شهرکرد، سرزمین دشت‌های سرسبز و آسمانی که روزگاری به زلالی و آسمان آبی بی‌انتهایش شناخته می‌شد، این روزها حال و روز دیگری دارد، آسمانی که با کوچکترین وزش باد، رنگ می‌بازد و در غبار قهوه‌ای رنگی فرو می‌رود که نه تنها چشم‌انداز شهر را می‌پوشاند، بلکه نفس کشیدن را نیز برای شهروندان دشوار می‌کند، اینجا شهرکرد است، شهری در دل طبیعتی که روزگاری هوای پاک و آب‌وهوای دلپذیرش زبانزد بود، اما اکنون بخشی از همین طبیعت، به تهدیدی خاموش برای سلامت ساکنانش تبدیل شده است.
دشت ممنوعه بحرانی شهرکرد، روزگاری بخشی از سرمایه طبیعی این سرزمین بود، پهنه‌ای که حیاتش به آب گره خورده بود و امروز، زیر فشار سال‌ها برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، حفر چاه‌های متعدد، تداوم خشکسالی و چرای بی‌رویه دام، با شرایطی نگران‌کننده دست‌وپنجه نرم می‌کند، دشتی که تشنگی زمین، پوشش گیاهی آن را تحلیل برده و با خشک شدن و سست شدن خاک، زمینه را برای برخاستن گرد و غبار و تبدیل شدن به یکی از کانون‌های محلی آن در شهرکرد فراهم کرده است.
اما آنچه امروز در آسمان شهرکرد دیده می‌شود، صرفاً غبار برخاسته از زمین نیست، غبار سال‌ها بی‌توجهی به ظرفیت‌های طبیعی، فشار بر منابع آبی و نادیده‌گرفتن هشدارهایی است که پیامدهایشان حالا از دل دشت‌های خشکیده به زندگی روزمره مردم رسیده است، وقتی زمین توان نگهداری پوشش گیاهی خود را از دست می‌دهد، باد کافی است تا خاک تشنه را از بسترش جدا کند و ذرات معلق را به خانه‌ها، خیابان‌ها و ریه‌های شهروندان بفرستد.
در چنین شرایطی، احیای دشت ممنوعه بحرانی شهرکرد دیگر صرفاً یک مطالبه زیست محیطی یا اقدامی برای حفظ منابع طبیعی نیست، بلکه ضرورتی برای صیانت از سلامت عمومی، حفاظت از آینده شهر و بازگرداندن بخشی از هویت طبیعی بام ایران است، پرسش اساسی اینجاست که چگونه دشتی که سال‌ها از ذخایر آبی آن برداشت شده، به چنین وضعیتی رسیده و اکنون برای جلوگیری از گسترش کانون گرد و غبار آن چه باید کرد؟ آیا قرار است تنها با برخاستن هر موج ریزگردها، از آلودگی هوا و دشواری تنفس شهروندان سخن بگوییم یا این بار، پیش از آنکه دشت بیش از این از رمق بیفتد، عزمی جدی برای احیای آن شکل خواهد گرفت؟
دشت شهرکرد امروز بیش از هر زمان دیگری به احیا نیاز دارد، زیرا اگر زمین از نفس بیفتد، دیر یا زود غبار آن، نفس شهر را نیز خواهد گرفت.
اجرای طرح جامع احیای دشت شهرکرد نیازمند اعتبار است
محسن کریمی، مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست چهارمحال و بختیاری در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص آخرین وضعیت دشت شهرکرد، اظهار کرد: متاسفانه طی دهه‌های گذشته بر اثر خشکسالی‌های پی در پی و برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، تعدادی از دشت‌های استان از جمله دشت سفیددشت و فرادنبه در شهرستان بروجن و دشت شهرکرد به دشت ممنوعه بحرانی تبدیل شده‌اند.
وی افزود: دشت شهرکرد امروز به یکی از کانون‌های مولد خیزش گرد و غبار محلی در مرکز استان تبدیل شده است، به همین دلیل موضوع احیای این دشت در کارگروه مدیریت شرایط اضطرار وقوع پدیده گرد و غبار چهارمحال و بختیاری مطرح شد، دستگاه‌های مختلفی در احیای این دشت دخیل هستند و اداره‌کل حفاظت از محیط زیست استان ناظر بر اجرای برنامه‌ها است.
کریمی با بیان اینکه احیای دشت شهرکرد به علت همجواری با مرکز استان بر کیفیت زندگی آنان تاثیر بالایی دارد، بنابراین باید این دشت از این وضعیت نجات پیدا کند، خاطرنشان کرد: اجرای طرح جامع احیای دشت شهرکرد نیازمند تامین اعتبار است، مقرر شده تا دستگاه‌هایی از جمله شرکت آب منطقه‌ای، اداره‌کل منابع‌طبیعی و آبخیزداری، جهادکشاورزی اقداماتی در حوزه هدایت روان‌آب‌ها، تقویت پوشش گیاهی، اقدامات آبخوان‌داری، مدیریت مصرف آب از آبخوان‌ها و ... را انجام دهند.
مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست چهارمحال و بختیاری عنوان کرد: به‌علت اهمیت احیای دشت شهرکرد، پس از برگزاری جلسه کارگروه مدیریت شرایط اضطرار وقوع پدیده گرد و غبار استان، بازدیدی با حضور اعضا از این دشت صورت گرفت.
چرای دام در مَرغ شهرکرد ممنوع شده است
اصغر احمدی، مدیرکل منابع‌طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری در گفت‌وگو با ایسنا با تاکید بر اینکه احیای دشت شهرکرد نیازمند یک اجماع استانی است، اظهار کرد: باتوجه به وضعیت این دشت، از سال گذشته، چرای دام در مَرغ شهرکرد ممنوع شد.
وی با بیان اینکه پوشش گیاهی مَرغ شهرکرد، مناسب است، خاطرنشان کرد: این اداره‌کل در مَرغ شهرکرد اقداماتی در حوزه تثبیت پوشش گیاهی را انجام داده است، دستکاری‌هایی در اراضی مانند شخم و شیار در فصل پاییز در این منطقه موجب ایجاد ریزگرد می‌شود، در چند سال گذشته اقدامات بیولوژیکی خوبی برای تقویت پوشش گیاهی در این قسمت از دشت شهرکرد انجام شده است.
وی با بیان اینکه سطح ایستابی دشت شهرکرد به‌علت برداشت‌های بی‌رویه در سالیان گذشته و حفر چاه جدید کاهش پیدا کرده و تحت تاثیر قرار گرفته، گفت: درصدد هستیم با اقداماتی روان‌آب‌های ناشی از بارش باران را به سمت دشت شهرکرد هدایت کنیم، همچنین مقرر شده است تا شهرداری شهرکرد پساب تصفیه شده را برای آبیاری فضای سبز به این بخش منتقل کند تا این طریق بتوانیم تغذیه مصنوعی دشت را در دستور کار قرار دهیم.
هدایت روان‌آب‌ها به سمت دشت شهرکرد در دستور کار قرار گرفته است
کیانوش نادری، مدیرکل مدیریت بحران چهارمحال و بختیاری نیز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اهمیت احیای دشت شهرکرد به‌عنوان یکی از کانون‌های تولید ریزگرد در استان، اظهار کرد: احیای این دشت نیازمند یک برنامه بلندمدت است، نمی‌توان مشکلات آن را در یک بازه زمانی کوتاه حل کرد، زیرا این مشکلات در یک مدت کوتاه به وجود نیامده است.
وی با بیان اینکه جلسه کارگروه مدیریت شرایط اضطرار وقوع پدیده گرد و غبار چهارمحال و بختیاری با دستور کار احیای دشت‌های استان برگزار شد، گفت: دستگاه‌های اجرایی متعددی در این حوزه ماموریت‌هایی را بر عهده دارند، یکی از برنامه‌های حائز اهمیت در این حوزه هدایت روان‌آب‌های مازاد از چشمه‌های بالادست و روان‌آب‌های ناشی از بارش باران به دشت شهرکرد است، پیگیر تخصیص اعتبار از مرکز برای اجرای این طرح هستیم.
نادری ادامه داد: اقداماتی مانند کنترل چرای دام، آبخیزداری و آبخوان‌داری، تقویت پوشش گیاهی و هدایت روان‌آب‌ها باید در دستور کار قرار بگیرد تا این دشت از وضعیت بحرانی خارج شود.
مطالعات تزریق آب به دشت شهرکرد نهایی شده است
سعید رئیسی، فرماندار شهرکرد در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه مطالعات تزریق آب به دشت شهرکرد توسط شرکت آب‌منطقه‌ای در حال نهایی شدن است، اظهار کرد: مرحله بعدی تامین اعتبار برای اجرای این پروژه است، در حوزه اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی، شرکت آب‌منطقه‌ای برخوردهای لازم را انجام می‌دهد، چند پرونده در این حوزه تشکیل و به مراجع قضایی ارسال شده و تعدادی منجر به صدور رای شده است.
وی افزود: روان‌آب‌های ناشی از بارش نیز از سمت شهرکرد منظریه به سمت حوضچه‌هایی هدایت شده است و به دشت تزریق می‌شود، در صورت تامین اعتبار هدایت روان‌آب‌ها به سمت دشت شهرکرد تقویت خواهد شد، استاندار چهارمحال و بختیاری پیگیر تخصیص اعتبار در این حوزه است.
احیای دشت منوعه بحرانی شهرکرد که سال‌ها زیر فشار برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، حفر چاه و چرای بی‌رویه دام قرار گرفته، اکنون برای بازگشت به چرخه حیات، بیش از هر زمان دیگری به برنامه‌ای جامع، علمی و مستمر نیاز دارد، در این مسیر، کنترل و ساماندهی برداشت از منابع آب زیرزمینی، جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز، مدیریت اصولی چرای دام، احیای پوشش گیاهی متناسب با شرایط اقلیمی منطقه و اجرای طرح‌های آبخیزداری و مقابله با بیابان‌زایی باید در اولویت قرار گیرد، همچنین، پایش مستمر کانون‌های گردوغبار و تعیین سهم و مسئولیت دستگاه‌های متولی در اجرای برنامه‌های احیایی، می‌تواند از تبدیل شدن این بحران به تهدیدی گسترده‌تر برای شهرکرد جلوگیری کند.
با این حال، نباید فراموش کرد که احیای یک دشت خشکیده، با اقدامات کوتاه‌مدت و وعده‌های مقطعی محقق نمی‌شود، این مسیر به اراده مدیریتی، تأمین اعتبار، نظارت مستمر و مشارکت مردم نیاز دارد؛ مسئولان باید به این پرسش پاسخ دهند که برای بازگرداندن حیات به دشت شهرکرد چه برنامه عملیاتی، چه منابع مالی و چه زمان‌بندی مشخصی در نظر گرفته‌اند؟
آسمان آبی شهرکرد، بخشی از هویت طبیعی این شهر است و نباید غبار به سرنوشت همیشگی آن تبدیل شود، اگر امروز برای احیای دشت و حفاظت از منابع آب و خاک اقدام نشود، فردا هزینه این بی‌توجهی را نه فقط طبیعت، بلکه شهروندانی خواهند پرداخت که حق دارند در بام ایران، هوای پاک تنفس کنند.
انتهای پیام
