در این میان، آگاهی‌بخشی درباره علائم هشداردهنده، اهمیت غربالگری و معرفی ظرفیت‌ها و خدمات حمایتی، می‌تواند گامی مؤثر در مسیر شناسایی به‌موقع و حمایت از این افراد باشد. در همین راستا، مهران کریمیان، مدیرکل بهزیستی خوزستان، در گفت‌وگو با ایسنا، به تشریح ویژگی‌ها و علائم اختلال طیف اُتیسم، ضرورت مداخله زودهنگام، خدمات آموزشی و توانبخشی و برنامه‌های حمایتی بهزیستی برای افراد دارای اُتیسم و خانواده‌های آنان پرداخته است.
مهران کریمیان مدیرکل بهزیستی خوزستان در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه اختلال طیف اُتیسم یکی از شش اختلال گروه اختلال‌ها عصبی رشدی و شایع‌ترین است، اظهار کرد: اتیسم، با مشخصه اصلی نقص پایدار در برقراری ارتباط اجتماعی متقابل و تعامل اجتماعی و نیز الگوهای محدود، تکراری و قالبی در رفتار، علایق و فعالیت‌ها مشخص می‌شود. این نشانه‌ها باید از دوران کودکی وجود داشته باشد و عملکردهای روزانه فرد را مختل یا محدود کند و در عملکرد تحصیلی کودک نیز تاثیر منفی دارد.
وی افزود: دیگر ویژگی‌های این اختلال عبارت‌اند از فعالیت‌های تکراری و حرکات قالبی، مقاومت در برابر تغییرات محیط یا تغییر در روال عادی زندگی روزمره و تجربه‌های حسی غیرطبیعی. اصطلاح «طیف»، بازتاب‌دهنده این حقیقت است که علائم بین افراد مختلف متفاوت است و انواع و شدت متغیری دارد.
مدیرکل بهزیستی خوزستان درباره شیوع این اختلال گفت: میزان شیوع اختلال طیف اتیسم حدود یک درصد است؛ یعنی از هر ۱۰۰ کودک، نزدیک به یک کودک با این اختلال تشخیص داده می‌شود. اتیسم تقریبا در سراسر جهان میزان شیوعی مشابه دارد و افراد با اختلال طیف اتیسم در طیفی از خفیف تا خیلی شدید در جوامع وجود دارند.
عوامل موثر در بروز اختلال اتیسم
کریمیان تصریح کرد: علت اختلال طیف اتیسم هنوز شناخته شده نیست و یک دلیل خاص نمی‌توان برای آن مشخص کرد. با توجه به پیچیدگی اختلال و تفاوت علائم و شدت آن، دلایل احتمالی زیادی وجود دارد؛ هم ژنتیک و هم محیط ممکن است در بروز اختلال نقش داشته باشند و هر کدام به تنهایی یا به صورت ترکیبی می‌توانند علت اتیسم باشند.
وی ادامه داد: عوامل ژنتیک در این اختلال موثر هستند و احتمالا چندین ژن در ابتلا به آن نقش دارند. در مورد عوامل محیطی نیز تحقیقاتی انجام شده است اما هیچ‌کدام به قوت عوامل ژنتیکی نیستند.
علائم اتیسم
مدیرکل بهزیستی خوزستان بیان کرد: در حال حاضر برای تشخیص اتیسم هیچ آزمایش بیولوژیک وجود ندارد و آزمون‌هایی که طراحی شده‌اند، با وجود نتایج بسیار خوب (گاهی تا ۹۴ درصد دقت)، هنوز به طور بالینی به کار نمی‌روند. ویژگی‌های اصلی اختلال‌های طیف اتیسم با نشانه‌هایی در دو زمینه رفتاری مشخص شده‌اند؛ نقص در ارتباط اجتماعی و رفتارها، علایق یا فعالیت‌های تکراری و محدود. اصطلاح «طیف» به این موضوع اشاره دارد که سمپتوم‌های این اختلال بسته به شدت آن‌ها، سطح رشدی و سن تقویمی بسیار متغیر هستند.
وی اضافه کرد: مشاهده دقیق کودک پیش از سه سالگی ممکن است وجود علائم اتیسم را آشکار کند. تعدادی از کودکان تا ۱۸ تا ۲۴ ماهگی دارای رشدی عادی هستند و بعد رشدشان متوقف می‌شود یا مهارت‌های کسب‌شده را از دست می‌دهند.
کریمیان در ادامه گفت: علائم اتیسم می‌تواند شامل انجام ندادن بازی‌های اجتماعی مانند دالی یا قایم‌باشک یا انجام یک‌جانبه و با خودشان، بازی به شیوه خاص و عدم علاقه به بازی با دیگران، بازی نکردن با بچه‌های هم‌سن، گرفتن گوش و فرار کردن با روشن شدن جارو برقی و دیگر وسایل سر و صدا دار، بدخوابی یا دیر خوابیدن و بیدار شدن با کمترین صدا باشد. البته این علائم می‌تواند در کودکان دارای دیگر اختلال‌ها نیز روی دهد و حتما نشانه وجود اتیسم نیست.
علائم هشداردهنده در سال اول زندگی
وی عنوان کرد: حتی کودکان یک ساله نیز توانایی‌های اجتماعی دارند بنابراین برای شناسایی علائم اتیسم باید نحوه تعامل کودک با جهان پیرامون بررسی شود. کودک دارای اتیسم ممکن است واکنش نشان ندادن و برنگشتن به سمت صدای مادر، واکنش ندادن نسبت به نام خود، نگاه نکردن به چشم دیگران، فقدان اشاره و یا قان و قون تا سن یک‌سالگی و فقدان لبخند یا دیگر علائم اجتماعی در برابر دیگران را از خود نشان دهد.
مدیرکل بهزیستی خوزستان گفت: کودکان فاقد اتیسم نیز می‌توانند چنین علایمی داشته باشند اما بهتر است در صورت نگران شدن با متخصصان مشورت شود.
وی افزود: علائم اتیسم در سال دوم زندگی بسیار قابل مشاهده و مشخص‌تر است. در حالی که کودک دارای رشد عادی شروع به بیان اولین کلمه‌ها و اشاره کردن به محیط پیرامون خود می‌کند، کودک دارای اتیسم همچنان بریده از محیط خود باقی می‌ماند.
کریمیان بیان کرد: علائم در این سن عبارت‌اند از فقدان تک کلمه تا سن ۱۶ ماهگی، فقدان بازی‌های وانمودی تا سن ۱۸ ماهگی، فقدان عبارت‌های دو کلمه‌ای تا سن دو سالگی، از دست دادن مهارت‌های زبانی و نداشتن علاقه به توجه به اموری که بزرگسالان به وی نشان می‌دهند، مثلا نشان دادن هواپیمایی در حال پرواز.
اهمیت مداخله به‌هنگام
وی افزود: علایم این اختلال از ۱۸ ماهگی بروز می‌یابد و معمولا در ۲۴ ماهگی قابل تشخیص است.
مدیرکل بهزیستی خوزستان ادامه داد: تشخیص این اختلال‌ها در سنین اولیه زندگی اهمیت دارد و مداخله‌های تاثیر بیشتری خواهند داشت. هرچه زودتر این اختلال‌ها در کودک تشخیص داده شود، زودتر می‌توان از برنامه‌های درمانی برای کمک به این کودکان بهره برد و هرچه برنامه درمانی منظم‌تر و دارای ساختار دقیق‌تری باشد، نتایج بهتری به دست می‌آید. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، پذیرش اختلال‌های طیف اتیسم برای والدین راحت‌تر است.
مشکلات خانواده‌های دارای فرزند با اختلال طیف اتیسم
وی بیان کرد: خانواده‌های کودکان با این اختلال به شدت تحت تاثیر ویژگی‌های گوناگون فرزند خود هستند و این شکست‌ها بر شخصیت والدین، روابط زناشویی، رابطه والد-کودک و دیگر فرزندان خانواده تاثیر می‌گذارد. مشکلاتی از قبیل استرس بالای والدین، مشکلات فرزندپروری، مشکلات خواهران و برادران، مشکلات مالی در پی پرهزینه بودن خدمات آموزشی و توانبخشی، مشکلات سازش‌یافتگی زناشویی، مشکلات ایاب و ذهاب، تغییر مداوم محل زندگی به دلیل مستاجر بودن و مشکلات رفتاری شدید کودک و نارضایتی همسایگان وجود دارد.
کریمیان گفت: بنابراین برای کاهش مشکلات و استرس‌های ناشی از داشتن فرزند با اختلال طیف اتیسم و ارتقای کیفیت زندگی آن‌ها، برنامه‌ریزی و فرهنگ‌سازی در زمینه‌های مختلف ضرورت پیدا می‌کند.
زمان مراجعه به مراکز توانبخشی آموزشی ویژه اختلال طیف اتیسم
وی درباره زمان مراجعه به سازمان بهزیستی تصریح کرد: اگر کودک ۲ تا ۵ ساله است و پاسخ والدین به سه سوال یا بیشتر از سوالات غربالگری مثبت(بله) باشد، برای بررسی بیشتر کارشناسان و دریافت راهنمایی‌های لازم باید به مرکز توانبخشی آموزشی ویژه اختلال‌ها طیف اتیسم مراجعه کنند. نشانی و تلفن این مراکز از معاونت توانبخشی اداره بهزیستی استان خوزستان قابل دریافت است و تا قبل از بررسی بیشتر کارشناسان جای هیچ نگرانی وجود ندارد.
اقدامات و اولویت‌های اجرایی سازمان بهزیستی کشور برای افراد با اختلال طیف اتیسم
مدیرکل بهزیستی خوزستان گفت: سازمان بهزیستی از سال ۱۳۸۰ در زمینه ارائه خدمات به افراد با اختلال اتیسم فعالیت خود را آغاز کرده است. مهم‌ترین هدف این سازمان به عنوان یکی از سازمان‌های مسئول رفاه اجتماعی، ارائه خدمات توانبخشی و آموزشی در راستای بهبود سطح کیفیت زندگی افراد دارای معلولیت از جمله افراد با اختلال طیف اتیسم است.
وی افزود: در حال حاضر در ۳۱ استان کشور، ۱۱۶ مرکز روزانه توانبخشی اختلال طیف اتیسم با ۱۶۵۵ نفر پرسنل تخصصی به ۵۰۰۰ کودک با اختلال طیف اتیسم و ۳۲ مرکز تلفیقی با کاربری ااتیسم با ۵۷۳ نفر پرسنل تخصصی و آموزش‌دیده به ۳۰۰ کودک با اختلال طیف اتیسم تحت نظارت سازمان بهزیستی کشور ارائه خدمت می‌کنند.
کریمیان در ادامه گفت: ۱۳ مرکز از این تعداد در استان خوزستان به ۵۷۰ کودک با اختلال طیف اتیسم خدمات آموزشی و توانبخشی ارائه می‌دهند. پرسنل این مراکز بعد از دریافت آموزش‌های گسترده حضوری و کارگاهی، از کفایت لازم برای اجرای برنامه غربالگری، تشخیص و مداخله‌های مرکز محور و خانواده محور برخوردار شده‌اند و این مراکز به عنوان پایگاه‌های دائمی اجرای برنامه نیز فعالیت می‌کنند.
وی ادامه داد: تیم توانبخشی این مراکز شامل روان‌شناس بالینی، کاردرمانگر، گفتاردرمانگر و مربی آموزشی است. کودکانی که در این مراکز تحت برنامه‌های آموزشی و توانبخشی قرار می‌گیرند، بعد از ترخیص متناسب با شرایط به مهد و مدارس عادی، استثنایی، مراکز توانبخشی حرفه‌ای، کارگاه تولیدی حمایتی یا مراکز حمایت‌شده شغلی ارجاع می شوند.
مدیرکل بهزیستی خوزستان اضافه کرد: در کشور، ۷۵ مرکز از بین همه مراکز به عنوان پایگاه‌های دائمی اجرای برنامه در سطح کشور فعالیت می‌کنند که از این تعداد ۱۱ پایگاه غربالگری، مداخله و تشخیص اختلال طیف اتیسم در استان خوزستان فعال هستند.
وی درباره کمک‌هزینه‌ها گفت: در ازای ارائه خدمات به هر فرد با اختلال اتیسم، ماهیانه ۱۰ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان ب عنوان کمک‌هزینه به مراکز روزانه و ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به مراکز تلفیقی با کاربری اتیسم پرداخت می‌شود و خانواده‌ها در صورت بضاعت(براساس دهک درآمد) به صورت ماهیانه سهم مشارکت خود را به مراکز پرداخت می‌کنند.
برنامه غربالگری و مداخله در اختلال طیف اتیسم
کریمیان اضافه کرد: به دلیل اهمیت غربالگری و مداخله‌های توانبخشی به‌هنگام در سنین طلایی مداخله که همانا ۲ تا ۵ سال است و با عنایت به تنوع و وسعت برنامه‌های مداخله‌ای، تدوین و اجرای برنامه غربالگری و مداخله در اختلال طیف اتیسم در دستور کار سازمان بهزیستی کشور قرار گرفته است. این برنامه دارای چهار فاز حساس‌سازی و آگاه‌سازی، غربالگری، تشخیص و مداخله (مرکز محور و خانواده محور) است.
وی با اشاره به فعالیت سامانه ملی و الکترونیک غربالگری اختلال طیف اتیسم گفت: این سامانه با لینک ثبت‌نام autism.behzisti.net خدمت دیگری در راستای اجرای برنامه غربالگری و مداخله در این اختلال است. این سامانه امکان اجرای الکترونیک و آنلاین آزمون غربالگری توسط خانواده‌ها و ارجاع به پایگاه‌های غربالگری سازمان بهزیستی برای دریافت خدمات غربالگری و نیز معرفی به ستاد پذیرش و کمیسیون‌های پزشکی توانبخشی تعیین نوع و شدت معلولیت برای قرارگیری در چرخه خدمات حمایتی و بهره‌مندی از خدمات تخصصی در قالب مراکز روزانه توانبخشی آموزشی اختلال طیف اتیسم فعال در سراسر کشور را با بالاترین دقت و کمترین زمان و هزینه فراهم کرده است.
مدیرکل بهزیستی خوزستان افزود: موارد ثبت‌شده در سامانه غربالگری اختلال طیف اتیسم استان خوزستان شامل تعداد کل موارد آزمون غربال هیوا ۳۵۷ نفر و تعداد موارد مشکوک در آزمون غربالگری ۳۲۴ نفر است که برای ارجاع به مراکز تشخیصی اتیسم اقدام کرده‌اند.
بسته آموزش مجازی «بتا بهزیست»
وی تصریح کرد: بسته توانبخشی اتیسم سازمان بهزیستی کشور شامل موضوعات علائم و نشانگان اتیسم، غربالگری و تشخیص، مداخله‌های مرکز محور TEACCH، مداخله‌های مرکز محور ABA، مداخله‌های مرکز محور تعامل همه‌جانبه، مداخله‌های مرکز محور حسی، مداخله‌های مرکز محور در قالب بازی، مداخله‌های والد محور و بلوغ و ورود به بزرگسالی است و آموزش به صورت حضوری و غیرحضوری و در چارچوب کارگاه‌های آموزشی نظری و عملی اجرا می‌شود.
مداخله‌های خانواده محور
کریمیان گفت: سازمان بهزیستی کشور توجه ویژه‌ای به مداخله‌های به‌هنگام و نقش والدین در این مداخله‌های دارد. حضور دائم در مراکز آموزشی و توانبخشی ویژه و انجام فعالیت‌های مختلف آموزشی و توانبخشی به صورت انفرادی در افراد دارای اتیسم، به دلیل وجود نقایص ارتباطی به‌عنوان برجسته‌ترین ویژگی‌ها، خطر گسترش این ناتوانی را افزایش می‌دهد.
وی ادامه داد: برنامه مداخله‌های خانواده محور در اختلال طیف اتیسم برگرفته از دیدگاه توانبخشی مبتنی بر جامعه است که در آن فعالیت اصلی مداخله بر عهده والدین است و ارزیابی‌ها و هدایت برنامه توسط متخصصان مختلف حیطه توانبخشی و آموزش انجام می‌شود.
وی اضافه کرد: در این برنامه، والدین و اعضای خانواده فرد دارای اختلال اتیسم از جمله افراد کلیدی در نظر گرفته می‌شوند و حضور والدین در برنامه‌ها و انجام فعالیت‌های توانبخشی و آموزشی در منزل می‌تواند کارایی برنامه‌ها را بیشتر کند.
مدیرکل بهزیستی خوزستان گفت: سازمان بهزیستی کشور در راستای ارتقای دانش خانواده‌های دارای فرزند با اختلال طیف اتیسم اقدام به تدوین ۹ کتابچه آموزشی برای آشنایی خانواده‌ها با موضوعات و مسایل مربوط به اختلال طیف اتیسم فرزندشان کرده است که از طریق مراکز روزانه توانبخشی آموزشی اختلال طیف اتیسم سراسر کشور در اختیار خانواده‌ها قرار می‌گیرد.
وی افزود: همچنین راهنمای عملی برنامه‌ریزی برای انجام مداخله در اختلال طیف اتیسم در مراکز روزانه آموزشی و توانبخشی تدوین شده است. این پروتکل بر اساس سری کتاب‌های راهنمای عملی تدوین برنامه‌های مداخله‌ای که با نظارت آرتور ای. یونگسما نگاشته شده، شکل گرفته است و سعی دارد چارچوب مورد استفاده در این سری از کتاب‌ها را به‌عنوان راهنما یا الگو در نظر گیرد.
توانبخشی حرفه‌ای و بازگشت به جامعه
کریمیان بیان کرد: در راستای توانبخشی حرفه‌ای و بازگشت به جامعه، ۴۱۲ مرکز حرفه‌آموزی و ۱۳۷ کارگاه تولیدی حمایتی معلولان تحت نظارت سازمان بهزیستی در کشور، ارائه‌دهنده خدمات به افراد با اختلال اتیسم مشابه دیگر افراد دارای معلولیت خواهند بود. از این تعداد ۴۴ مرکز حرفه‌آموزی و ۴ کارگاه تولیدی حمایتی معلولان در استان خوزستان فعال هستند.
وی افزود: هماهنگی و برنامه‌ریزی با سازمان فنی و حرفه‌ای برای تربیت مربی آموزشی تخصصی اتیسم (در فاز اول) و آموزش و پرورش استثنایی (در فاز دوم)، راه‌اندازی مراکز حرفه‌آموزی ویژه افراد با اختلال طیف اتیسم و پایلوت خدمات توانبخشی حرفه‌آموزی در قالب مراکز معین، فضای آموزشی و الگوی آموزشی ویژه افراد با اختلال طیف اتیسم از دیگر برنامه‌های سازمان بهزیستی کشور است و افراد با اختلال طیف اتیسم بالای ۱۸ سال بعد از دریافت خدمات آموزشی و توانبخشی از مراکز روزانه می‌توانند از خدمات حرفه‌ای مراکز فوق بهره‌مند شوند.
مراکز اقامت موقت (Respite Care)
مدیرکل بهزیستی خوزستان اظهار کرد: مراکز اقامت موقت (Respite Care)برای ارائهفرصتی به والدین و مراقبان افراد دارای اتیسم برای رسیدگی به دیگر امور زندگی در استان‌های آذربایجان شرقی، اصفهان، تهران، خراسان رضوی و کرمان تاسیس شده‌اند. بیشتر والدین افراد با اختلال طیف اتیسم به دلیل نیازمندی به مراقبت دائم از فرزند قادر به پیگیری نیازهای خود و دیگر اعضای خانواده نیستند و نیازمند مکانی برای نگهداری موقت فرزندشان هستند.
وی ادامه داد:حضور متخصصان و افراد مجرب در زمینه اُتیسم می‌تواند اطمینان خاطر بیشتری به والدین بدهد. نگهداری در این مرکز به‌طور موقت خواهد بود و وابستگان افراد در دوران مشخص و محدود، فرزند خود را به چنین مکان‌هایی می‌سپارند و با تمهیدات آموزشی در نظر گرفته‌شده از جانب بهزیستی مسئولیت چنین مراکزی را بر عهده خواهند داشت و در زمان حضور فرزندشان تعهد خواهند داد که به شیوه‌های مختلف و مورد توافق و بر اساس امکانات موجود شخصی و مرکز با فرزندشان در ارتباط باشند. در این بخش، برنامه‌های خاصی برای انجام فعالیت‌های مراقبت از خود و کسب تجربه زندگی در جمع برای افراد پذیرفته‌شده ارائه می‌شود.
کریمیان گفت: این مراکز به کاهش فشار روانی خانواده و ایجاد بستر آرامش نسبی در خانواده منتج خواهد شد. حداقل سن پذیرش در این مراکز ۵ سال، ظرفیت مرکز ۲۰ نفر، مدت زمان اقامت حداقل یک روز و حداکثر تا سقف دو ماه به طور مستمر یا موردی در طول یک‌سال خواهد بود.
وی افزود: افراد بهره‌مند از این خدمت از کمک‌هزینه یارانه برخوردار می‌شوند و در صورت نیاز نسبت به پرداخت ما به‌التفاوت مشارکت خانواده اقدام خواهند کرد.
مدیرکل بهزیستی خوزستان گفت: برای افراد با اختلال طیف اتیسم شدید و خیلی شدید هم حق پرستاری در هر ماه به ازای هر مورد ۸ میلیون تومان پرداخت می‌شود. در حال حاضر در استان خوزستان ۳۸۹ نفر با اتیسم شدید و خیلی شدید از حق پرستاری خانواده‌محور برخوردار هستند.
وی ادامه داد: با وجود تدارک حق پرستاری برای مبتلایان به اتیسم، تمام این اقدامات تنها پاسخگوی بخش کوچکی از نیازهای گسترده و عمیق خانواده‌هاست و حتی پوشش متوسط نیاز مبتلایان به اتیسم نیاز به همیاری همه‌جانبه ذی‌نفعان و ذی‌نقشان و به ویژه تمام دستگاه‌های مسئول دارد.
کریمیان با اشاره به اهمیت ایجاددبیرخانه هم‌اندیشی، کیفیت‌بخشی و توانمندسازی اولیای فرزندان با اختلال طیف اتیسم تصریح کرد: با توجه به جنبه‌های متنوع تاثیرگذاری اختلال طیف اتیسم بر فرد، خانواده و جامعه، ساماندهی خدمات معطوف به اتیسم، همکاری موثر و مداوم بین بخش‌های مختلف حاکمیت، نهادهای مردمی و خانواده‌ها را طلب می‌کند. در این اختلال، تاثیر مداخله‌ها، به مشارکت فعال خانواده‌ها بسیار وابسته است و والدین نه تنها به‌عنوان مراقبان اصلی بلکه به‌عنوان تسهیلگر مداخله‌های و مجری برنامه‌های درمانی در محیط خانه مطرح هستند.
وی ادامه داد: فراتر از محیط خانه، مشارکت فعال و هدفمند خانواده‌ها در تصمیم‌سازی‌های حاکمیتی تاثیرگذار است و می‌تواند با حمایت‌طلبی حرفه‌ای، ارائه اطلاعات مستند و موثق مبتنی بر تجربه‌ها و پیشنهادهای کاربردی، بر جهت‌دهی و اثربخشی بسته‌های خدمتی نهاد حاکمیت بیفزاید.
مدیرکل بهزیستی خوزستان اضافه کرد: تشکیل این دبیرخانه نه تنها می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی این خانواده‌ها بینجامد، بلکه گامی اساسی در تحقق عدالت اجتماعی و اجرای کامل قوانین حمایتی است. این نهاد باید با مشارکت فعال نمایندگان خانواده‌ها، دستگاه‌های اجرایی و تشکل‌های مردمی طراحی شود تا پاسخگوی نیازهای چندبعدی باشد. این دبیرخانه از اول اردیبهشت‌ماه امسال شروع به کار کرده است.
تاسیس و راه‌اندازی مراکز فراغتی بالای ۱۴ سال اتیسم
وی بیان کرد: تاکنون خدمات توانبخشی حرفه‌ای برای افراد با اختلال طیف اتیسم بالای ۱۴ سال در کنار دیگر گروه‌های خدمت‌گیرنده، مطابق با ضوابط و دستورالعمل‌های مراکز پیش‌حرفه‌ای، پیش‌مهارتی و کارگاه‌های تولیدی حمایتی ارائه شده است.
کریمیان ادامه داد: با توجه به ضرورت ارتقای کیفی خدمات، ارائه خدمات تخصصی توانبخشی روزانه برای افراد با اختلال طیف اتیسم بالای ۱۴ سال مشتمل بر طیف وسیعی از خدمات آموزشی، حرفه‌ای، فراغتی و مراقبتی روزانه با کیفیت و استاندارد در چهار محور فضا و تجهیزات، نیروی انسانی، خدمات تخصصی و الگوی خدمتی ابلاغ شده که موضوع تدوین این دستورالعمل، نحوه تاسیس و راه‌اندازی الگوی شماره ۴ آن است.
وی عنوان کرد: این اهداف شامل افزایش کیفیت زندگی افراد با اختلال طیف اتیسم از طریق ارائه خدمات توانبخشی، تفریحی، مراقبتی و آموزشی مناسب، کمک به خانواده‌های افراد بالای ۱۴ سال در مراقبت از فرزندانشان و کاهش فشار روانی و جسمی آن‌ها، پیشگیری از عوارض ثانویه مانند اختلال‌ها رفتاری و افت عملکرد، جلوگیری از تحمیل هزینه‌های سنگین‌تر به سیستم بهداشت و سلامت و درمان کشور و کاهش هزینه‌های ناشی از فقدان حمایت‌های اجتماعی از طریق ارائه خدمات پیشگیرانه و توانبخشی مستمر است.
مدیرکل بهزیستی خوزستان درباره دیگر برنامه‌های سازمان بهزیستی کشور برای توانبخشی اختلال طیف اُتیسم گفت: تامین کمک‌هزینه لوازم بهداشتی، آموزش فراگیر ۵۵ هزار نفر/ساعت کارشناسان مراکز اُتیسم تابعه با آخرین تکنیک‌ها در زمینه‌های غربالگری، تشخیص، مداخله‌های مرکز محور و خانواده محور، تامین بسته حمایتی تغذیه‌ای ویژه کودکان با اختلال اتیسم در مراکز روزانه توانبخشی به میزان محدود، اجرای آزمایشی طرح مراقبان اتیسم در تهران ویژه خانواده‌هایی که تمایل به استفاده از نیروی کمکی در منزل برای اداره امور فرزند اتیسم خود دارند و همکاری با سازمان آموزش و پرورش استثنایی در زمینه پوشش خدمات غربالگری و تشخیص و مداخله از جمله این برنامه‌هاست.
وی ادامه داد: سازمان بهزیستی ارائه‌دهنده خدمات به کودکان ۲ تا ۵ سال و بزرگسالان تربیت‌پذیر و آموزش و پرورش ارائه‌دهنده خدمات به کودکان ۵ سال به بالا و بزرگسالان آموزش‌پذیر است و گستره پوشش غربالگری به سنین کمتر از ۲ سال، به مداخله وزارت بهداشت از طریق مراکز پایش رشد نیاز دارد.
مراکز روزانه آموزشی و توانبخشی اتیسم در خوزستان
کریمیان درباره مراکز روزانه آموزشی و توانبخشی اختلال طیف اتیسم تحت نظارت بهزیستی استان خوزستان گفت: در حال حاضر ۱۳ مرکز روزانه آموزشی و توانبخشی اختلال طیف اتیسم تحت نظارت بهزیستی استان خوزستان در ۱۲ شهرستان فعال هستند و از این تعداد، ۱۱ مرکز پایگاه غربالگری اختلال طیف اتیسم هستند. پرسنل تخصصی این مراکز بعد از دریافت آموزش‌های گسترده حضوری و کارگاهی، از کفایت لازم برای اجرای برنامه تشخیص و مداخله‌های مرکز محور و خانواده محور برخوردار شده‌اند و مراکز به عنوان پایگاه‌های دائمی اجرای برنامه نیز فعالیت می‌کنند.
وی با اشاره به اینکه تیم توانبخشی این مراکز شامل روان‌شناس بالینی، کاردرمانگر، گفتاردرمانگر و مربی آموزشی است، بیان کرد: تاکنون ۲ هزار و ۷۵۶ نفر در کمیسیون‌های پزشکی بهزیستی سطح استان خوزستان، تشخیص NDD دریافت کرده‌اند که شامل اختلال‌ها طیف اتیسم و اختلال‌های یادگیری است. از این تعداد، ۶۸۹ نفر دختر و ۲۰۶۷ نفر پسر هستند.
مدیرکل بهزیستی خوزستان گفت: در این مراکز، مطابق پروتکل آموزشی توانبخشی بسته خدمتی مداخله‌های مرکز محور در حداقل سه روش تحلیل رفتار کاربردی ABA، تیچ و تعامل همه‌جانبه و بسته خدمتی خانواده محور از طریق آموزش و ارائه بسته آموزشی روزانه به کودکان و خانواده آن‌ها ارائه می‌شود و کودکان بعد از ترخیص متناسب با شرایط به مهد و مدارس عادی، استثنایی، مراکز توانبخشی حرفه‌ای، کارگاه تولیدی حمایتی یا مراکز حمایت‌شده شغلی ارجاع می‌شوند.
وی افزود: سازمان بهزیستی به منظور بهره‌مندی همه کودکان اتیسم از خدمات مراکز روزانه و توانبخشی، به‌ویژه خانواده‌های ساکن در روستاها، اقدام به تامین کمک‌هزینه ایاب و ذهاب آنان نیز کرده است.
پرداخت مستمری به افراد مبتلا به اختلال طیف اتیسم
کریمیان بیان کرد: از جمله خدمات سازمان بهزیستی به افراد مبتلا به اتیسم، پرداخت مستمری ماهانه است. در این خصوص، در استان خوزستان به ۲ هزار و ۳۵ نفر مبتلا به اختلال طیف اتیسم، مستمری با سرانه ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان پرداخت می‌شود.
انتهای پیام
