این مناطق علاوه بر نقش مؤثر در حفظ گونه‌های گیاهی و جانوری، در تثبیت خاک، تقویت چرخه آب و حفظ تعادل اکولوژیکی نیز تأثیرگذارند و هرگونه آسیب به آنها می‌تواند پیامدهایی فراتر از محدوده جغرافیایی این عرصه‌ها به دنبال داشته باشد.
استان همدان با وجود برخورداری از وسعت محدود پوشش جنگلی، دارای ذخیره‌گاه‌های ارزشمند طبیعی است که نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، صیانت از گونه‌های بومی و پایداری اکوسیستم دارند؛ عرصه‌هایی که حفاظت از آنها در کنار مشارکت جوامع محلی و تأمین اعتبارات مورد نیاز، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ سرمایه‌های طبیعی استان به شمار می‌رود.
وجود ۲۶۶۰ هکتار ذخیره‌گاه جنگی در همدان
رئیس اداره جنگل‌داری و جنگل‌کاری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان از وجود ۱۶ ذخیره‌گاه جنگلی به مساحت ۲۶۶۰ هکتار در این استان خبر داد و گفت: بلوط، داغداغان، ارژن، سماق و بنه از جمله گونه‌های درختی و درختچه‌ای موجود در این ذخیره‌گاه‌ها هستند.
حمید خزایی در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه جنگل‌های طبیعی را نیز به‌عنوان بخشی از ذخیره‌گاه‌های جنگلی معرفی کرده‌ایم، تصریح کرد: یکی از موضوعات مهم در مدیریت پایدار جنگل‌ها و منابع طبیعی، به‌ویژه در حوزه جنگل، حفظ تنوع زیستی است.
وی با اشاره به اینکه تنوع زیستی به سه دسته تنوع اکوسیستم، تنوع گونه و تنوع ژن تقسیم می‌شود، افزود: حفظ ذخایر ژنی از اهمیت بالایی برخوردار است و به همین منظور، ذخیره‌گاه‌های جنگلی با هدف صیانت از تنوع زیستی، حفظ ذخایر ژنتیکی و گونه‌های کمیاب شناسایی شده و تحت حفاظت قرار می‌گیرند.
خزایی با اشاره به وجود ۶۰۰۰ هکتار جنگل دست‌کاشت در استان همدان، خاطرنشان کرد: سرانه جنگل در استان همدان ۲۸۰ مترمربع است، در حالی که میانگین کشوری این شاخص به یک‌هزار و ۷۰۰ مترمربع می‌رسد.
وی اضافه کرد: مجموع عرصه‌های جنگلی استان شامل اراضی جنگلی، پارک‌های جنگلی، جنگل‌های طبیعی و دست‌کاشت حدود ۴۵ هزار هکتار است که از این میزان، یک‌هزار و ۴۴۱ هکتار را جنگل‌های طبیعی تشکیل می‌دهد.
رئیس اداره جنگل‌داری و جنگل‌کاری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان درباره علت پایین بودن سطح پوشش جنگلی استان، گفت: شرایط اکولوژیکی همدان به‌گونه‌ای است که بخش عمده اراضی ملی آن را عرصه‌های مرتعی و بوته‌ای تشکیل می‌دهد.
وی ادامه داد: با وجود این شرایط، با توجه به وجود جنگل‌های طبیعی و ویژگی‌های اکولوژیکی مناطق مختلف، امکان کاشت و تکثیر برخی گونه‌های جنگلی در این اراضی وجود دارد.
خزایی با اشاره به اقدامات حفاظتی و نگهداری از عرصه‌های جنگلی استان، اظهار کرد: هر سال برنامه‌های مختلفی برای حفاظت و نگهداری از درختان در اراضی جنگلی، پارک‌های جنگلی، ذخیره‌گاه‌ها و جنگل‌های طبیعی و دست‌کاشت پیش‌بینی و اجرا می‌شود.
وی عملیات اصلاحی، بذرکاری، آبیاری، هرس، مرمت تشتک، احداث آتش‌بر، زراعت چوب و اجرای برنامه‌های حفاظتی متمرکز و گسترده در ذخیره‌گاه‌های جنگلی را از جمله اقدامات انجام‌شده برای حفظ و تقویت جنگل‌های استان برشمرد.
خزایی ذخیره آب، جلوگیری از فرسایش خاک، زیباسازی منظر طبیعی، تولید محصولات فرعی و میوه‌ها و حفظ تنوع زیستی را از مهم‌ترین کارکردهای جنگل دانست و تأکید کرد: همدان از نظر وسعت، پوشش جنگلی محدودی دارد، اما همین عرصه‌ها از ارزش بالایی برخوردارند؛ بنابراین حمایت و حفاظت کمی و کیفی از این اکوسیستم مهم، پیچیده و حساس ضرورت دارد.
وی همچنین از وجود ۹ پارک جنگلی مصوب در استان خبر داد و گفت: پارک جنگلی گیان نهاوند از جمله مهم‌ترین این پارک‌هاست.
رئیس جنگل‌داری و جنگل‌کاری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان بر ضرورت مشارکت مردم در حفاظت از عرصه‌های جنگلی و اختصاص اعتبارات مناسب استانی و ملی برای حفظ، حراست و نگهداری از این سرمایه‌های طبیعی تأکید کرد.
وجود ۴ ذخیره‌گاه جنگلی در اسدآباد
رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان اسدآباد نیز از وجود چهار ذخیره‌گاه جنگلی ارزشمند در این شهرستان خبر داد و گفت: این ذخیره‌گاه‌ها از نظر ژنتیکی اهمیت بالایی دارند و گونه‌های درختی بومی منطقه را در خود جای داده‌اند.
بهزاد شاهمرادی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: برای این عرصه‌ها طرح‌های حفاظتی و احیایی پیش‌بینی شده است تا ضمن جلوگیری از تخریب و انقراض گونه‌های ارزشمند، پایداری اکوسیستم‌های جنگلی حفظ شود.
وی افزود: منطقه پشت دربند با درختان زرشک، منطقه چنار سفلی با درختان انجیر و تاک، منطقه ملحمدره با درختان زرشک و منطقه جعفرآباد آجین با درختان زالزالک، چهار ذخیره‌گاه جنگلی شهرستان اسدآباد را تشکیل می‌دهند.
شاهمرادی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه جنگل‌کاری شهرستان، خاطرنشان کرد: در پایین‌دست گردنه اسدآباد و در حاشیه بزرگراه کربلا، ۱۳۰ هکتار جنگل‌کاری دست‌کاشت از گونه‌های سرو و کاج انجام شده است.
وی با بیان اینکه برای انجام عملیات هرس و اقدامات بهداشتی این عرصه سالانه بیش از پنج میلیارد تومان هزینه می‌شود، افزود: این اقدامات هر ساله با کمک نیروهای رأی باز انجام می‌گیرد.
رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری اسدآباد همچنین از اجرای ۲۰۰ هکتار بادام‌کاری مثمر در بالادست گردنه اسدآباد و حاشیه جاده خبر داد و گفت: رسیدگی، هرس، سم‌پاشی و احداث آتش‌بر از جمله اقدامات پیش‌بینی‌شده برای حفاظت و نگهداری از این جنگل‌کاری دست‌کاشت است.
۹۷۶۶ هکتار ذخیره‌گاه مرتعی در بهار تحت حفاظت است
رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بهار نیز با بیان اینکه این شهرستان فاقد ذخیره‌گاه جنگلی است، از وجود شش ذخیره‌گاه مرتعی به مساحت مجموع ۹۷۶۶ هکتار در اراضی ملی این شهرستان خبر داد.
مهدی محمدی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: این ذخیره‌گاه‌ها در محدوده روستاهای حسین‌آباد عاشوری، حیدره، فسیجان، وهنان، نورآباد و یک روستای دیگر قرار دارند و حفاظت از آنها با هدف صیانت از گونه‌های گیاهی، حفظ تنوع ژنتیکی و جلوگیری از فرسایش خاک در دستور کار منابع طبیعی قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه این ذخیره‌گاه‌ها از اوایل دهه ۸۰ شناسایی و به‌عنوان ذخیره‌گاه گیاهان مرتعی معرفی شده‌اند، افزود: در زمان شناسایی، گونه غالب پوشش گیاهی این مناطق گیاه گون بود و با توجه به اهمیت گونه‌های گیاهی موجود، این عرصه‌ها به‌عنوان مناطق ممنوع‌القطع و تحت حفاظت تعیین شدند.
محمدی با اشاره به اهمیت ذخیره‌گاه‌های مرتعی در حفظ ذخایر ژنتیکی گیاهان، جلوگیری از فرسایش خاک، پایداری پوشش گیاهی و افزایش قابلیت جذب آب، تصریح کرد: بر اساس ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط به واگذاری اراضی ملی و دولتی، امکان واگذاری این ذخیره‌گاه‌ها وجود ندارد؛ چراکه اجرای طرح‌های کشاورزی و غیرکشاورزی در این مناطق می‌تواند به تخریب پوشش گیاهی، انقراض برخی گونه‌ها و بروز پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی منجر شود.
وی ادامه داد: برای حفاظت از این عرصه‌ها، علاوه بر جلوگیری از واگذاری و اجرای طرح‌های مخرب، بازدیدهای مستمر انجام می‌شود و جلوگیری از تخریب و تصرف اراضی و همچنین احیا و بازسازی عرصه‌های آسیب‌دیده در اولویت قرار دارد.
رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بهار با تأکید بر ضرورت مشارکت جوامع محلی در حفاظت از ذخیره‌گاه‌های مرتعی، گفت: تلاش کرده‌ایم اهالی روستاهای پیرامون این مناطق را با اهمیت حفاظت از پوشش گیاهی همراه کنیم و از ظرفیت مردم برای پیشگیری از آتش‌سوزی و مهار سریع حریق‌های احتمالی بهره ببریم.
وی با اشاره به ایجاد خانه‌های اطفای حریق در این مناطق و ارائه آموزش‌های لازم به مردم، اظهار کرد: در سال‌های گذشته در فصل تابستان به‌طور میانگین حدود ۴۰ تا ۵۰ مورد آتش‌سوزی در شهرستان گزارش می‌شد، اما امسال این تعداد به هفت مورد کاهش یافته که با همکاری و حضور به‌موقع مردم، پیش از گسترش مهار شدند.
محمدی خاطرنشان کرد: برخی از این هفت مورد نیز در اراضی زراعی رخ داده بود و ارتباطی با عرصه‌های منابع طبیعی نداشت. خوشبختانه مشارکت و همکاری خوب اهالی موجب شد امسال آتش‌سوزی گسترده و خسارت‌باری در عرصه‌های طبیعی شهرستان نداشته باشیم.
به گزارش ایسنا، ذخیره‌گاه‌های جنگلی و مرتعی، تنها مجموعه‌ای از درختان و گیاهان نیستند، بلکه بخشی از سرمایه‌های ژنتیکی و زیست‌محیطی استان همدان به شمار می‌روند که حفاظت از آنها در حفظ تعادل اکولوژیکی، جلوگیری از فرسایش خاک، تقویت منابع آب و استمرار حیات گونه‌های بومی نقش مؤثری دارد.
با توجه به محدودیت پوشش جنگلی استان و ارزش بالای ذخیره‌گاه‌های طبیعی، استمرار برنامه‌های حفاظتی و احیایی، جلوگیری از تغییر کاربری و تخریب این عرصه‌ها، تأمین اعتبارات مورد نیاز و جلب مشارکت مردم و جوامع محلی می‌تواند زمینه صیانت از این میراث طبیعی را برای نسل‌های آینده فراهم کند.
انتهای پیام
