نگین خسروانی، فارغ‌التحصیل رشته صنایع دستی، با ارزیابی مثبت از برخی جنبه‌های آموزش دانشگاهی در این رشته، به ایسنا گفت: سرفصل‌های آموزشی، به‌ویژه در بخش تاریخ هنر و واحدهای کارگاهی اهمیت زیادی دارند، اما برای ورود به بازار کار، آشنایی با بازاریابی، فروش و محاسبات اقتصادی نیز باید در کنار آموزش‌های هنری قرار بگیرد.
او با اشاره به تجربه تحصیل خود در دانشگاه گفت: دانشگاه الزهرا دانشگاه خوبی بود و برخی از واحدهای درسی و کارگاه‌ها شرایط مناسبی داشتند، با این حال، در بعضی بخش‌ها همچنان جای کار وجود داشت؛ آموزش رشته صنایع دستی نباید صرفاً به انتقال دانش هنری و گذراندن واحدهای درسی محدود شود، بلکه باید دانشجویان را برای فعالیت حرفه‌ای و کسب درآمد نیز آماده کند.
این هنرمند صنایع دستی با تأکید بر اهمیت شناخت تاریخ هنر در آموزش صنایع دستی اظهار کرد: آشنایی با تاریخ هنر ایران و جهان برای هنرمند ضروری است و این بخش از آموزش جایگاه خودش را دارد. همچنین، واحدهای کارگاهی و آموزش عملی برای رشته‌ای مانند صنایع دستی اهمیت زیادی دارند و نمی‌توان این بخش‌ها را نادیده گرفت. با این حال، زمانی که دانشجو وارد بازار کار می‌شود، با نیازهایی روبه‌رو خواهد شد که لزوماً در آموزش‌های دانشگاهی به آن‌ها پرداخته نشده است.
این فارغ‌التحصیل رشته صنایع دستی، بازاریابی و فروش را از جمله موضوعاتی دانست که باید در برنامه آموزشی این رشته مورد توجه بیشتری قرار بگیرد و توضیح داد: یک هنرمند باید علاوه‌بر شناخت هنر و پیشینه آن، بداند چگونه محصول خود را به بازار عرضه کند، چگونه مشتری پیدا کند و چه کاری انجام دهد که محصولش متناسب با نیاز بازار باشد و به فروش برسد.
او با اشاره به اهمیت محاسبه هزینه‌های تولید اظهار کرد: حتی در ساخت یک محصول چوبی، هزینه مواد اولیه و ابزار مصرفی باید در نظر گرفته شود. هنرمند باید بداند موادی که استفاده می‌کند، ابزارهایی که به کار می‌برد و زمانی که برای ساخت محصول صرف می‌کند، چه هزینه‌ای دارند. اگر این محاسبات به‌درستی انجام نشود، ممکن است محصولی تولید شود که با وجود صرف وقت و هزینه، سودی برای هنرمند نداشته باشد.
خسروانی با بیان اینکه در زمان ورود او به دانشگاه در سال ۱۳۹۱، آموزش‌های رشته صنایع دستی با وجود برخورداری از نقاط قوت، می‌توانست ارتباط بیشتری با واقعیت‌های بازار داشته باشد، گفت: آشنایی دانشجویان با بازار و فعالیت‌های اقتصادی می‌تواند کمک زیادی به آن‌ها کند. در کنار آموزش‌های تخصصی و هنری، باید به دانشجو یاد داد که چطور از مهارت خود برای ایجاد درآمد استفاده کند.
این هنرمند درباره امکان اشتغال پایدار در حوزه صنایع دستی نیز گفت: نمی‌توان به‌سادگی روی این حوزه به‌عنوان یک شغل پایدار حساب کرد؛ چراکه مشکلات اقتصادی تنها بخشی از دشواری‌های فعالیت در این زمینه است و شرایط جسمی هنرمندان نیز می‌تواند ادامه کار را با مشکل مواجه کند.
او با اشاره به تجربه دوستان خود که در زمینه‌هایی مانند سفالگری و جواهرسازی فعالیت می‌کردند با توجه به نبود حمایت‌هایی مثل بیمه، توضیح داد: برخی از هنرمندان به دلیل فشار کاری و تکرار حرکات، با مشکلات جسمی روبه‌رو می‌شوند. برای مثال، یکی از دوستانم که در زمینه کار با فلز فعالیت داشت، از درد مچ دست شکایت می‌کرد و گاهی حجم سفارش‌ها به‌اندازه‌ای بود که از عهده انجام آن‌ها برنمی‌آمد و ادامه فعالیت برایشان دشوار می‌شد.
خسروانی که خود در زمینه نگارگری فعالیت می‌کند، درباره تأثیر شرایط کار بر سلامت هنرمندان گفت: نگارگری به دقت و ظرافت زیادی نیاز دارد و هنرمند باید برای مدت طولانی با تمرکز به جزئیات نگاه کند. کار ظریف در طول زمان می‌تواند خستگی و مشکلات جسمی ایجاد کند. برخی از دوستانم با وجود علاقه به حرفه‌شان، به دلیل آسیب‌های جسمی و فشار کاری به این نتیجه رسیده‌اند که دیگر نمی‌توانند مانند گذشته به فعالیت ادامه دهند.
او ادامه داد: اگر هنرمندی بخواهد از فشار کار فردی فاصله بگیرد و مجموعه‌ای راه‌اندازی کند که در آن مدیریت کند و بخشی از کارها را به دیگران بسپارد، به سرمایه‌گذاری نیاز دارد. در این شرایط نیز باید بازار فروش و گردش مالی مناسبی وجود داشته باشد تا سرمایه صرف‌شده دوباره به چرخه فعالیت بازگردد. بنابراین، پایداری شغلی در صنایع دستی به عوامل مختلفی وابسته است و صرف داشتن مهارت هنری برای تضمین ادامه فعالیت کافی نیست.
خسروانی با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی و کاهش حضور گردشگران بر بازار صنایع دستی اظهار کرد: این شرایط تأثیر بسیار زیادی بر این حوزه گذاشته است. وقتی گردشگر خارجی وارد کشور نشود، بخش مهمی از خریدوفروش صنایع دستی نیز کاهش پیدا می‌کند. ممکن است تعدادی از مردم ایران همچنان به هنر و فرهنگ کشور علاقه‌مند باشند و محصولات صنایع دستی بخرند، اما این میزان تقاضا لزوماً برای به گردش درآوردن چرخه اقتصادی این حوزه کافی نیست.
او افزود: با کاهش گردشگران، بازار صنایع دستی به‌تدریج محدودتر می‌شود و هنرمندان با دشواری بیشتری برای فروش محصولات خود روبه‌رو خواهند شد. این تأثیر را می‌توان در فعالیت روزمره هنرمندان مشاهده کرد، هرچند بررسی دقیق ابعاد اقتصادی آن به آمار و اطلاعات تخصصی نیاز دارد.
این فارغ‌التحصیل رشته صنایع دستی با اشاره به نقش حمایتی نهادهای دولتی گفت: یکی از اقداماتی که می‌تواند به هنرمندان کمک کند، فراهم کردن فضاهای کارگاهی با هزینه مناسب است. برای مثال، هنرمندان فعال در حوزه چوب به کارگاه و ابزارهای تخصصی نیاز دارند و به دلیل هزینه بالای تجهیزات و محدودیت فضای خانه، همیشه امکان انجام فعالیت حرفه‌ای در منزل را ندارند.
او با بیان اینکه ایجاد فضاهای کار اشتراکی می‌تواند بخشی از این مشکل را برطرف کند، ادامه داد: چنین فضاهایی باید به هنرمندان امکان بدهند با هزینه کمتر به محیط و امکانات مورد نیازشان دسترسی داشته باشند. این فضاها لزوماً نباید بسیار بزرگ یا پرهزینه باشند، اما باید متناسب با نوع فعالیت هنرمندان طراحی شوند. همچنین، بهتر است امکان استفاده از این امکانات در شهرهای مختلف فراهم باشد، نه اینکه دسترسی به آن‌ها تنها به چند فضای محدود در تهران وابسته باشد.
خسروانی که در زمینه نگارگری فعالیت می‌کند، فروش محصولات را مهم‌ترین چالش حرفه‌ای خود دانست و گفت: یکی از مشکلات اصلی، کمبود مشتری است. از طرف دیگر، مواد اولیه نیز بسیار گران شده‌اند و تهیه آن‌ها دشوارتر از گذشته است.
او با اشاره به افزایش قیمت و محدودیت دسترسی به برخی مواد مورد نیاز این هنر توضیح داد: مقوا و رنگ از جمله موادی هستند که برای کار به آن‌ها در نگارگری نیاز داریم. بعضی از رنگ‌ها که پیش‌تر در بازار وجود داشتند، اکنون به‌سختی پیدا می‌شوند و در صورت موجود بودن نیز ممکن است قیمت بالایی داشته باشند. از سوی دیگر، باید هنگام خرید دقت کرد که مواد اولیه اصل باشند و محصول تقلبی به جای آن‌ها تهیه نشود. این شرایط هزینه فعالیت هنری را افزایش می‌دهد.
این هنرمند با تأکید بر محدود بودن بازار مخاطبان نگارگری افزود: مسئله دیگر این است که مشتریان زیادی برای خرید این آثار وجود ندارند. ممکن است تعدادی از افراد علاقه‌مند و برخوردار از توان مالی، چنین آثاری را بخرند، اما این تقاضا در میان عموم مردم گسترده نیست. در نتیجه، هنرمند با وجود صرف زمان و هزینه برای تولید اثر، نمی‌تواند به فروش مستمر و درآمد قابل اتکا امیدوار باشد.
خسروانی با اشاره به پیوند میان مشکلات تولید و فروش تأکید کرد که افزایش هزینه مواد اولیه در شرایطی که مشتریان محدود هستند، ادامه فعالیت حرفه‌ای را دشوارتر می‌کند؛ مسئله‌ای که در کنار ضعف آموزش‌های اقتصادی و محدودیت فرصت‌های حمایتی، می‌تواند بر آینده شغلی فارغ‌التحصیلان صنایع دستی اثر بگذارد.
انتهای پیام
