عبدالله احراری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه سرو ریشه در فرهنگ ایرانی دارد، اظهار کرد: نقش درخت سرو یکی از عناصری است که همواره با فرهنگ ایرانی همراه بوده و در دوره اسلامی نیز همین جایگاه را داشته است. سرو در دوره زرتشت نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و بر اساس آنچه تاریخ نشان می‌دهد، در اکثر دوران‌های تاریخی مثل دوره هخامنشی و دوره ساسانی، درخت سرو در تمامی هنرهای ایرانی نقش بسته است.
وی افزود: درخت سرو در فرش‌های دست‌باف ایرانی نیز در بسیاری از موارد به صورت واقعی و رئال در قالی‌های ایرانی بافته شده و نقش آن به ویژه در قالی‌های دست باف قشقایی، قالی‌بافی کرمان و به خصوص قالی‌بافی خراسان دیده می‌شود. گفته می‌شود پس از آنکه درخت سروی که توسط زرتشت کاشته شده بود به دستور خلیفه عباسی قطع شد، نقش سرو در دست‌بافته‌های این مناطق تغییر شکل پیدا کرد و به صورت «درخت زندگی» در قالیچه‌های بلوچ به کار رفت.
این کارشناس حوزه فرش با اشاره به معنای سرو در دوره‌های مختلف تاریخی، گفت: درخت سرو همواره به معنای بلند و راست قامت بودن، ایستادگی و آزادگی بوده است. همچنین نقش سرو به عنوان یک نگاره درختی در کنار نگاره‌های مرغی، همواره یادآور تک درخت‌هایی بوده است که در کویر وجود داشته است.
احراری ادامه داد: نقش سرو در زندگی کویرنشینان، یادآور تک‌درخت‌هایی است که حتی با ۱۰ تا ۲۰ سال خشکسالی، سرسبزی خود را حفظ می‌کنند و نقش‌مایه درخت سرو نمادی از مقاومت در برابر همه‌چیز است؛ همچنین زمانی که نقش سرو در کنار نگاره‌های مرغی قرار می‌گیرد، نمادی از باران‌خواهی است به این معنا که این دو حسرت و آرزوی باران هستند.
احراری ادامه داد: نقش سرو در زندگی کویرنشین همانند تک‌درخت‌هایی دیده می‌شوند که حتی با ۱۰ تا ۲۰ سال خشکسالی، سرسبزی خود را حفظ می‌کنند، در واقع نقش مایه درخت سرو به معنای نمادی است که در مقابل همه چیز مقاومت می‌کند؛ همچنین زمانی که نقش سرو در کنار نگاره‌های مرغی قرار می‌گیرد، نگاره‌های مرغی نیز ممکن است حالتی از باران‌خواهی داشته باشند؛ شاید این دو نقش در کنار یکدیگر، بیانگر حسرت و آرزوی باران باشند.
وی با اشاره به یکی از تعابیر نقش بوته در قالی کرمان، ادامه داد: درخت سرو در قالی کرمان تعابیر متفاوتی دارد؛ یکی از تعابیر نقش بوته درخت سروی است که باد سرشاخه‌های آن را خم کرده و به شکل بوته با عنوان نقوش بته‌جقه یاد می‌شود و به اشکال مختلفی مانند قهر و آشتی و آشتی‌آشتی به کار می‌رود و در قالی کردستان نیز به صورت هشت‌بوته استفاده می‌شود. همچنین خود بوته نیز در قالی‌بافی شهرهای مختلف جایگاه ویژه‌ای دارد.
نقش سرو در قالی‌های بافت مناطق اهل سنت فرم شکسته یافته است
این کارشناس حوزه فرش با اشاره به ویژگی و کاربرد نقش درخت سرو در قالی‌های خراسان رضوی گفت: نقش درخت سرو در مناطق سنی‌نشین، ازجمله مناطق مرزی خراسان و خراسان شمالی، جنوبی و رضوی و همچنین میان ترکمن‌ها، بلوچ‌ها و اقوام تیموری که اهل سنت هستند به ویژه حوزه سیستان، تغییر فرم یافته است؛ برخی از نظر فقهی معتقدند استفاده از نقوش واقعی یا به اصطلاح رئال کراهت دارد و به این دلیل نقش سرو را به صورت شکسته در بافت قالی‌ها به عنوان «درخت زندگی» استفاده می‌شود که در قالی‌های بلوچی خراسان رضوی نیز این فرم رایج است.
احراری افزود: شاهکار درخت سرو را می‌توان در قالیچه‌هایی که در آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود مشاهده کرد. نمونه‌ای از این قالی، بافت کرمان است و یکی از نفیس‌ترین دست‌بافته‌های موجود در گنجینه فرش آستان قدس رضوی به شمار می‌رود که مقالات مختلفی برای معرفی این قالی دست‌بافته نوشته شده است.
وی با اشاره به کاربرد نقش سرو در قالی‌بافی شهری تصریح کرد: در قالی‌های شهری و قالی‌هایی که در مناطق شهری بافته می‌شوند، نقش درخت سرو به صورت واقعی و کامل بافته می‌شود؛ لازم به ذکر است این موضوع خاص خراسان رضوی نیست؛ بلکه در تمامی استان‌های کشور، به ویژه استان فارس، کرمان و استان‌های مرکزی و شرقی، نقش سرو جایگاه بیشتر و بهتری دارد.
این کارشناس حوزه فرش با اشاره به کارکردهای متفاوت نقش سرو در بافت قالی، اظهار کرد: در حال حاضر نقش درخت سرو هویت و معنای تاریخی خود را حفظ کرده است و در مواردی کارکردهای تازه ای نیز پیدا کرده است برای مثال، در قالی‌های چهارفصل کاشمر، گوشه‌هایی از نقش را به خود اختصاص داده است.
احراری ادامه داد: در قالی‌های قدیمی و قالیچه‌های بافت خراسان جنوبی است، درخت سرو کل قالی را پوشش می‌دهد؛ یعنی یک درخت سرو از پایین تا بالا زمینه کل فرش را پر کرده است، همچنین در قالی‌بافی‌های جدید کاشمر، مشهد و در مکان‌هایی که هنرمندان، قالی را از نقوش تکراری خارج می‌کنند، نقش سرو به صورت یک ریزنقش در کنار سایر نقش‌مایه‌های قرار گرفته است.
انتهای پیام
