهمیت برنامه‌های آموزشی و فرهنگی در دانشگاه‌ها، ادامه داد: دانشگاه می‌تواند از طریق برگزاری کارگاه‌های آموزشی، دوره‌های مهارتی و برنامه‌های فرهنگی، دانشجویان را برای مواجهه با چالش‌های زندگی آماده کند. چنین برنامه‌هایی می‌توانند به جوانان کمک کنند، که مسائل و دشواری‌هایی را که در محیط خانواده یا روابط اجتماعی با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند، بهتر بشناسند و راه‌های مناسب‌تری برای مدیریت آن‌ها پیدا کنند.
وی اضافه کرد: برای مثال، یکی از موضوعاتی که ممکن است در برخی خانواده‌های کم‌جمعیت اهمیت بیشتری پیدا کند، تجربه تنهایی است. هنگامی که تعداد اعضای خانواده کمتر است، ممکن است برخی جوانان فرصت‌های کمتری برای تعامل روزمره با خواهران و برادران خود داشته باشند. البته این مسئله به شرایط هر خانواده بستگی دارد و نمی‌توان آن را به همه خانواده‌های کم‌جمعیت تعمیم داد، اما توجه به مهارت‌های ارتباطی و توانایی ایجاد روابط اجتماعی سالم می‌تواند برای این گروه از دانشجویان مفید باشد.
عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: موضوع دیگر، شرایط جوانانی است که در خانواده‌های ترمیمی زندگی می‌کنند، یعنی خانواده‌هایی که پس از طلاق و ازدواج مجدد یکی از والدین یا هر دو شکل گرفته‌اند. در این خانواده‌ها ممکن است فرد با ناپدری، نامادری یا خواهر و برادر ناتنی زندگی کند و برقراری روابط مناسب میان اعضای خانواده به زمان، انعطاف‌پذیری و درک متقابل نیاز داشته باشد.
اصغرپور ماسوله خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، تساهل، مدارا و انعطاف‌پذیری در روابط خانوادگی اهمیت پیدا می‌کند. اعضاء خانواده باید بتوانند تفاوت‌های یکدیگر را بپذیرند و برای شکل‌گیری روابط سالم، فرصت کافی در اختیار داشته باشند. جوانانی که در چنین محیط‌هایی زندگی می‌کنند، ممکن است برای سازگاری با شرایط جدید به حمایت عاطفی و اجتماعی نیاز داشته باشند و دانشگاه می‌تواند در حد ظرفیت خود به این فرایند کمک کند.
وی با اشاره به احتمال بروز چالش‌های عاطفی پس از ازدواج مجدد والدین، ادامه داد: ممکن است برخی فرزندان پس از ازدواج مجدد پدر یا مادر خود، احساس تنهایی یا انزوا را تجربه کنند یا با بحران‌های عاطفی مواجه شوند. این وضعیت در افراد مختلف یکسان نیست و نمی‌توان گفت همه کسانی که در چنین خانواده‌هایی زندگی می‌کنند، الزاماً با مشکلات مشابهی روبه‌رو خواهند شد، اما فراهم کردن زمینه حمایت و آموزش برای مواجهه با این شرایط می‌تواند اهمیت داشته باشد.
این استاد جامعه‌شناسی اضافه کرد: دانشگاه می‌تواند با فراهم کردن فرصت گفت‌وگو، برگزاری دوره‌های آموزشی و ارائه پیام‌های فرهنگی متناسب با نیازهای دانشجویان، به آن‌ها کمک کند، که شرایط خانوادگی خود را بهتر درک کنند و در صورت مواجهه با دشواری‌های عاطفی و اجتماعی، راه‌های مناسب‌تری برای عبور از آن‌ها بیابند. آشنایی با مهارت‌های ارتباطی، پذیرش تفاوت‌ها و شیوه‌های سازگاری با تغییرات زندگی می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.
اصغرپور ماسوله با تأکید بر اینکه تغییرات ساختار خانواده را نباید صرفاً از منظر آسیب‌های احتمالی بررسی کرد، تصریح کرد: این تحولات می‌توانند تجربه‌های متفاوتی برای نسل جوان ایجاد کنند و پیامدهای آن‌ها نیز به شرایط هر فرد و خانواده بستگی دارد. از این رو، شناخت دقیق‌تر وضعیت دانشجویان و فراهم کردن زمینه‌های آموزشی و فرهنگی متناسب با نیازهای آنان می‌تواند به سازگاری بهتر جوانان با شرایط اجتماعی و خانوادگی جدید کمک کند.
انتهای پیام
