دکتر مریم مشفقی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان و فلوشیپ طب مادر و جنین ( پریناتولوژیست)، در گفت وگو با ایسنا، با تأکید بر اهمیت تأمین ید مورد نیاز زنان پیش از بارداری و در دوران حاملگی گفت: ید ماده اولیه ساخت هورمون تیروئید است و این هورمون برای رشد و تکامل مغز و سیستم عصبی جنین ضرورت دارد. کمبود شدید و طولانی‌مدت ید می‌تواند با اختلال در عملکرد تیروئید مادر و جنین همراه باشد و پیامدهای عصبی و شناختی ماندگاری برای کودک ایجاد کند.
وی با اشاره به اهمیت وضعیت تغذیه‌ای مادر پیش از بارداری اظهار کرد: هر جنین برای تکامل مغز و سیستم عصبی خود، به‌ویژه در مراحل اولیه رشد که هنوز غده تیروئیدش به‌طور کامل فعال نشده است، به هورمون تیروئید مادر وابستگی دارد. بنابراین، اگر مادر از نظر هورمون تیروئید کفایت لازم را نداشته باشد، ممکن است آثار نامطلوب آن را در روند تکامل سیستم عصبی جنین مشاهده کنیم.
مشفقی افزود: مهم‌ترین ماده اولیه برای ساخته‌شدن هورمون تیروئید، ید است و به همین دلیل، وضعیت تغذیه‌ای مادر و عملکرد غده تیروئید او پیش از بارداری اهمیت زیادی دارد. مشکلات تیروئید و کمبود ید از جمله مسائلی هستند که در بسیاری از موارد می‌توان از بروز یا پیامدهای آن‌ها پیشگیری کرد و به همین علت، توجه به این موضوع پیش از بارداری ضروری است.
کمبود ید؛ عاملی مؤثر در اختلال رشد عصبی جنین
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان با بیان اینکه کمبود ید به‌ویژه در صورت شدید و طولانی‌مدت بودن می‌تواند عملکرد تیروئید مادر و جنین را مختل کند، ادامه داد: جنین در مراحل ابتدایی رشد، به‌شدت به هورمون‌های تیروئیدی مادر وابسته است و کمبودهای موجود در بدن مادر می‌تواند بر وضعیت جنین نیز تأثیر بگذارد.
وی تصریح کرد: اگر کمبود ید در مادر شدید باشد و به دنبال آن کم‌کاری تیروئید ایجاد شود، احتمال بروز پیامدهای عصبی و شناختی، حتی به شکل ماندگار، در جنین وجود دارد و این مشکلات ممکن است پس از تولد نیز در کودک ادامه پیدا کنند.
عضو هیئت مدیره انجمن پریناتولوژی ایران با اشاره به سایر پیامدهای احتمالی کمبود ید و کم‌کاری تیروئید مادر گفت: برخی مشکلات بارداری، از جمله سقط جنین و افزایش احتمال زایمان زودرس، نیز ممکن است با این شرایط ارتباط داشته باشند. البته نمی‌توان همه موارد سقط جنین یا زایمان زودرس را به کمبود ید یا کم‌کاری تیروئید نسبت داد، اما این عوامل می‌توانند در بروز چنین پیامدهایی نقش داشته باشند.
ضرورت بررسی عملکرد تیروئید از سه ماه پیش از بارداری
این فلوشیپ طب مادر و جنین با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای بارداری سالم خاطرنشان کرد: بسیار مهم است که مادران از چند ماه پیش از تصمیم به بارداری، دست‌کم از سه ماه قبل، از تنظیم بودن عملکرد غده تیروئید خود اطمینان حاصل کنند و با وضعیت مناسب این غده وارد دوران بارداری شوند.
وی افزود: در طول بارداری نیز باید به عملکرد تیروئید و تأمین نیازهای تغذیه‌ای مادر توجه شود؛ زیرا نیاز بدن به ید در این دوران افزایش پیدا می‌کند و بخشی از این نیاز را می‌توان از طریق مکمل‌های مناسب تأمین کرد.
مشفقی با اشاره به اهمیت روز جهانی ید اظهار کرد: توجه به این موضوع با هدف حفظ سلامت مادر و فراهم‌کردن شرایط مناسب برای رشد و تکامل جنین اهمیت دارد؛ چراکه سلامت جنین در گرو توجه به وضعیت سلامت مادر و تأمین نیازهای ضروری بدن اوست.
موفقیت ایران در کنترل کمبود ید به معنای تأمین نیاز تمام زنان باردار نیست
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان درباره وضعیت کمبود ید در زنان باردار ایران گفت: خوشبختانه ایران در زمینه کنترل اختلالات ناشی از کمبود ید، تجربه موفقی دارد. اجرای برنامه عمومی یددار کردن نمک باعث شده است وضعیت دریافت ید در جمعیت کشور، به‌ویژه در زنان، به شکل قابل توجهی بهبود پیدا کند.
وی با تأکید بر اینکه موفقیت این برنامه به معنای دریافت کافی ید توسط تمام زنان باردار در همه شرایط نیست، توضیح داد: نیاز بدن به ید در دوران بارداری افزایش می‌یابد و برخی گروه‌ها، از جمله افرادی که رژیم‌های غذایی محدود و خاصی دارند یا از نمک یددار استفاده نمی‌کنند، ممکن است در معرض دریافت ناکافی ید قرار بگیرند.
مشفقی ادامه داد: بنابراین، نباید صرفاً به اجرای برنامه یددار کردن نمک اکتفا کنیم؛ بلکه لازم است به‌ویژه درباره زنان در سن باروری که قصد بارداری دارند یا باردار هستند، توجه بیشتری به وضعیت دریافت ید داشته باشیم تا از بروز کمبود در این گروه‌ها پیشگیری شود.
وی با اشاره به نقش کادر درمان و مراکز بهداشت در این زمینه گفت: در کشور ما، توجه به تأمین ید مورد نیاز زنان از سه ماه پیش از بارداری تا دوران حاملگی و همچنین شیردهی، در برنامه‌های مراقبتی مورد توجه قرار گرفته است.
مصرف بیشتر نمک راهکار جبران کمبود ید نیست
مشفقی درباره نقش نمک یددار در تأمین نیاز بدن به ید بیان کرد: استفاده از نمک یددار یکی از مداخلات موفق بهداشتی برای پیشگیری از کمبود ید بوده و نقش مهمی در موفقیت برنامه کنترل این کمبود در ایران داشته است؛ با این حال، نمی‌توان انتظار داشت که مصرف نمک یددار به‌تنهایی در همه زنان باردار برای تأمین نیاز بدن به ید کافی باشد.
وی تأکید کرد: برای تأمین نیازهای تغذیه‌ای مادر باید به سایر عوامل، از جمله کیفیت و تنوع رژیم غذایی، نیز توجه کرد. این تصور که هرچه مصرف نمک بیشتر باشد، کمبود ید کمتر خواهد شد، درست نیست؛ زیرا مصرف بیش از اندازه نمک می‌تواند برای سلامت مادر زیان‌بار باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان توصیه کرد: زنان باید از نمک یددار استاندارد و به میزان متعادل، در کنار یک رژیم غذایی متنوع استفاده کنند و برای اطمینان از تأمین نیازهای بدن به ید، به‌ویژه پیش از بارداری و در طول آن، از راهنمایی کادر درمان بهره بگیرند.
مصرف مکمل ید در دوران بارداری باید تحت نظر پزشک باشد
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان و فلوشیپ طب مادر و جنین ( پریناتولوژیست)، با تأکید بر ضرورت مصرف اصولی مکمل‌های یددار در دوران بارداری گفت: اگر میزان دریافت ید مادر کافی نباشد، ممکن است مکمل‌های یددار برای او تجویز شود؛ اما این مکمل‌ها نباید به‌صورت خودسرانه یا با دوز بالا مصرف شوند، زیرا دریافت بیش از حد ید نیز می‌تواند عملکرد طبیعی غده تیروئید مادر را مختل کند.
وی افزود: استفاده از نمک یددار استاندارد به میزان متعادل و مصرف مکمل‌ها تحت نظر پزشک معالج، از جمله توصیه‌هایی است که برای تأمین ید مورد نیاز مادران مطرح می‌شود.
نیاز روزانه زنان باردار به ید چقدر است؟
مشفقی با اشاره به افزایش نیاز بدن به ید در دوران بارداری اظهار کرد: نیاز روزانه زنان باردار به ید حدود ۲۵۰ میکروگرم است. این نیاز به چند دلیل افزایش پیدا می‌کند؛ نخست اینکه تولید هورمون‌های تیروئید در بدن مادر افزایش می‌یابد و در نتیجه، ید بیشتری برای ساخت این هورمون‌ها مورد نیاز است. همچنین کلیه‌های مادر در دوران بارداری ید بیشتری دفع می‌کنند و از سوی دیگر، جنین نیز ید مورد نیاز خود را از طریق بند ناف از مادر دریافت می‌کند.
وی ادامه داد: بنابراین، تأمین ید از طریق تغذیه مناسب در دوران بارداری اهمیت دارد. استفاده از نمک یددار استاندارد به میزان متعادل و مصرف مواد غذایی حاوی ید، از جمله لبنیات، شیر، تخم‌مرغ و ماهی‌های مجاز در دوران بارداری، می‌تواند در تأمین نیاز بدن مادر نقش داشته باشد. مادران می‌توانند ماهی‌هایی مانند قزل‌آلا و سالمون را نیز در چارچوب یک رژیم غذایی متناسب در برنامه غذایی خود بگنجانند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان درباره میزان ید موجود در مکمل‌های دوران بارداری بیان کرد: مقدار ید موجود در مکمل‌ها و نحوه مصرف آن‌ها بر اساس دستورالعمل‌های هر کشور و شرایط فردی مادر تعیین می‌شود. به‌طور معمول، مکمل‌های دوران پیش از بارداری، بارداری و شیردهی ممکن است حاوی حدود ۱۵۰ میکروگرم ید باشند؛ با این حال، میزان و نحوه مصرف باید با توجه به وضعیت تیروئید مادر و شرایط فردی او مشخص شود.
عضو هیئت مدیره انجمن پریناتولوژی ایران تأکید کرد: در کشور ما نیز مکمل‌های حاوی ید، با توجه به شرایط تیروئید فرد و بر اساس توصیه‌های درمانی، مورد استفاده قرار می‌گیرند و بهتر است مصرف آن‌ها با نظر پزشک معالج و کادر درمان انجام شود. همچنین مادران نباید چند فرآورده مختلف حاوی ید را به‌طور هم‌زمان و بدون اطلاع از میزان ید موجود در آن‌ها مصرف کنند؛ زیرا این کار ممکن است به دریافت بیش از حد ید منجر شود.
کمبود ید به‌تنهایی علت همه موارد ناباروری و سقط مکرر نیست
این فلوشیپ طب مادر و جنین درباره ارتباط کمبود ید با ناباروری و سقط مکرر گفت: کمبود ید به‌تنهایی علت همه موارد ناباروری و سقط‌های مکرر نیست؛ با این حال، ید برای عملکرد طبیعی غده تیروئید ضروری است و اختلال در عملکرد این غده می‌تواند بر چرخه قاعدگی، تخمک‌گذاری، باروری و تداوم بارداری تأثیر منفی بگذارد.
وی افزود: به همین دلیل، در مراکز درمان ناباروری، وضعیت تیروئید زنان مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ به‌ویژه در زنانی که سابقه بیماری تیروئید، گواتر، بیماری‌های خودایمنی، سقط مکرر یا زایمان زودرس دارند. بررسی وضعیت تیروئید در این گروه‌ها اهمیت بیشتری دارد تا در صورت وجود اختلال، اقدامات درمانی لازم انجام شود.
مشفقی در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان کمبود ید را در زنان تشخیص داد، توضیح داد: قرار نیست در همه زنان مراجعه‌کننده به مراکز ناباروری، میزان ید بدن به‌طور مستقیم اندازه‌گیری شود. ارزیابی وضعیت دریافت ید و احتمال کمبود آن، با توجه به شرایط تیروئید مادر و وضعیت بالینی او انجام می‌شود.
وی ادامه داد: اندازه‌گیری ید معمولاً از طریق نمونه ادرار انجام می‌شود، اما این آزمایش در مراقبت‌های معمول هر فرد، آزمایشی رایج و روتین نیست. اندازه‌گیری ید ادرار بیشتر در بررسی‌های جمعیتی، آماری و اپیدمیولوژیک برای ارزیابی وضعیت دریافت ید در یک جامعه کاربرد دارد. در بررسی‌های فردی، معمولاً شرایط تیروئید مادر و عوامل مرتبط با آن ارزیابی می‌شود تا درباره نیاز به بررسی‌های بیشتر یا اقدامات درمانی تصمیم‌گیری شود.
کدام زنان بیشتر در معرض کمبود ید قرار دارند؟
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان با اشاره به گروه‌های در معرض خطر کمبود ید اظهار کرد: زنانی که رژیم غذایی محدود دارند، از لبنیات کمتر استفاده می‌کنند یا مصرف تخم‌مرغ و ماهی در برنامه غذایی آن‌ها کم است، ممکن است بیشتر در معرض دریافت ناکافی ید قرار بگیرند. همچنین افرادی که به‌جای نمک یددار از نمک غیر یددار استفاده می‌کنند، باید بیشتر به این موضوع توجه داشته باشند.
وی افزود: زنان باردار نیز به دلیل افزایش نیاز بدن به ید، از گروه‌هایی هستند که باید توجه بیشتری به تأمین این ماده مغذی در آن‌ها صورت گیرد. این مسئله در زنانی که سابقه بیماری تیروئید دارند، حساسیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا هم دریافت ناکافی ید و هم دریافت بیش از حد آن ممکن است برای این افراد مشکل‌ساز باشد.
عضو هیئت مدیره انجمن پریناتولوژی ایران با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط فردی زنان باردار خاطرنشان کرد: نمی‌توان برای تمام زنان باردار، بدون در نظر گرفتن شرایط جسمی، وضعیت تیروئید و نیازهای تغذیه‌ای آن‌ها، یک نسخه یکسان در نظر گرفت. میزان و نحوه مصرف مکمل ید باید متناسب با شرایط هر فرد تعیین شود.
وی در ادامه گفت: با وجود تفاوت‌های فردی، همه زنان باردار باید به دریافت مناسب ید از طریق رژیم غذایی توجه داشته باشند و مواد غذایی حاوی این عنصر، به‌ویژه ماهی‌های مناسب برای دوران بارداری، را در برنامه غذایی خود بگنجانند. همچنین مصرف مکمل‌های یددار باید مطابق با توصیه پزشک معالج و متناسب با نیاز هر مادر انجام شود.
درمان کم‌کاری تیروئید مادر نباید به تأخیر بیفتد
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان و فلوشیپ طب مادر و جنین ( پریناتولوژیست)، با تأکید بر ضرورت تشخیص و درمان به‌موقع کمبود ید در دوران بارداری گفت: در صورت تشخیص کمبود ید، نخستین اصل این است که مداخله درمانی به تأخیر نیفتد؛ به‌ویژه زمانی که مادر باردار است. بسته به شرایط هر فرد، اصلاح رژیم غذایی و استفاده از مکمل مناسب می‌تواند کمک‌کننده باشد.
وی افزود: اگر کمبود ید با اختلال عملکرد تیروئید، از جمله کم‌کاری تیروئید، همراه باشد، این اختلال باید به‌صورت جداگانه درمان، پایش و کنترل شود. مصرف ید به‌تنهایی جایگزین درمان کم‌کاری تیروئید نیست و مادر باید تحت نظر متخصص غدد یا متخصص داخلی، درمان مناسب را دریافت کند.
مشفقی با اشاره به اهمیت زمان آغاز درمان اظهار کرد: اگر بخواهیم یک بازه زمانی طلایی برای این مداخله در نظر بگیریم، باید به دوران پیش از بارداری و به‌ویژه ابتدای بارداری اشاره کنیم؛ زیرا مراحل مهم تشکیل و تکامل مغز و سیستم عصبی جنین از همان ابتدای بارداری آغاز می‌شود. بنابراین، در صورت وجود اختلال، لازم است درمان در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود و مادر تحت مراقبت و پایش قرار گیرد.
ضرورت تنظیم عملکرد تیروئید پیش از اقدام به بارداری
این فلوشیپ طب مادر و جنین با تأکید بر اهمیت کنترل کم‌کاری تیروئید پیش از بارداری بیان کرد: با توجه به تأثیر قابل توجه کم‌کاری تیروئید بر روند تکامل مغز و سیستم عصبی جنین، بهتر است مادر پیش از اقدام به بارداری، از نظر عملکرد تیروئید بررسی شود و در صورت وجود اختلال، وضعیت تیروئید او با درمان مناسب تنظیم شود.
وی ادامه داد: جنین برای تکامل مغز و سیستم عصبی خود، به‌ویژه در مراحل اولیه رشد، وابستگی زیادی به هورمون‌های تیروئیدی مادر دارد؛ ازاین‌رو، اطمینان از عملکرد مناسب تیروئید پیش از بارداری و پیگیری وضعیت آن در طول دوران حاملگی اهمیت زیادی دارد.
سلامت کودک از پیش از بارداری مادر آغاز می‌شود
مشفقی در جمع‌بندی توصیه‌های خود به زنان و خانواده‌ها گفت: پیام اصلی این است که سلامت کودک از پیش از بارداری مادر آغاز می‌شود. زنانی که قصد بارداری دارند، بهتر است از همان زمان به تغذیه سالم، سلامت غده تیروئید و دریافت کافی ریزمغذی‌ها، به‌ویژه عناصر ضروری مانند ید، توجه کنند.
وی افزود: استفاده از نمک یددار استاندارد به میزان متعادل، داشتن رژیم غذایی متنوع و مصرف مکمل مناسب در افرادی که به آن نیاز دارند، می‌تواند به پیشگیری از کمبود ید کمک کند. با این حال، باید به یک نکته مهم توجه داشت؛ دریافت ید کافی ضروری است، اما دریافت بیشتر ید لزوماً به معنای برخورداری از سلامت بیشتر نیست.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه رویان تأکید کرد: همان‌طور که نباید کمبود ید را نادیده گرفت، نباید مکمل‌های یددار را نیز بدون نظر پزشک و با دوز بالا مصرف کرد. همچنین استفاده از نمک دریا، نمک کوهستان و فرآورده‌های حاوی ید خارج از چارچوب توصیه پزشک معالج، به‌عنوان راهکار تأمین ید توصیه نمی‌شود.
مشفقی در پایان خاطرنشان کرد: بهتر است زنانی که قصد بارداری دارند، دست‌کم از سه ماه پیش از اقدام به بارداری به پزشک مراجعه کنند و از خدمات مشاوره پیش از بارداری بهره بگیرند تا وضعیت تغذیه‌ای و عملکرد تیروئید آن‌ها بررسی شود و در صورت وجود اختلال، اقدامات لازم برای پیشگیری از پیامدهای احتمالی آن بر رشد مغز و سیستم عصبی جنین انجام گیرد. هدف نهایی، فراهم‌کردن شرایط یک بارداری سالم و تولد کودکی سالم با رشد مناسب مغز و سیستم عصبی است.
انتهای پیام
