علی ثاقبی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه برخی نوجوانان به دلیل فشار همسالان برای آرایش کردن دچار اضطراب می‌شوند، اظهار کرد: می‌توان سه وضعیت را تصور کرد؛ نخست، طرد واقعی و صریح که نوجوان به دلیل ویژگی‌هایی مانند جوش، نوع لباس یا آرایش نکردن، توسط دوستان کنار گذاشته می‌شود. وضعیت دوم، «فشار هنجاری ضمنی» که صراحتاً به نوجوان چیزی گفته نمی‌شود، اما جذابیت ظاهری به معیار اصلی محبوبیت در گروه تبدیل شده است و نوجوان احساس می‌کند باید از الگوی آنان پیروی کند.
وی افزود: در حالت سوم، شواهد روشنی از طرد شدن وجود ندارد، اما نوجوان به دلیل اضطراب اجتماعی، عزت‌نفس پایین یا حساسیت بالا به ارزیابی، وقوع آن را قطعی می‌پندارد. از این رو، یک نگاه معمولی، سکوت دوست یا حتی یک شوخی مبهم را به‌عنوان تحقیر مستقیم تعبیر می‌کند. البته آرایش‌نکردن در همه گروه‌ها پیامد یکسانی ندارد و میزان فشار به فرهنگ، مدرسه و کیفیت روابط نیز بستگی دارد.
این روانپزشک با اشاره به اینکه آرایش ممکن است در کوتاه‌مدت اعتمادبه‌نفس نوجوان را افزایش دهد تا با آرامش بیشتری در جمع حاضر شود، تصریح کرد: باید میان «اعتمادبه‌نفس موقعیتی» و «عزت‌نفس پایدار» تفکیک قائل شد. در اعتماد به نفس موقعیتی، فرد در شرایطی خاص مانند یک مهمانی احساس بهتری نسبت به خود دارد، اما در عزت‌نفس پایدار، نوجوان حتی در روزهایی که ظاهرش ایده‌آل نیست و تأیید بیرونی دریافت نمی‌کند، همچنان خود را ارزشمند می‌داند.
ثاقبی خاطرنشان کرد: نگرانی اصلی باید زمانی شکل بگیرد که آرایش کردن به بخشی از الگویی گسترده تبدیل شود؛ الگویی که مقایسه دائمی، شرم از چهره طبیعی، پایش مداوم ظاهر، ترس از طرد و ارزشمندی مشروط را در بر می‌گیرد و بدن و چهره را به‌جای وسیله زندگی به پروژه‌ای دائمی برای کنترل، اصلاح و نمایش بدل می‌کند؛ تا آنجا که بخش قابل‌توجهی از انرژی روانی فرد صرف این پرسش می‌شود که «دیگران مرا چگونه می‌بینند؟»
وی با اشاره به پیامدهای این الگو در افراد آسیب‌پذیر، بیان کرد: این الگو می‌تواند با نارضایتی بدنی مزمن، اضطراب اجتماعی، افسردگی، اختلالات خوردن یا نشانه‌های اختلال بدشکلی بدن همراه شود. همچنین باعث محدود شدن هویت و روابط شود که فرد ظاهر را مهم‌ترین سرمایه اجتماعی خود بداند و برای دوست‌داشتنی ماندن، دائماً تصویری خاص از خود ارائه دهد.
برای پیشگیری، خانواده نباید آرایش را به میدان جنگ قدرت تبدیل کند
این روانپزشک با اشاره به اینکه برای پیشگیری، خانواده نباید آرایش را به میدان جنگ قدرت تبدیل کند، گفت: تحقیر، تمسخر یا ممنوعیت صرف، نوجوان را پنهان‌کارتر می‌کند. بنابراین، گفت‌وگو باید بر معنای آرایش، احساس فرد بدون آن و ترس او از واکنش دیگران متمرکز باشد. والدین همچنین باید از انتقاد دائمی درباره وزن و ظاهر خود و دیگران پرهیز کنند و ارزشمندی نوجوان را در توانایی‌ها، روابط و ویژگی‌های شخصیتی او نیز بازتاب دهند.
ثاقبی ادامه داد: اگر بیشتر بازخوردهای نوجوان درباره صورت، پوست، وزن و لباس باشد، طبیعی است که نتیجه بگیرد مهم‌ترین سرمایه او نحوه دیده‌شدن است. بنابراین، توجه به مهربانی، پشتکار، خلاقیت، شوخ‌طبعی، قدرت فکرکردن و مسئولیت‌پذیری به او کمک می‌کند تا عزت‌نفس‌اش را بر پایه‌های متنوع تر بنا کند.
وی با بیان اینکه سواد رسانه‌ای در این حوزه ضروری است، تاکید کرد: نوجوان باید بتواند تبلیغات، فیلترها، منافع تجاری و تأثیر عاطفی محتوایی را که می‌بیند تحلیل کند. مدارس نیز باید در کنار قواعد روشن، درباره تصویر بدنی، مقایسه اجتماعی و قلدری ظاهری آموزش دهند و مسیر مشخصی برای حمایت از نوجوانان آسیب‌پذیر داشته باشند.
این روانپزشک یادآور شد: کمک تخصصی زمانی لازم است که اشتغال ذهنی با ظاهر وقت‌گیر شود و نوجوان بدون آرایش از مدرسه یا جمع اجتناب کند، عیب جزئی را تحمل‌ناپذیر ببیند یا خواب، تحصیل، روابط و خلق او آسیب ببیند. وجود این نگرانی‌ها با خودآسیب‌رسانی، رژیم افراطی، پرخوری، استفراغ یا ورزش اجباری نیز نیازمند ارزیابی جدی است.
انتهای پیام
