حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمداسماعیل عبداللهی در آیین اختتامیه همایش بین‌المللی فقه و حقوق حکمرانی جنگ که پنجشنبه ۲۳ مهر در مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه برگزار شد، ضمن قدردانی از دبیرخانه همایش، بنیاد بین‌المللی حیات طیبه علمای جهان اسلام و همکاران این مجتمع، اظهار کرد: هدف از برگزاری این رویداد، صرفاً تکرار احکام قتال یا فروکاستن فقه به توجیه تصمیم‌های سیاسی نیست، بلکه مسئله اصلی این است که چگونه می‌توان اجتهاد اسلامی را به دانشی نظام‌مند برای تشخیص تجاوز، مدیریت تهدید، تنظیم دفاع و پاسخگو کردن قدرت تبدیل کرد.
رئیس مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران افزود: این حملات پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت دولت‌های مشارکت‌کننده در جنگ مطرح می‌کند؛ از جمله اینکه اگر موشکی از پایگاهی در کشور ثالث شلیک شود، اما اطلاعات هدف‌گیری را دولت دیگری فراهم کرده و فرمان عملیات در جای دیگری صادر شده باشد، مسئولیت تجاوز متوجه چه طرف‌هایی است؟ آیا تنها شلیک‌کننده مسئول است یا سایر حلقه‌های آگاه و مؤثر نیز باید پاسخگو باشند؟
مسئولیت دولت‌های ثالث در جنگ باید بررسی شود
این استاد حوزه با بیان اینکه جنگ‌های امروز به شبکه‌ای از پایگاه‌ها، اطلاعات، فناوری و تصمیم‌گیری تبدیل شده‌اند، تصریح کرد: موضوع حکمرانی جنگ، تنها بررسی حکم یک اقدام نظامی نیست، بلکه باید معماری تصمیم‌گیری در سراسر زنجیره جنگ را در بر بگیرد.
وی با اشاره به بحران اعتبار نظم حقوقی بین‌المللی گفت: مسئله فقط کمبود قانون نیست، بلکه شکاف میان ادعاهای جهان‌شمول حقوق و اجرای گزینشی آن نیز مطرح است. رفتار آمریکا و رژیم صهیونیستی در قبال ایران، غزه، لبنان و دیگر مناطق غرب آسیا، سرنوشت مفاهیمی مانند امنیت، صلح و حقوق بشر را با پرسش‌های جدی مواجه کرده است.
عبداللهی افزود: هرگاه مفاهیم اصیل حقوقی به پوششی برای سلطه و بهره‌برداری ناعادلانه از منابع، دانش و ثروت ملت‌ها تبدیل شوند، قانون به‌جای مهار قدرت، به ابزار آن تبدیل خواهد شد.
وی با تأکید بر اینکه عدالت حتی در برابر دشمن نیز نباید تعطیل شود، اظهار کرد: مواجهه با حقوق بین‌الملل باید رویکردی انتقادی و مستقل داشته باشد؛ به این معنا که نه ظرفیت‌های آن انکار شود و نه تفسیر قدرت‌محور از آن پذیرفته شود.
میزبانی، مساعدت و مشارکت مستقیم باید از یکدیگر تفکیک شوند
رئیس مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه با اشاره به ضرورت بررسی مسئولیت دولت‌های ثالث در جنگ اظهار کرد: در تحلیل حقوقی و فقهی باید میان میزبانی از عملیات، مساعدت آگاهانه و مشارکت مستقیم تفاوت قائل شد. انتساب مسئولیت به هر دولت نیز به ارائه دلیل و احراز نقش واقعی آن نیاز دارد.
وی افزود: واگذاری قلمرو یک کشور برای ارتکاب تجاوز علیه کشور دیگر، از موضوعاتی است که در بررسی مسئولیت دولت‌های ثالث باید مورد توجه قرار گیرد.
عبداللهی با طرح این پرسش که آیا هر تهدیدی مجوز حمله پیش‌دستانه است، گفت: حتی اثبات مساعدت یک دولت در تجاوز نیز به این معنا نیست که هر نوع پاسخی مجاز خواهد بود؛ بلکه مبانی فقهی دفاع و آموزه قرآنی «وَلَا تَعْتَدُوا» باید هم حق دفاع را تضمین کند و هم مانع عبور از حدود آن شود.
وی ادامه داد: مسئولیت دولت‌ها در قبال اقدامات جنگی نباید به مجازات غیرنظامیان منجر شود و بررسی هر گونه پاسخ باید با توجه به ضوابط شرعی و حقوقی صورت گیرد.
جنگ فناورانه، مسئولیت فرماندهان و طراحان را پیچیده‌تر کرده است
دبیر علمی کنفرانس بین المللی فقه و حقوق حکمرانی جنگ با اشاره به گسترش فناوری‌های نوین در جنگ‌ها بیان کرد: هنگامی که الگوریتم‌ها در انتخاب اهداف نقش دارند یا عملیات سایبری زیرساخت‌ها را مختل می‌کند، پرسش‌هایی درباره مسئولیت فرماندهان و طراحان این عملیات مطرح می‌شود.
وی افزود: حکم تعرض به بیمارستان‌ها و زیرساخت‌های حیاتی، از جمله شبکه‌های آب، برق و انرژی، از دیگر موضوعاتی است که به بررسی دقیق فقهی و حقوقی نیاز دارد.
عبداللهی با بیان اینکه اعتبار علمی این کنفرانس صرفاً به تعداد مقالات آن وابسته نیست، گفت: عمق پاسخ‌های ارائه‌شده به مسائل جنگ معاصر و قابلیت تبدیل آن‌ها به معیارهایی برای حکمرانی، از شاخص‌های مهم ارزیابی چنین رویدادهایی است.
پیشنهاد تدوین نقشه مسائل جنگ معاصر و منشور حکمرانی مسئولانه جنگ
وی با اشاره به انتشار مجموعه مقالات پذیرفته‌شده همایش در کتاب «فقه و حقوق حکمرانی جنگ» و رونمایی از آن در این مراسم، از نویسندگان و داوران علمی اثر قدردانی کرد و افزود: انتشار این مجموعه، دستاوردی ارزشمند در پاسخ به بخشی از مسائل فقهی و حقوقی جنگ معاصر است؛ با این حال، رونمایی از کتاب پایان راه نیست.
رئیس مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه در ادامه از پیشنهاد سه خروجی مشخص برای پیگیری نتایج علمی همایش خبر داد و اظهار کرد: نخست، تدوین نقشه مسائل جنگ معاصر و پاسخ‌های مستند به آن‌ها؛ دوم، تشکیل کارگروهی مشترک از مجتهدان و حقوقدانان برای تبیین مسئولیت دولت‌های ثالث و حدود پاسخ مشروع؛ و سوم، تهیه پیش‌نویس منشور فقهی و حقوقی حکمرانی مسئولانه جنگ بر پایه یافته‌های کنفرانس است.
وی تأکید کرد: اگر جنگ به پدیده‌ای شبکه‌ای تبدیل شده است، مسئولیت نباید پشت مرزها و واسطه‌ها پنهان بماند. رسالت فقه حکمرانی جنگ آن است که تجاوز را قابل شناسایی، دفاع را ضابطه‌مند و قدرت را پاسخگو کند؛ زیرا در منطق توحیدی، قدرت معیار حق نیست، بلکه قدرت باید در برابر حق پاسخگو باشد.
عبداللهی با اشاره به روند برگزاری همایش گفت: در مجموع، ۱۱۲ مقاله علمی به دبیرخانه این کنفرانس ارسال شد که ۳۱ مقاله از سوی هیئت داوران پذیرش علمی دریافت کرد.
انتهای پیام
