علی‌اصغر امانیان در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت تولید زعفران در خراسان رضوی، اظهار کرد: این استان با دارا بودن ۹۶ هزار هکتار سطح زیر کشت، خاستگاه اصلی زعفران کشور به شمار می‌رود. در سال زراعی گذشته، به دلیل بروز تنش‌های شدید دمایی، از جمله گرمای طولانی مدت تابستان، خشکسالی و کم‌بارشی‌های متوالی، مزارع استان با افت معنادار عملکرد مواجه شدند و مجموع برداشت زعفران خشک به حدود ۱۹۰ تن رسید.
وی با بیان اینکه پیش‌بینی دقیق میزان تولید زعفران در سال جاری به شرایط اقلیمی بستگی دارد، افزود: با توجه به الگوهای اقلیمی متاثر از پدیده ال‌نینو و تغییرات احتمالی سامانه‌های جوی، از جمله نوسانات دمای روز و شب، احتمال بارش‌های زود هنگام پاییزه یا تاخیر در بارندگی‌ها و تداوم گرما تا اواسط پاییز، ارائه برآورد قطعی از میزان تولید در شرایط فعلی امکان‌پذیر نیست.
معاون تولید معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی ادامه داد: تولید و گل‌دهی زعفران به دما و برقراری اختلاف دما مناسب بین شب و روز وابستگی زیادی دارد. تغییرات اقلیمی می‌تواند بر وضعیت خواب و بیداری بنه‌ها و زمان‌بندی نخستین آبیاری مزارع زعفران تاثیر بگذارد. در صورت همراهی پاییز با خنکای مناسب و بارش‌های معتدل شرایط برای گل‌دهی بهتر فراهم می‌شود اما تداوم گرما یا بروز سرمای زود هنگام می‌تواند بر روند تولید اثر بگذارد.
امانیان با اشاره به اقدامات ترویجی این سازمان برای مدیریت شرایط اقلیمی، گفت: تمرکز بر انتقال یافته‌های علمی و تحقیقاتی، ارائه خدمات ترویجی و پایش مستمر هواشناسی کشاورزی از طریق سامانه تهک در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: کارشناسان جهاد کشاورزی به زعفران‌کاران توصیه می‌کند؛ زمان نخستین آبیاری یا بسارآب را صرفا بر اساس تقویم سنتی تعیین نکنند بلکه با بررسی هفتگی روند کاهش دما در منطقه خود و مشورت با مراکز خدمات جهاد کشاورزی، زمان آبیاری و مدیریت تغذیه مزارع را مشخص کنند.
تمرکز بر افزایش عملکرد به‌جای توسعه سطح زیر کشت
امانیان با بیان اینکه سیاست سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی، افزایش بهره‌وری در سطح زیر کشت موجود است، اظهار کرد: در شرایط فعلی، توسعه افقی سطح زیر کشت زعفران در اولویت نیست و تمرکز بر افزایش عملکرد در واحد سطح قرار دارد.
وی ادامه داد: میانگین عملکرد زعفران استان در روش‌های سنتی حدود سه تا ۳.۵ کیلوگرم در هکتار بوده است اما با توسعه مزارع آرمانی و اجرا برنامه‌های ترویجی، برخی مزارع الگویی و پیشرو استان به عملکرد هشت الی ۱۰ کیلوگرم در هکتار دست یافته‌اند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به اصلاح و استانداردسازی بستر کشت، خاطرنشان کرد: استفاده از بنه‌های درشت و سالم با وزن بیش از هشت گرم، کشت متراکم و منظم، تغذیه علمی و هدفمند گیاه و توسعه سامانه‌های نوین آبیاری را از عوامل موثر در افزایش عملکرد زعفران است.
وی با اشاره به اهمیت استفاده از کودهای آلی پیش از کاشت و مدیریت دوره بهره‌برداری از مزارع، بیان کرد: استفاده از روش‌های منظم کشت نواری و دانه‌تسبیحی، برنامه‌های محلول‌پاشی پاییزه و زمستانه، مصرف اسیدهای آمینه برای افزایش مقاومت گیاه به تنش‌ها و استفاده از کودهای پتاسه و ریزمغذی‌ها در مرحله تکثیر بنه‌های دختری از جمله اقداماتی است که برای افزایش بهره‌وری توصیه می‌شود.
امانیان توسعه سامانه‌های نوین آبیاری تحت فشار را از دیگر محورهای این برنامه دانست و افزود: افزایش عملکرد حتی به میزان یک کیلوگرم در هکتار، بدون نیاز به افزایش سطح زیر کشت، می‌تواند نزدیک به ۱۰۰ تن به تولید زعفران خشک استان اضافه کند.
توسعه آبیاری نوین در مزارع زعفران
وی با اشاره به وضعیت منابع آبی استان، بیان کرد: خراسان رضوی با کسری شدید مخازن آب زیرزمینی و افت سطح آب در دشت‌های ممنوعه مواجه است. زعفران به‌عنوان گیاهی کم‌آب‌بر که بخش مهمی از دوره فعالیت آن در پاییز و زمستان است، از مزیت‌هایی برخوردار است اما حفاظت از منابع آب زیرزمینی همچنان یکی از اولویت‌های اساسی بخش کشاورزی به شمار می‌رود.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به تنظیم زمان نخستین آبیاری متناسب با شرایط هواشناسی، تصریح کرد: اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری در بالادست مناطق زعفران کاری و استفاده از روش‌هایی برای حفظ رطوبت خاک را از جمله اقدامات موثر در مدیریت مصرف آب است.
امانیان با اشاره به وضعیت تجهیز مزارع زعفران استان به سامانه‌های نوین آبیاری، اظهار کرد: در حال حاضر، حدود ۲۵ الی ۳۰ هزار هکتار از مجموع ۹۶ هزار هکتار مزارع زعفران استان، معادل حدود ۲۸ الی ۳۰ درصد، به روش‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند یا انتقال آب در آن‌ها تا پای کرت از طریق لوله انجام می‌شود.
وی افزود: این روش‌ها شامل سامانه‌های آبیاری موضعی و نواری، آبیاری کم‌فشار و لوله‌گذاری خطوط انتقال آب است که با حذف جوی‌های خاکی از هدررفت آب در مسیر انتقال جلوگیری می‌کنند.
امانیان با اشاره به برنامه توسعه این سامانه‌ها، گفت: هدف‌گذاری میان‌مدت سازمان، افزایش پوشش سامانه‌های نوین آبیاری به بیش از ۴۰ درصد اراضی مستعد استان طی سه سال آینده است. در این راستا، پرداخت کمک‌های بلاعوض دولتی در سقف مصوب، معرفی متقاضیان به بانک‌های عامل برای دریافت تسهیلات و ارائه خدمات فنی و طراحی نقشه‌های آبیاری از سوی کارشناسان جهاد کشاورزی شهرستان‌ها پیش‌بینی شده است.
توجیه‌پذیری اقتصادی تولید زعفران به عملکرد مزرعه وابسته است
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به هزینه‌های تولید زعفران، اظهار کرد: زراعت زعفران به دلیل توسعه محدود مکانیزاسیون، وابستگی زیادی به نیروی انسانی دارد. بخش عمده هزینه‌های تولید این محصول در بازه زمانی فشرده ۲۰ الی ۳۰ روزه فصل پاییز و در جریان برداشت و فرآوری اولیه ایجاد می‌شود. هزینه کارگری، نهاده‌های تولید و تهیه بنه استاندارد نیز از دیگر هزینه‌های این بخش است.
وی ادامه داد: بر اساس محاسبات کارشناسی اقتصاد کشاورزی، قیمت‌های فعلی بازار و بورس برای کشاورزانی که عملکرد مزرعه آن‌ها در سطح استاندارد و بیش از چهار الی پنج کیلوگرم در هکتار است و تا حدودی توجیه‌پذیر بوده و حاشیه سود متعارفی فراهم می‌کند.
امانیان خاطرنشان کرد: در مزارعی که به دلیل ضعف تغذیه، تنش‌های محیطی یا استفاده از بنه‌های ضعیف، عملکرد کمتر از دو کیلوگرم در هکتار دارند، هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم زعفران افزایش می‌یابد و سودآوری تولید به‌شدت تحت فشار قرار می‌گیرد. به همین دلیل، افزایش عملکرد در واحد سطح یکی از راهبردهای اصلی سازمان برای بهبود سود خالص کشاورزان است.
افزایش ارزش افزوده زعفران با توسعه فرآوری و ردیابی محصول
وی با اشاره به ضرورت ارتقا کیفیت فرآوری زعفران در استان، بیان کرد: خشک‌کردن سنتی در هوای آزاد می‌تواند موجب افت بهداشتی، شکستگی و تیره‌شدن کلاله و کاهش کیفیت محصول شود. در همین راستا، تجهیز واحدهای تولیدی به دستگاه‌های خشک‌کن مکانیزه با حرارت غیرمستقیم و جریان هوای یکنواخت از جمله اقداماتی است که برای بهبود کیفیت زعفران دنبال شده است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی افزود: توسعه استفاده از این دستگاه‌ها در قالب تسهیلات مشاغل خانگی و خطوط اعتباری، زمینه تولید زعفران با کیفیت بالاتر را فراهم کرده است. بر اساس برآوردهای ارائه‌شده این اقدام می‌تواند ارزش افزوده محصول را حدود ۲۰ الی ۳۰ درصد افزایش دهد.
امانیان شناسنامه‌دار کردن مزارع و ایجاد سامانه ردیابی محصول را از دیگر برنامه‌های این بخش برشمرد و گفت: در قالب طرح شناسه سلامت و اصالت مزارع زعفران، هدف این است که مراحل تولید، نهاده‌های مصرفی، آبیاری، فرآوری و آزمایش محصول قابل پایش باشد و اطلاعات مربوط به آن از طریق کد رهگیری در دسترس قرار گیرد.
وی با اشاره به اهمیت بازارهای صادراتی، گفت: پیگیری ثبت نشان جغرافیایی و حفاظت از برند زعفران خراسان رضوی امری ضروری است و پیگیری‌های قانونی در مراجع ملی و بین‌المللی برای جلوگیری از عرضه و بسته‌بندی زعفران بی‌کیفیت خارجی با نام و نشان خراسان و مشهد دنبال می‌شود.
ضرورت تقویت سهم زعفران‌کاران از درآمد نهایی فروش
امانیان با اشاره به ضرورت افزایش سهم تولیدکنندگان از ارزش نهایی محصول، اظهار کرد: یکی از مسائل اقتصادی زعفران، پایین بودن سهم کشاورز در مقایسه با درآمد حاصل از فرآوری، بسته‌بندی و عرضه محصول در بازارهای داخلی و بین‌المللی است. برای بهبود این وضعیت، اتصال مستقیم تولیدکنندگان به شرکت‌های صادراتی و صنایع بسته‌بندی از طریق کشاورزی قراردادی در اولویت قرار دارد.
وی ادامه داد: در این الگو، شرکت‌های طرف قرارداد می‌توانند در تامین نهاده‌های استاندارد، ارائه مشاوره فنی و تهیه تجهیزات فرآوری مشارکت کنند و محصول را بر اساس قیمت توافق‌شده از کشاورز خریداری کنند. این شیوه می‌تواند به کاهش وابستگی تولیدکننده به واسطه‌ها و ایجاد اطمینان بیشتر در فروش محصول کمک کند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی استفاده با اشاره به ابزارهای بازار سرمایه از دیگر راهکارهای تقویت جایگاه زعفران‌کاران است، گفت: توسعه گواهی سپرده کالایی در بورس کالا این امکان را فراهم می‌کند که کشاورز محصول باکیفیت خود را در انبارهای معتبر نگهداری کند و بدون اجبار به فروش فوری از ظرفیت‌های بازار برای عرضه محصول استفاده کند.
امانیان با اشاره به حمایت از تشکل‌ها و تعاونی‌های تولید روستایی، تاکید کرد: راه‌اندازی کارگاه‌های تجمیعی پاک‌کنی بهداشتی و خشک‌کنی در مناطق زعفران‌کاری می‌تواند به ماندگاری ارزش افزوده فرآوری اولیه در روستاها و مناطق تولیدکننده کمک کند.
انتهای پیام
