گاهی یک بی‌اعتنایی ساده، چند دقیقه تأخیر، یک قضاوت نادرست یا حرفی که بی‌محابا بر زبان می‌آید، بیش از آنچه تصور می‌کنیم بر زندگی دیگران اثر می‌گذارد؛ زخم‌هایی که شاید در ظاهر کوچک باشند، اما می‌توانند اعتماد، آرامش و حرمت انسان‌ها را خدشه‌دار کنند. در زندگی روزمره، مرز میان یک رفتار معمولی و پایمال کردن حق دیگری همیشه آشکار نیست و چه‌بسا انسان بدون آنکه متوجه باشد، حقی را نادیده بگیرد که جبران آن به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

حق‌الناس تنها یک مفهوم اخلاقی یا توصیه‌ای برای مناسبت‌های مذهبی نیست؛ معیاری برای سنجش رفتار ما در برابر دیگران است، از روابط خانوادگی و اجتماعی گرفته تا مسئولیت‌های حرفه‌ای و حضور در فضای عمومی. اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم رعایت حقوق دیگران، پیش از آنکه به پشیمانی و جبران برسد، به آگاهی، مسئولیت‌پذیری و احترام متقابل نیاز دارد؛ چراکه گاهی آنچه از دست می‌رود، نه مال و دارایی، بلکه آرامش و اعتمادی است که بازگرداندنش آسان نیست.

جبران آبروی ازدست‌رفته دشوارتر از خسارت مالی است

حجت‌الاسلام مجید آقاجانی، کارشناس مذهبی و مدیر ستاد اقامه نماز آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با ایسنا، با تأکید بر اینکه حق‌الناس تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود، گفت: آبرو، اعتبار، وقت و آرامش افراد نیز از جمله حقوقی است که باید رعایت شود و جبران آسیب‌های واردشده به آن‌ها گاه دشوارتر از جبران خسارت‌های مالی است؛ چراکه بازگرداندن مال امکان‌پذیر است، اما جبران آبروی ازدست‌رفته و آرامش سلب‌شده افراد به‌سادگی انجام نمی‌شود.

وی با بیان اینکه تضییع حق دیگران ممکن است آگاهانه یا از روی غفلت اتفاق بیفتد، اظهار کرد: افراد در قبال حقوقی که از دیگران ضایع می‌کنند، مسئول هستند و باید با مراقبت از رفتار و محاسبه اعمال روزانه، از بروز چنین مواردی جلوگیری کنند. تأخیر در قرارها و تلف کردن وقت دیگران، طولانی کردن بی‌دلیل گفت‌وگوها و پرداختن به مسائل غیرضروری از جمله رفتارهایی است که می‌تواند موجب تضییع حقوق دیگران شود.

وی، غیبت به بهانه درد دل و بی‌توجهی به آسایش همسایگان را از دیگر مصادیق تضییع حق‌الناس دانست و گفت: ایجاد آلودگی صوتی و سر و صدای آزاردهنده در زندگی آپارتمانی، آرامش دیگران را مختل می‌کند؛ بنابراین افراد باید نسبت به رفتارهای روزمره خود و پیامدهای آن برای اطرافیان حساس باشند.

مدیر ستاد اقامه نماز آذربایجان‌شرقی درباره چگونگی جبران حق‌الناس در صورت دسترسی نداشتن به صاحب حق، بیان کرد: اگر حق تضییع‌شده مالی باشد و امکان بازگرداندن مستقیم آن به صاحبش وجود نداشته باشد، فرد می‌تواند با رعایت ضوابط شرعی، از طرف او به نیازمندان صدقه بدهد. همچنین توبه، استغفار و بازگشت به سوی خداوند باید در مسیر اصلاح رفتار و جبران خطاها مورد توجه قرار گیرد.

وی با تأکید بر اینکه عبادت و کارهای خیر به‌تنهایی جایگزین ادای حق‌الناس نمی‌شوند، گفت: اصل بر بازگرداندن حق به صاحب آن است و تا زمانی که حق فرد ادا نشده، مسئولیت مربوط به آن باقی می‌ماند. همچنین تأکید بر غصبی نبودن مکان نماز و لباس نمازگزار نشان می‌دهد که رعایت حقوق دیگران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و حتی عبادت نیز نباید با نادیده گرفتن این حقوق همراه باشد.

حتی انجام عبادات نباید به تضییع حق‌الناس منجر شود

حجت‌الاسلام علی مصایبی، یک کارشناس مسائل مذهبی در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه رعایت حقوق مردم باید در تمام عرصه‌های زندگی مورد توجه قرار گیرد، گفت: پایبندی به حق‌الناس تنها به رفتارهای فردی محدود نمی‌شود و حتی در انجام امور عبادی و فعالیت‌های مذهبی نیز نباید حقوق دیگران نادیده گرفته شود.

وی با اشاره به تفاوت حق‌الناس و حق‌الله عنوان کرد: حق‌الله شامل مواردی است که خداوند انسان را به انجام آن‌ها موظف کرده است؛ از جمله عبادت، نماز، روزه، امر به معروف و نهی از منکر و دفاع از دین. با این حال، انجام این تکالیف نباید بهانه‌ای برای ایجاد مزاحمت یا تضییع حقوق مردم باشد؛ برای مثال، متوقف کردن خودرو در مقابل ایستگاه‌های صلواتی به‌گونه‌ای که موجب اختلال در ترافیک شود یا مسدود کردن مسیر رفت‌وآمد دیگران هنگام نماز، از مصادیق پایمال کردن حق‌الناس است.

وی با تأکید بر مسئولیت افراد در قبال رفتارها و عملکرد اجتماعی خود افزود: رعایت نکردن نوبت در صف نانوایی و بی‌توجهی به حق تقدم در رانندگی، نمونه‌هایی از تضییع حقوق مردم در زندگی روزمره است. همچنین فردی که با قلم خود مطلبی ناحق علیه دیگری می‌نویسد، حقوق آن شخص را پایمال می‌کند. از این رو، رعایت حق‌الناس باید در همه شرایط، از امور عادی زندگی تا اعمال واجب و مستحب، مورد توجه قرار گیرد و رضایت الهی نیز در گرو توجه به حقوق مردم است.

انتهای پیام