در مشهد، با وجود حضور باشگاه‌های خصوصی در رشته‌های مختلف و فعالیت بنگاه‌های اقتصادی و صنعتی، ارتباط میان صنعت و ورزش هنوز به اندازه‌ای توسعه نیافته که بتواند هزینه‌های باشگاه‌داری را از محل درآمدهای مستقل تأمین کند. پرسش اصلی این است که چرا فعالیت ورزشی در بسیاری از موارد به یک کسب‌وکار درآمدزا و پایدار تبدیل نمی‌شود و چه موانعی مانع مشارکت بلندمدت بخش خصوصی در این حوزه است.
بررسی وضعیت چند باشگاه فعال در ورزش خراسان رضوی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از هزینه‌های تیم‌داری همچنان از منابع شخصی مالکان پرداخت می‌شود. از سوی دیگر، کارشناسان صنعت ورزش معتقدند مشکل تنها به کمبود منابع مالی محدود نیست و نبود ساختار حرفه‌ای در باشگاه‌ها و هیأت‌های ورزشی نیز مانع شکل‌گیری همکاری‌های اقتصادی بلندمدت شده است.
باشگاه‌هایی که با منابع شخصی اداره می‌شوند
مرضیه توکلی، مدیر تیم بسکتبال بانوان باتسام مشهد در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه این باشگاه در حال حاضر درآمد پایدار و منابع مالی حاصل از اسپانسری ندارد، اظهار کرد: تمام هزینه‌های تیم‌داری از محل منابع شخصی شرکت تأمین می‌شود و با وجود پیگیری‌های انجام‌شده، حمایت مالی مشخصی از سوی نهادهای ورزشی استان دریافت نکرده‌ایم.
وی افزود: هزینه‌های تیم‌داری در لیگ برتر بسکتبال بانوان شامل قرارداد بازیکنان، هزینه برگزاری مسابقات، اجاره سالن، داوری، آمبولانس، پخش و عوامل اجرایی است. در مسابقاتی که به میزبانی مشهد برگزار می‌شود، باشگاه باید هزینه‌های برگزاری را پرداخت کند و در مسابقات خارج از خانه نیز هزینه رفت‌وآمد و اسکان بازیکنان بر عهده تیم است.
مدیر تیم بسکتبال بانوان باتسام مشهد با بیان اینکه این هزینه‌ها از محل درآمدهای پایدار باشگاه تأمین نمی‌شود، افزود: منابع مالی تیم از محل سهم شخصی مدیرعامل شرکت به عنوان کارفرما تأمین می‌شود و تاکنون درآمدی از محل فروش بلیت، تبلیغات یا قراردادهای اسپانسری نداشته‌ایم. تماشای مسابقات در مشهد رایگان است و با وجود پیگیری برای دریافت حمایت تبلیغاتی، از جمله اختصاص بیلبورد شهری، نتیجه‌ای حاصل نشده است.
وی با اشاره به فعالیت چهار ساله این مجموعه در تیم‌داری و حضور دو ساله در لیگ برتر بسکتبال بانوان، گفت: حضور در لیگ برتر بسکتبال بانوان باعث شده باشگاه در فضای مجازی و جامعه ورزشی شناخته‌شده‌تر شود. این موضوع برای شرکت که مجموعه‌ای تازه‌تأسیس بوده، نوعی فرصت تبلیغاتی ایجاد کرده است. با این حال، باشگاه همچنان درآمد مستقلی از فعالیت ورزشی خود ندارد.
محدودیت‌های رسانه‌ای و زیرساختی در ورزش بانوان
مدیر تیم بسکتبال بانوان باتسام مشهد با اشاره به اینکه یکی از موانع درآمدزایی در ورزش بانوان، محدودیت در دسترسی به مخاطب و ظرفیت‌های تبلیغاتی است، تشریح کرد: در برخی شهرها، از جمله تهران و آبادان، آقایان امکان حضور در سالن برای تماشای مسابقات بانوان را دارند. در مشهد چنین امکانی وجود ندارد و مسابقات نیز پخش تلویزیونی گسترده‌ای ندارد. در حال حاضر پخش مسابقات صرفاً از طریق یک پلتفرم انجام می‌شود و امکان پخش آن‌ها از شبکه استانی نیز وجود ندارد.
توکلی با تاکید بر اینکه مهم‌ترین مانع جذب سرمایه‌گذار در ورزش مشهد نبود حمایت از باشگاه‌ها است، گفت: وقتی مسئولان استانی حمایتی از تیم‌ها نداشته باشند، سرمایه‌گذار نیز انگیزه‌ای برای ورود به این حوزه پیدا نمی‌کند؛ زیرا هزینه‌ای که پرداخت می‌کند، بازگشت مالی مشخصی ندارد.
وی با اشاره به نبود درآمد حاصل از حق پخش تلویزیونی و حمایت‌های مالی مشخص افزود: باشگاه برای تأمین هزینه‌های بازیکنان و اسکان آن‌ها نیز با دشواری‌هایی مواجه است. با پیگیری و رایزنی‌هایی امکان اسکان بازیکنان در یک اقامتگاه با هزینه کمتر فراهم شد که در کاهش بخشی از فشار مالی مؤثر بوده است.
مدیر تیم بسکتبال بانوان باتسام مشهد با بیان اینکه اختصاص زمین و ایجاد زیرساخت اختصاصی برای باشگاه‌های خصوصی از راهکارهای حمایت از این مجموعه‌ها است، اظهار کرد: اگر حمایت‌هایی صورت بگیرد که بخش خصوصی بتواند زمین یا فضای ورزشی در اختیار داشته باشد، علاوه بر تأمین نیازهای تمرینی و مسابقاتی تیم خود، می‌تواند از طریق برگزاری مسابقات و ارائه خدمات ورزشی نیز درآمد کسب کند.
درآمدهای باشگاه ورزشی پاسخگوی هزینه‌های آن نیست
تجربه باشگاه بازرگانی دائم‌پناه مشهد در رشته فوتسال نیز نشان می‌دهد تأمین هزینه‌ها از منابع شخصی مالکان همچنان یکی از الگوهای اصلی فعالیت باشگاه‌های خصوصی در خراسان رضوی است.
رضا سالار، مدیرعامل باشگاه بازرگانی دائم‌پناه با بیان اینکه بخش خصوصی طی چهار دهه گذشته بار اصلی ورزش خراسان رضوی را بر دوش داشته است، اظهار کرد: باشگاه‌داری در ایران را می‌توان به سه بخش خصوصی، خصولتی و دولتی تقسیم کرد. در بخش خصوصی، اشخاص یا شرکت‌ها با منابع شخصی خود هزینه‌ها را تأمین می‌کنند. در حالی که مجموعه‌های خصولتی و دولتی از ظرفیت مالی شرکت‌ها و دستگاه‌های وابسته به حاکمیت برخوردارند.
وی با اشاره به اینکه ورزش در شرایط فعلی کشور به‌خودی‌خود درآمدزایی قابل اتکایی ندارد، افزود: نبود حق پخش تلویزیونی به‌عنوان یکی از منابع اصلی درآمد باشگاه‌ها، ضعف نظام اسپانسرینگ و محدود بودن درآمد حاصل از فروش بازیکن، تأمین هزینه‌های باشگاه‌داری را دشوار کرده است.
مدیرعامل باشگاه بازرگانی دائم‌پناه با بیان اینکه این مجموعه کاملاً خصوصی و بدون وابستگی دولتی فعالیت می‌کند، تأکید کرد: رقابت در چنین شرایطی دشوار است. زیرا در لیگ برتر فوتسال تنها چهار تیم مانند بازرگانی دائم‌پناه کاملاً خصوصی هستند و بسیاری از تیم‌ها از حمایت شرکت‌های نفتی، فولادی یا شهرداری‌ها برخوردارند.
سالار درباره تامین منابع مالی این باشگاه، گفت: بخش عمده هزینه‌های باشگاه بازرگانی دائم‌پناه از منابع شخصی تأمین می‌شود. شهرداری تاکنون حمایت‌هایی به شکل غیرنقدی و خدماتی داشته که مجموع آن می‌تواند حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بودجه را پوشش دهد. همچنین با استفاده از ظرفیت پخش زنده مسابقات و فعالیت رسانه‌ای باشگاه، چند حامی مالی کوچک جذب کرده‌ایم که حدود ۱۰ درصد منابع مورد نیاز را تأمین می‌کنند؛ با این حال، این درآمدها پاسخگوی هزینه‌های باشگاه نیست.
وی با اشاره به اینکه فروش بلیت مسابقات فوتسال منبع درآمد قابل اتکایی نیست، بیان کرد: تجربه دریافت بهای بلیت برای برخی تیم‌ها در گذشته با اعتراض تماشاگران مواجه شد و در حال حاضر این شیوه با دشواری‌هایی همراه است.
هزینه بازیکن‌سازی؛ مانعی برای توسعه تیم‌های پایه
یکی دیگر از ظرفیت‌های بالقوه اقتصادی باشگاه‌ها، سرمایه‌گذاری در رده‌های پایه و پرورش بازیکن است که در بلندمدت می‌تواند نیاز تیم بزرگسالان را تأمین کند و حتی زمینه درآمدزایی از محل انتقال بازیکنان را فراهم آورد.
سالار در این باره گفت: تشکیل تیم در رده‌های نونهالان، نوجوانان، جوانان و امید در بلندمدت به بازیکن‌سازی و تأمین بازیکن مورد نیاز تیم بزرگسالان کمک می‌کند، اما در ابتدای کار هزینه سنگینی برای باشگاه دارد.
وی افزود: ورود به رده‌های پایه می‌تواند حدود ۵۰ درصد به بودجه باشگاه اضافه کند. با وجود استعدادهای فراوان در خراسان رضوی، در شرایط فعلی توان مالی لازم برای پذیرش این هزینه‌ها را نداریم؛ زیرا هزینه سفر، بلیت و اسکان بازیکنان در رده‌های پایه با بازیکنان تیم بزرگسالان تفاوت چندانی ندارد. مسئله این نیست که باشگاه‌ها تمایلی به سرمایه‌گذاری در رده‌های پایه ندارند، بلکه هزینه‌های کوتاه‌مدت این فعالیت به اندازه‌ای است که تأمین آن برای بخش خصوصی بسیار دشوار است.
نبود حمایت کافی از سوی بخش‌های دولتی و حاکمیتی
سالار با بیان اینکه مهم‌ترین مانع جذب و ماندگاری سرمایه‌گذاران در ورزش نبود حمایت کافی از سوی بخش‌های دولتی و حاکمیتی است، تصریح کرد: وقتی سرمایه‌گذار وارد ورزش می‌شود، باید از جنبه‌های مختلف مورد حمایت قرار گیرد. در برخی استان‌ها برای حمایت از سرمایه‌گذاران ورزشی، تخفیف‌های مالیاتی و خدماتی در نظر گرفته می‌شود، اما این رویکرد در خراسان رضوی به اندازه کافی مشاهده نمی‌شود.
وی افزود: اگر از سرمایه‌گذاری که وارد ورزش شده حمایت شود، سایر فعالان اقتصادی نیز با مشاهده این حمایت‌ها برای ورود به این حوزه ترغیب می‌شوند؛ اما گاهی به جای تسهیل فعالیت، بخش‌هایی مانند امور مالیاتی و دستگاه‌های دیگر مطالبات و فشارهای بیشتری بر سرمایه‌گذار وارد می‌کنند.
مدیرعامل باشگاه بازرگانی دائم‌پناه با بیان اینکه نبود حمایت، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از باشگاه‌های خصوصی می‌گیرد، اظهار کرد: ما حتی نمی‌توانیم با اطمینان برای سال آینده برنامه‌ریزی کنیم، چه برسد به اینکه یک برنامه پنج‌ساله داشته باشیم. سرمایه‌گذار باید بتواند با اطمینان از شرایط فعالیت خود، برای چند سال آینده تصمیم بگیرد.
سالار ادامه داد: اگر حمایت مالی و معنوی از سرمایه‌گذاران انجام شود، باشگاه‌ها می‌توانند برای تشکیل تیم‌های پایه و بازیکن‌سازی برنامه‌ریزی کنند و در بلندمدت از ظرفیت بازیکنان پرورش‌یافته خود بهره ببرند. اما در شرایط فعلی، نبود حمایت کافی می‌تواند موجب خروج سرمایه‌گذاران از ورزش شود.
صنعت و ورزش؛ طرفینی که زبان مشترک ندارند
در کنار مشکلات مالی و زیرساختی، ضعف ارتباط حرفه‌ای میان فعالان اقتصادی و مجموعه‌های ورزشی نیز از موانع مهم شکل‌گیری درآمد پایدار در ورزش خراسان رضوی به شمار می‌رود که به اعتقاد رئیس انجمن صنعت ورزش خراسان رضوی، باید ریشه این موضوع را در نبود ساختار حرفه‌ای و ضعف دانش بازاریابی ورزشی جست‌وجو کرد.
سیدمرتضی عظیم‌زاده، رئیس انجمن صنعت ورزش خراسان رضوی در گفت‌وگو با ایسنا در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود ظرفیت‌های اقتصادی و صنعتی خراسان رضوی، ارتباط میان بنگاه‌های اقتصادی و باشگاه‌های ورزشی همچنان به قراردادهای پایدار اسپانسری و سرمایه‌گذاری منجر نشده است، اظهار کرد: یکی از دلایل این مسئله، شکل نگرفتن ساختار حرفه‌ای در هیأت‌ها و باشگاه‌های ورزشی است. فعالان اقتصادی که کارخانه یا مجموعه صنعتی ایجاد کرده‌اند، معمولاً مسیرهای حرفه‌ای فعالیت اقتصادی، تعاملات و مراودات حرفه‌ای را می‌شناسند. اما زمانی که با هیأت یا باشگاهی مواجه می‌شوند که ساختار و نگاه کسب‌وکارمحور ندارد، نمی‌توانند همکاری مؤثری با آن شکل دهند.
وی با بیان اینکه هیأت‌های ورزشی همچنان به منابع درآمدی دولتی و حاکمیتی وابسته‌اند و در کنار آن نیم‌نگاهی به حمایت بخش خصوصی دارند، تصریح کرد: به دلیل فراهم نبودن زیرساخت‌های لازم، همکاری میان صنعت و ورزش معمولاً پس از مدتی به پایان می‌رسد و صنعتگر از ادامه حمایت منصرف می‌شود.
عظیم‌زاده با اشاره به نبود زیرساخت‌های انسانی و حرفه‌ای در برخی هیأت‌ها و باشگاه‌ها تأکید کرد: وقتی مجموعه ورزشی نتواند ظرفیت‌ها و فعالیت‌های خود را به‌درستی به حامی مالی معرفی کند و برای او ارزش و بازدهی مشخصی ایجاد کند، انگیزه ادامه همکاری از بین می‌رود.
وی با بیان اینکه بخشی از حمایت‌های موجود از ورزش به شکل دستوری انجام می‌شود، اظهار کرد: گاهی یک مجموعه صنعتی به دلیل درخواست یا دستور دستگاهی از یک تیم حمایت می‌کند یا منابعی از سوی شهرداری و با تصمیم شورای شهر به ورزش قهرمانی اختصاص می‌یابد؛ اما چنین حمایت‌هایی نمی‌تواند مبنای پایداری برای تأمین مالی ورزش باشد.
رئیس انجمن صنعت ورزش خراسان رضوی ادامه داد: اگر حمایت‌ها به‌صورت حرفه‌ای و پایدار انجام نشود، حامی نمی‌تواند بهره‌برداری مناسبی از این همکاری برای برندسازی خود داشته باشد و در بلندمدت نیز مسیر روشنی برای تداوم ارتباط با ورزش پیدا نمی‌کند. در چنین شرایطی، حامی اقتصادی با گلایه‌ها، مشکلات همکاری و حتی پیچیدگی‌هایی در ارائه فاکتورها و مستندات مالی از ورزش فاصله خواهد گرفت. همچنین تجربه ناموفق یک صنعتگر می‌تواند بر نگاه سایر فعالان همان صنف تأثیر بگذارد و تمایل آن‌ها را برای ورود به این حوزه کاهش دهد.
بازاریابی ورزشی؛ حلقه مفقوده ارتباط با صنعت
عظیم‌زاده با تأکید بر ضرورت آشنایی فعالان ورزشی با مباحث بازاریابی، گفت: هیأت‌های ورزشی به ویژه رؤسای هیأت باید با قواعد و مباحث بازاریابی ورزشی و بازاریابی از طریق ورزش را بشناسند. ورزش هنوز به‌درستی به بازار اقتصادی معرفی نشده و طبیعی است که صنعتگران نیز از ارزش‌ها و ظرفیت‌های آن آگاهی کافی نداشته باشند.
وی با اشاره به اینکه دانشگاه‌ها و اداره‌کل ورزش و جوانان می‌توانند در این زمینه نقش مؤثری را ایفا کنند، بیان کرد: برگزاری تورهای صنعتی و بازدیدهای متقابل میان هیأت‌های ورزشی و بنگاه‌های اقتصادی می‌تواند زمینه آشنایی فعالان صنعت با رشته‌ها و ظرفیت‌های ورزشی را فراهم کند. این تعامل نباید صرفاً با هدف جذب حامی مالی انجام شود، بلکه در گام نخست باید زمینه معرفی ظرفیت‌های ورزش به صنعت فراهم شود.
اعتماد و قراردادهای شفاف؛ پیش‌نیاز جذب سرمایه‌گذار
عظیم‌زاده درباره مهم‌ترین موانع جذب سرمایه‌گذار در ورزش مشهد، گفت: یکی از مهم‌ترین موانع، نبود اعتماد کافی میان سرمایه‌گذار و ورزش است. زمانی که صنعتگر وارد همکاری می‌شود، ممکن است از ابتدا وظایف و تعهدات طرفین برای او روشن نباشد؛ این مسئله نشان می‌دهد که رویکرد حرفه‌ای و قراردادهای شفاف در این همکاری‌ها به‌درستی شکل نگرفته است.
وی با بیان اینکه عدم آگاهی صنعتگران از ظرفیت‌های ورزشی و تبلیغاتی و همچنین فقدان دانش علمی بازاریابی و برندسازی در برخی هیأت‌های ورزشی از دیگر موانع در این زمینه است، تأکید کرد: این مشکلات دوطرفه است و برای رفع آن باید هم صنعتگران با ظرفیت‌های ورزش آشنا شوند و هم هیات‌ها توانایی معرفی و عرضه حرفه‌ای فعالیت‌های خود را پیدا کنند.
رئیس انجمن صنعت ورزش خراسان رضوی با تأکید بر نقش اداره‌کل ورزش و جوانان در اصلاح این وضعیت، اظهار کرد: اداره‌کل ورزش و جوانان خراسان رضوی می‌تواند با استفاده از ابزارهای نظارتی و حمایتی خود، هیأت‌ها را به سمت آموزش و ایجاد ساختار حرفه‌ای هدایت کند. بخشی از منابع مالی اختصاص‌یافته به هیأت‌ها و همچنین سازوکارهای ارزیابی و امتیازدهی به عملکرد آن‌ها باید به آموزش و ارتقای دانش بازاریابی و مدیریت ورزشی اختصاص یابد؛ در غیر این صورت، نمی‌توان انتظار شکل‌گیری تحولی جدی در ارتباط میان صنعت و ورزش داشت.
واگذاری زمین و تسهیلات؛ راهکار اداره‌کل ورزش برای حمایت از سرمایه‌گذاران
در مقابل انتقادهای مطرح‌شده از سوی فعالان بخش خصوصی درباره نبود حمایت کافی و دشواری بازگشت سرمایه، مدیرکل ورزش و جوانان خراسان رضوی معتقد است فعالیت گسترده باشگاه‌های خصوصی نشان‌دهنده وجود ظرفیت اقتصادی در این حوزه است.
امیررضا زارعی، مدیرکل ورزش و جوانان خراسان رضوی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: ورزش در میان مردم به یک فرهنگ تبدیل شده و افزایش هزینه‌های پزشکی و درمانی نیز در توجه بیشتر مردم به فعالیت‌های ورزشی مؤثر بوده است. افراد به این نتیجه رسیده‌اند که ورزش علاوه بر حفظ سلامتی، در پر کردن اوقات فراغت نیز نقش دارد.
وی با اشاره به فعالیت حدود ۲۰۰۰ باشگاه خصوصی در مشهد افزود: ادامه فعالیت و حتی توسعه شعب یک مجموعه ورزشی نشان‌دهنده وجود توجیه اقتصادی برای سرمایه‌گذاری در این حوزه است. سرمایه‌گذاری در ورزش هم می‌تواند بازگشت سرمایه داشته باشد و هم به دلیل افزایش استقبال مردم از فعالیت‌های ورزشی، از ظرفیت اقتصادی برخوردار است.
مدیرکل ورزش و جوانان خراسان رضوی با بیان اینکه دولت نیز از بخش خصوصی حمایت‌هایی انجام می‌دهد، اظهار کرد: بخشی از این حمایت‌ها در قالب تسهیلات حوزه اشتغال و تجهیز اماکن ورزشی ارائه می‌شود. با این حال، بخش خصوصی نیز باید با برنامه‌ریزی مناسب و ارائه خدمات مطلوب، زمینه استقبال و همراهی مردم را فراهم کند.
زارعی درباره وضعیت تأمین منابع مالی هیأت‌های ورزشی خراسان رضوی، گفت: ما هیأت‌ها را مکلف کرده‌ایم برنامه ورزشی و قهرمانی یک‌ساله خود را ارائه کنند و مشخص کنند هزینه‌هایشان چقدر است و چه میزان منابع مالی در اختیار دارند. بخشی از منابع از سوی اداره‌کل و فدراسیون‌ها تأمین می‌شود، اما سهم عمده هزینه‌ها بر عهده خود هیات‌هاست و باید برای درآمدزایی و جذب حامی مالی برنامه داشته باشند.
وی با اشاره به تفاوت ظرفیت درآمدزایی هیأت‌های ورزشی بیان کرد: برخی هیأت‌ها مانند رشته‌های رزمی از طریق برگزاری مسابقات و دریافت ورودی درآمد کسب می‌کنند و برخی دیگر نیز از محل فعالیت‌های آموزشی منابع مالی دارند. اداره‌کل نیز مؤظف است از هیأت‌هایی که امکان و محل مشخصی برای درآمدزایی ندارند حمایت کند، اما این به معنای تأمین تمام هزینه‌های هیأت‌ها از سوی اداره‌کل نیست. بسیاری از هیأت‌ها نیز از محل اسپانسرینگ و تبلیغات منابعی برای فعالیت‌های خود فراهم می‌کنند.
زارعی درباره اقدامات اداره‌کل ورزش و جوانان خراسان رضوی برای افزایش ماندگاری سرمایه‌گذاران بخش خصوصی در ورزش استان، اظهار کرد: بخشی از حمایت‌ها در قالب تسهیلات و واگذاری زمین با کاربری ورزشی و قیمت مصوب دولتی انجام می‌شود.
وی با اشاره به اینکه زمین یکی از مهم‌ترین مشکلات پیش‌روی سرمایه‌گذاران ورزشی است، تأکید کرد: اداره‌کل ورزش و جوانان خراسان رضوی از دو مسیر برای واگذاری زمین اقدام می‌کند. در مسیر نخست، اماکن و زمین‌های متعلق به اداره‌کل از طریق ماده ۲۷ به بخش خصوصی واگذار می‌شود تا سرمایه‌گذاران نسبت به ساخت و بهره‌برداری از آن‌ها اقدام کنند.
مدیرکل ورزش و جوانان خراسان رضوی افزود: در مسیر دیگر، زمین‌هایی با کاربری ورزشی که در اختیار دستگاه‌هایی مانند راه و شهرسازی و بنیاد مسکن قرار دارند، پس از معرفی به اداره‌کل به سرمایه‌گذاران معرفی می‌شوند تا از طریق قراردادهای اجاره یا واگذاری برای احداث اماکن ورزشی مورد استفاده قرار گیرند.
زارعی با بیان اینکه حمایت از بخش خصوصی در دولت چهاردهم در دستور کار اداره‌کل ورزش و جوانان خراسان رضوی قرار دارد، بیان کرد: هدف این است که با فراهم کردن زمینه مشارکت سرمایه‌گذاران، هم انگیزه لازم برای فعالیت آن‌ها ایجاد شود و هم تعداد پروژه‌های ورزشی و سرانه ورزشی خراسان رضوی افزایش یابد.
اقتصاد ورزش؛ فراتر از تزریق منابع مالی
با وجود تأکید اداره‌کل ورزش و جوانان خراسان رضوی بر ظرفیت اقتصادی باشگاه‌های خصوصی و ارائه تسهیلات و زمین برای توسعه زیرساخت‌ها، تجربه فعالان این حوزه نشان می‌دهد که تأمین مالی مستمر تیم‌های حرفه‌ای همچنان با چالش‌هایی مواجه است.
به نظر می‌رسد شکل‌گیری اقتصاد پایدار در ورزش مشهد تنها با تزریق منابع مالی یا واگذاری زمین محقق نمی‌شود و به مجموعه‌ای از شرایط از جمله شفافیت قراردادها، امکان بهره‌برداری تبلیغاتی برای حامیان مالی، توسعه بازار تماشاگران، تقویت بازاریابی ورزشی و ایجاد سازوکار قابل اتکای بازگشت سرمایه نیاز دارد. تحقق این مسائل می‌تواند فاصله میان ظرفیت اقتصادی ورزش خراسان رضوی و درآمد واقعی باشگاه‌ها را کاهش دهد.
انتهای پیام
