به گزارش ایسنا، سیدجواد حسینی امروز در مراسم افتتاحیه نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد، تاکید کرد که اعتیاد در دنیای امروز نه صرفا یک مساله اخلاقی و نه فقط پدیده‌ای زیستی و جسمانی است، بلکه در تقاطع پیچیده‌ای از رنج‌های روانی، گسست‌های اجتماعی، تروماهای تاریخی فردی و به‌ویژه نابرابری‌ها و عدم تعادل‌های توسعه‌ای در مناطق و گروه‌های اجتماعی شکل می‌گیرد. با چنین نگاهی، سازمان بهزیستی در مواجهه با اعتیاد بر یک اصل بنیادین تأکید دارد و آن اینکه پیشگیری، درمان، بازتوانی و کاهش آسیب، حلقه‌های به‌هم‌پیوسته یک نظام جامع سلامت و حمایت اجتماعی هستند.
حسینی با بیان اینکه یکپارچگی مداخلات در حوزه اعتیاد اهمیت ویژه‌ای دارد، اظهار کرد: اگر در سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ها این پیوستگی را نبینیم، برنامه‌ها اثربخشی لازم را نخواهند داشت. آنچه امروز در مدیریت اعتیاد کشور به آن نیاز داریم، صرفا افزایش کمی برنامه‌ها و فعالیت‌ها نیست، بلکه ارتقای حکمرانی یکپارچه، تخصیص عادلانه منابع و پاسخ‌گویی مبتنی بر نتایج ملموس است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تشریح رویکرد این سازمان در حوزه پیشگیری از اعتیاد، اظهار کرد: در این حوزه بر پیشگیری مبتنی بر چرخه زندگی و توسعه محلی و اجتماع محور تأکید کرده‌ایم. همچنین رویکرد جوامع دوستدار انسان و شهرهای حامی گروه‌های مختلف، از جمله کودکان، افراد دارای معلولیت، سالمندان و کتاب‌خوانی را دنبال می‌کنیم و در این مسیر، ۱۹ شهر کشور را به عنوان شهر دوستدار سالمند در نظر گرفته‌ایم.
وی با بیان اینکه پیشگیری نباید به آموزش‌های مقطعی، کلاسی و هشداردهنده محدود شود، ادامه داد: شواهد علمی نشان می‌دهد که این نوع آموزش‌ها به تنهایی پایداری کافی ندارند. بنابراین، باید بر توسعه مهارت‌های زندگی، توانمندسازی خانواده، آموزش‌های والدگری مبتنی بر فرزندپروری مثبت و تقویت تاب‌آوری محلی تأکید کنیم.
حسینی خاطرنشان کرد: پیشگیری از اعتیاد اقدامی مقطعی و جزیره‌ای نیست، بلکه باید از دوران کودکی تا نوجوانی، جوانی و میانسالی و همچنین در خانواده، محیط‌های آموزشی، محلات و محیط‌های کاری دنبال شود،
حسینی به اجرای طرح غربالگری اختلالات دوران کودکی در سازمان بهزیستی اشاره کرد و یادآور شد: ما طرح غربالگری ۸ اختلال رایج دوران کودکی را آغاز کرده‌ایم که در مرحله نخست، جامعه هدف کودکان تحت پوشش بهزیستی را در بر می‌گیرد و سپس دامنه اجرای آن گسترش خواهد یافت.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به توسعه برنامه‌های محله محور و اجتماع‌محور اظهار کرد: نزدیک به ۳ هزار محله در کشور برای اجرای این رویکرد در نظر گرفته شده است. در این محلات، تسهیلگران حرفه‌ای به عنوان مدیران محلی فعالیت می‌کنند و ۱۵ فعالیت اجتماع محور را آغاز کرده‌ایم که تاکنون یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از جمعیت محلات را تحت پوشش خدمات قرار داده است.
وی افزود: در برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد، گروه‌های هدف در محلات کم‌برخوردار و حاشیه‌ای مورد توجه قرار گرفته‌اند و طرح‌های «مانا» و «خاتم» را توسعه داده‌ایم. تنها در سال گذشته، ۴۵۰ هزار نفر در این محلات از خدمات مرتبط بهره‌مند شدند.
حسینی اضافه کرد: در قالب طرح مانا ۲۳ هزار نفر و در طرح خاتم ۴۲ هزار نفر تحت پوشش قرار گرفتند. همچنین ۱۱ هزار نفر در برنامه مشارکت اجتماعی زنان و ۱۵ هزار نفر در برنامه همیاران سلامت مورد توجه قرار گرفتند.
وی ادامه داد: طرح «پاترا» با هدف پیشگیری از اعتیاد و ارتقای توانمندی‌های شناختی نیز اجرا شده است و در قالب این برنامه، ۵۲۳ گروه با جمعیتی حدود ۳۲ هزار نفر تحت پوشش قرار گرفته‌اند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در ادامه با تشریح رویکرد این سازمان در حوزه درمان اعتیاد، گفت: سیاست ما عبور از درمان مقطعی و حرکت به سمت بازیابی سرمایه‌های زندگی و درمان ترومامحور است. سم‌زدایی و درمان بالینی به‌تنهایی برای تضمین بهبودی پایدار کافی نیست، بلکه برای تداوم بهبودی باید سرمایه‌های مختلف زندگی فرد بازیابی شود. این سرمایه‌ها شامل سرمایه انسانی، اجتماعی، مادی و فیزیکی و فرهنگی است.
حسینی توضیح داد: سرمایه انسانی به بازیابی سلامت روان، انگیزه و مهارت‌های فرد مربوط می‌شود؛ سرمایه اجتماعی به پذیرش اجتماعی و بهبود روابط فرد با دیگران ارتباط دارد؛ سرمایه مادی و فیزیکی شامل مسکن، اشتغال، درآمد و تغذیه است و سرمایه فرهنگی نیز با هویت فرد و رهایی از انگ اجتماعی ارتباط دارد.
وی با تأکید بر اهمیت توجه به تجربیات ناگوار دوران کودکی در درمان اعتیاد افزود: در رویکرد تروما محور، اعتیاد می‌تواند واکنشی به رنج‌ها و آسیب‌های دوران کودکی باشد. بنابراین، به‌جای آنکه صرفاً بپرسیم چرا فرد دچار اعتیاد شده است، باید بررسی کنیم چه آسیب‌هایی را تجربه کرده و چگونه می‌توان به او کمک کرد.اگر فردی اعتیاد را کنار بگذارد، اما خانواده‌ای برای حمایت نداشته باشد، نتواند در جامعه از طریق اشتغال هویت پیدا کند، فاقد سرپناه باشد یا سلامت روان او به‌طور مستمر حمایت نشود، احتمال بازگشت به مصرف وجود خواهد داشت.
وی تأکید کرد: موفقیت درمان را نباید صرفاً در پایان یک دوره اقامت در مرکز درمانی جست‌وجو کرد، بلکه معیار اصلی باید پایداری بهبودی و ادغام اجتماعی فرد باشد.
حسینی با اشاره به ظرفیت‌های سازمان بهزیستی در این زمینه گفت: در حال حاضر ۹۴۱ مرکز اقامت، بهبود و بازتوانی، ۳۸ مرکز اجتماع‌مدار مبتنی بر الگوی «تی‌سی» و ۶۹ مرکز صیانت و بازتوانی در کشور فعالیت می‌کنند. همچنین ۱۷۲ واحد تخصصی مدیریت مورد ایجاد شده است تا زنجیره حمایت و صیانت را به خانواده و جامعه پیوند دهد. رویکرد سازمان بهزیستی در این حوزه بر سه محور پیشگیری اولیه، مدیریت مورد و توانمندسازی و صیانت اجتماعی پس از خروج استوار است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به سیاست‌های کاهش آسیب گفت: در این حوزه نیز باید از مداخلات مقطعی به سمت مسیر مستمر حمایت حرکت کنیم؛ مسیری که بر سلامت، عدالت و انگ‌زدایی استوار باشد. در ادبیات نوین، کاهش آسیب نوعی حمایت از حق حیات و کرامت انسانی تلقی می‌شود. بنابراین، کاهش آسیب به معنای رها کردن فرایند درمان نیست، بلکه با هدف کاهش بار بیماری، مهار رفتارهای پرخطر و پیشگیری از بیماری‌های عفونی مانند اچ‌آی‌وی و هپاتیت دنبال می‌شود.
حسینی با اشاره به فعالیت مراکز کاهش آسیب سازمان بهزیستی اظهار کرد: در حال حاضر ۳۹۵ مرکز با پوشش ۸۸ هزار نفر در این حوزه فعالیت می‌کنند. مراکز گذری، سرپناه‌ها، تیم‌های سیار، ایستگاه‌های کاهش آسیب و باشگاه‌های مثبت از جمله ظرفیت‌های ارائه خدمات در این بخش هستند. در سه ماهه نخست سال جاری، با شتاب گرفتن فعالیت‌ها، ۵۰ هزار نفر تحت پوشش خدمات قرار گرفتند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد: راهبرد کاهش آسیب زمانی می‌تواند بیشترین اثربخشی را داشته باشد که از مداخله‌ای مقطعی و مبتنی بر توزیع اقلام، تأمین سرپناه و غذا فراتر رود و به مسیری مستمر برای مراقبت، اتصال تدریجی به درمان و بازیابی توانمندی‌های فرد تبدیل شود.
حسینی با اشاره به ضرورت پیوند میان دانش نوین اعتیاد و برنامه‌ریزی اجرایی اظهار کرد: یکی از مسائل مهم در حوزه سلامت روان و سلامت اجتماعی، فاصله میان اهمیت عوامل اجتماعی و روانی در سلامت و میزان اعتبارات، اختیارات و ساختارهای اختصاص‌یافته به این حوزه است. با وجود تأکید بر نقش عوامل اجتماعی در سلامت، منابع و امکانات کافی برای پیشگیری اختصاص نمی‌یابد و پیشگیری، با وجود تقدم آن بر درمان، همچنان مغفول مانده است. نخستین جهت‌گیری راهبردی باید تغییر نقطه ثقل اعتبارات و هدایت منابع به سمت پیشگیری باشد.
وی با اشاره به توسعه رویکرد محله‌محور و اجتماع‌محور در کشور گفت: این رویکرد را با وجود دشواری‌ها در حدود سه هزار نقطه کشور توسعه داده‌ایم و امروز ۳۷۰ هزار داوطلب در این مراکز فعالیت می‌کنند.
حسینی با تأکید بر ضرورت تقویت برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد اظهار کرد: در این مسیر، فعالیت‌های اجتماع‌محور را در ۱۱ محور دنبال می‌کنیم و در ادامه، بانک زمان را نیز به این برنامه‌ها پیوند خواهیم داد؛ چراکه معتقدیم پیشگیری از اعتیاد اهمیت بنیادین دارد.
وی با اشاره به ضرورت اجرای دقیق تکالیف قانونی برنامه هفتم توسعه افزود: درمان‌های قهری موضوع ماده ۱۶ باید به متولیان قانونی آن واگذار شود و از سازمان بهزیستی گرفته شود. این اقدام موجب می‌شود سازمان بهزیستی به‌عنوان یک سازمان حرفه‌ای، انرژی و ظرفیت بیشتری برای پرداختن به مأموریت‌های تخصصی خود داشته باشد. در این صورت، می‌توانیم توجه بیشتری به مراقبت‌های ترومامحور، بازتوانی اختصاصی، به‌ویژه برای زنان و جوانان و همچنین صیانت از پایداری شغلی و اجتماعی افراد بهبودیافته اختصاص دهیم.
حسینی، سومین جهت‌گیری راهبردی سازمان بهزیستی را تحقق حکمرانی یکپارچه و داده‌محور عنوان کرد و گفت: باید سامانه‌های جزیره‌ای را به پرونده‌ای یکپارچه در حوزه سلامت و بازتوانی اجتماعی، مبتنی بر فناوری‌های نوین تبدیل کنیم تا هیچ انسانی در رفت‌وآمد میان کمپ و خیابان گم نشود؛ چراکه در جامعه دوستدار انسان، هیچ انسانی نباید گم شود.
وی با تأکید بر ضرورت مشارکت متخصصان و پژوهشگران در اصلاح سیاست‌های حوزه اعتیاد اظهار کرد: در این مسیر، دست یاری خود را به سوی شما دراز می‌کنیم تا سیاست‌های ملی مبارزه با اعتیاد را از رویکردهای متمرکز بر طرد، به سمت رویکردهای مبتنی بر کرامت انسانی، سلامت فراگیر و توانمندسازی پایدار هدایت کنیم.
حسینی با اشاره به ضرورت همکاری و همراهی متخصصان برای تحقق اهداف این حوزه، سخنان خود را با این مضمون به پایان رساند که دستیابی به مقصد مطلوب، بدون همراهی و مشارکت دیگران امکان‌پذیر نیست.
انتهای پیام
