در این میان، بازیگران با حرکات و میزانسن‌های هماهنگ، بار اصلی روایت را بر دوش می‌کشند و بدون نیاز به شلوغی صحنه، تلاش می‌کنند مخاطب را با جهان داستان همراه کنند. «شهریار» روایتی است از پیوند تاریخ ایران و اسلام و بازخوانی جایگاه زنان در یکی از دوره‌های پرحادثه تاریخ، اثری که می‌کوشد در کنار روایت رخدادهای تاریخی، نگاهی نیز به کرامت و حقوق زنان داشته باشد.
کرامت و جایگاه زنان در تاریخ ایران و اسلام محور اصلی نمایش
فاطمه نوائی، کارگردان تئاتر «شهریار» در گفت‌وگو با ایسنا درباره شکل‌گیری ایده اولیه نمایش اظهار کرد: ایده اصلی این نمایش از دل مطالعات تاریخی مستمر گروه و کتاب‌هایی که در طول سال مطالعه می‌کنیم، شکل گرفت. ما جلساتی با عنوان «اتاق فکر» داریم که در آن‌ها با توجه به دغدغه‌ها و نیازهای فرهنگی جامعه، به دنبال یافتن موضوعاتی هستیم که بتوانیم از طریق آن‌ها پیوندی تاریخی میان تاریخ ایران و اسلام برقرار کنیم.
وی ادامه داد: در نهایت، داستان مرگ یزدگرد و روایت آزادسازی ایرانیان به دست امیرالمؤمنین(ع) به‌عنوان یکی از محورهای اصلی این اثر انتخاب شد و مبنای شکل‌گیری نمایش «شهریار» قرار گرفت.
این کارگردان تئاتر درباره داستان و پیام محوری نمایش «شهریار»، اضافه کرد: این نمایش روایتگر تأثیرات سقوط حکومت ساسانیان بر زنان ایرانی و ماجرای آزادی آنان به دست مولای متقیان، امیرالمؤمنین علی(ع)، است. تلاش کردیم در این اثر به موضوعی بپردازیم که کمتر در روایت‌های نمایشی مورد توجه قرار گرفته و آن، جایگاه و حقوق زنان در بستر تحولات تاریخی است.
نوائی با تأکید بر اهمیت پرداختن به کرامت انسانی زنان در این نمایش، بیان کرد: پیام اصلی اثر، تأکید بر کرامت، حقوق و شأن زنان است. معتقدیم نگاه اسلام و به‌ویژه سیره امیرالمؤمنین(ع) به زنان، نگاهی مبتنی بر آزادگی، عدالت و احترام به شأن انسانی آنان بوده است. به همین دلیل تلاش کردیم این مفاهیم را در قالب یک روایت تاریخی و با زبان هنر تئاتر به مخاطب منتقل کنیم.
وی با اشاره به دشواری‌های تولید این اثر تاریخی، خاطرنشان کرد: یکی از سخت‌ترین بخش‌های تولید نمایش، طراحی و اجرای صحنه‌هایی بود که باید در آن‌ها فرهنگ و تمدن ایرانی را با حداقل امکانات و به زبان هنر تئاتر به تصویر می‌کشیدیم. تلاش ما این بود که با وجود محدودیت‌های موجود، بتوانیم تصویری باشکوه از هویت و تمدن ایرانی پیش روی مخاطب قرار دهیم.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: از سوی دیگر، ایجاد تضاد بصری و مفهومی میان فضای مربوط به تمدن ایرانی و بخش‌هایی که به اعراب اختصاص داشت، از دیگر چالش‌های مهم گروه بود. باید طراحی صحنه و میزانسن به‌گونه‌ای انجام می‌شد که این تفاوت‌ها برای مخاطب قابل درک باشد و بتواند فضای مورد نظر نمایش را به‌خوبی دریافت کند.
نوائی با اشاره به محدودیت‌های مالی در تولید آثار تاریخی، اضافه کرد: طبیعتاً یکی از چالش‌های اصلی ما محدودیت‌های مالی بود، چراکه تولید یک اثر تاریخی با این حجم از طراحی لباس، گریم و نیازهای اجرایی، هزینه قابل توجهی می‌طلبد. چنین آثاری برای بازنمایی درست فضای تاریخی به امکانات و طراحی‌های ویژه‌ای نیاز دارند و فراهم کردن همه این موارد با محدودیت‌های مالی کار ساده‌ای نیست.
وی درباره بازخورد مخاطبان نسبت به اجرای نمایش «شهریار»، بیان کرد: با توجه به علاقه‌مندی مردم به تاریخ و هویت تمدنی ایران، خوشبختانه استقبال خوبی از نمایش «شهریار» صورت گرفت و بازخوردهای مثبت زیادی از سوی تماشاگران دریافت کردیم.
این کارگردان تئاتر خاطرنشان کرد: فکر می‌کنم پرداختن به نقش و جایگاه زنان در تاریخ، در کنار روایت تاریخی نمایش، توانسته ارتباط خوبی با مخاطبان برقرار کند. موضوع زنان و جایگاه آنان ازجمله مسائلی است که ظرفیت زیادی برای پرداخت هنری و نمایشی دارد و مخاطبان نیز نسبت به چنین موضوعاتی علاقه‌مند هستند.
نوائی در تشریح تفاوت این اثر با تجربه‌های پیشین گروه، ادامه داد: تفاوت اصلی نمایش «شهریار» با آثار قبلی ما، در شیوه اجرا و ساختار هنری آن است. در این اثر از شیوه پلی‌بک استفاده کردیم که تمرکز بیشتری بر میزانسن، طراحی حرکات، تصویرسازی صحنه، موسیقی و هماهنگی میان عناصر بصری داشته باشیم.
وی اضافه کرد: با انتخاب این شیوه اجرایی تلاش کردیم ظرفیت‌های دیگری از هنر تئاتر را به کار بگیریم و اثری با ساختار هنری متفاوت و جلوه‌های بصری هماهنگ‌تر به مخاطب ارائه دهیم. همچنین برای ما مهم بود که مخاطب در این اجرا تجربه‌ای متفاوت، هم از نظر فرم اجرایی و هم از نظر محتوای نمایشی، داشته باشد.
این کارگردان تئاتر درباره وضعیت تئاتر مشهد و ضرورت تقویت ارتباط مخاطبان با هنرهای نمایشی، بیان کرد: خدا را شاکریم که مخاطبان با نمایش ما ارتباط خوبی برقرار کردند. برای گروه ما ارزشمند بود، که مردم برای تماشای اثری با موضوع تاریخی و فرهنگی وقت گذاشتند و همراه ما شدند.
نوائی با بیان اینکه ارزیابی وضعیت تئاتر نباید صرفاً بر اساس تعداد تماشاگران یک نمایش انجام شود، خاطرنشان کرد: به نظرم نباید استقبال مردم را تنها با تعداد مخاطبان یک نمایش سنجید. ما باید برای گسترش فرهنگ تئاتر دیدن سرمایه‌گذاری کنیم و شرایطی فراهم آوریم که تئاتر به بخشی از سبد فرهنگی خانواده‌ها تبدیل شود.
وی با اشاره به ظرفیت مخاطبان مشهدی، تصریح کرد: مردم مشهد مخاطبانی فرهیخته و علاقه‌مند هستند و اگر آثار ارزشمند، باکیفیت و قابل تأملی به آن‌ها ارائه شود، قطعاً از این آثار استقبال خواهند کرد. به همین دلیل، باید در کنار تولید آثار نمایشی، برای فرهنگ‌سازی و ایجاد عادت تئاتر دیدن در میان خانواده‌ها نیز برنامه‌ریزی کنیم.
روایت زنان قدرتمند ایرانی در تاریخ برایم جذاب بود
محدثه کبیری، بازیگر تئاتر «شهریار» درباره دلیل پذیرش بازی در این نمایش اظهار کرد: یکی از دلایل اصلی من برای حضور در این نمایش، شناخت قبلی از فاطمه نوائی، کارگردان اثر، بود. پیش‌تر یکی از کارهای ایشان را دیده بودم و از آن بسیار خوشم آمده بود. می‌دانستم که در جزئیات اجرا، ازجمله طراحی صحنه و لباس، دقت زیادی دارند و برای این بخش‌ها وقت قابل توجهی می‌گذارند.
وی ادامه داد: از طرف دیگر، موضوع نمایش درباره تاریخ ایران و ماجرای اسارت یک شاهزاده ایرانی بود که برایم جذابیت زیادی داشت. همیشه درباره حضور شخصیت‌هایی مانند عمار، یاسر و سلمان در آن مقطع تاریخی و اتفاقاتی که به شکل‌گیری شرایط امروز منجر شد، پرسش‌هایی داشتم و روایت این نمایش فرصت جالبی برای آشنایی بیشتر با این موضوع بود.
این بازیگر تئاتر درباره چالش‌های ایفای نقش خود، اضافه کرد: شخصیتی که در این نمایش بازی می‌کنم، پیرمردی است که چندان شخصیت درستی ندارد. از آنجا که پیش از این تجربه بازی در چنین نقشی را نداشتم، برای نزدیک شدن به آن باید تغییراتی در ظاهر و رفتارم ایجاد می‌کردم.
کبیری بیان کرد: برای شناخت بهتر این شخصیت، فیلم‌های مختلفی تماشا کردم و به‌ویژه از برخی شخصیت‌های مجموعه «مختارنامه» الهام گرفتم. تلاش کردم ویژگی‌هایی مانند لرزش دست‌ها، نوع نگاه و حرکات بدن یک فرد سالخورده را در بازی خودم به کار بگیرم و با تغییراتی در ظاهر، ازجمله چاق‌تر نشان دادن خودم، شخصیت را برای مخاطب باورپذیرتر کنم.
وی درباره پیام نمایش «شهریار» برای مخاطب امروز، خاطرنشان کرد: برای من مهم بود که مخاطب متوجه شود در آن دوران نیز افرادی وجود داشتند که از زنان حمایت می‌کردند و نگاه همه افراد به زن، نگاهی مبتنی بر جنگ و تصرف نبود. همچنین زنان قدرتمند و تأثیرگذار همواره در تاریخ ایران حضور داشته‌اند و پرداختن به جایگاه آن‌ها اهمیت زیادی دارد.
این بازیگر تئاتر با اشاره به دشوارترین صحنه اجرا، ادامه داد: صحنه هجوم به خانه حضرت زهرا(س) از سخت‌ترین و احساسی‌ترین بخش‌های نمایش برای من است. در این صحنه، بانویی بزرگوار پشت در و در برابر مردانی با هیبت و چهره‌های ترسناک، به‌تنهایی ایستادگی می‌کند. این تصویر برایم بسیار تأثیرگذار و دردناک است و اجرای آن از نظر احساسی دشواری زیادی دارد.
کبیری درباره تأثیر واکنش تماشاگران بر بازی خود، اضافه کرد: مخاطبان با خنده‌ها، تشویق‌ها و همراهی خود انرژی مثبتی به ما منتقل می‌کنند. از آنجا که شخصیت من در بخش‌هایی ویژگی‌های طنزآمیزی دارد، گاهی خنده تماشاگران را می‌بینم و این واکنش‌ها حس خوبی به من می‌دهد. اینکه مخاطبان با دقت اجرا را دنبال می‌کنند و با بازی همه اعضای گروه ارتباط برقرار می‌کنند، برای ما ارزشمند است.
وی در ارزیابی وضعیت تئاتر مشهد، بیان کرد: به نظرم وضعیت تئاتر مشهد نسبت به چهار سال گذشته بسیار بهتر شده است. امسال در اجرای یک نمایش مذهبی نیز شاهد حضور تعداد زیادی از مخاطبان جدی تئاتر بودیم، در حالی که شاید چهار سال پیش افرادی که به‌طور حرفه‌ای تئاتر را دنبال می‌کردند، کمتر به تماشای چنین آثاری می‌آمدند.
این بازیگر تئاتر تصریح کرد: امسال مخاطبانی در سالن حضور داشتند، که با هنر تئاتر آشنایی داشتند و آثار نمایشی را جدی دنبال می‌کردند. بازخوردهای آن‌ها نیز بسیار مثبت بود. این موضوع نشان می‌دهد آثار مذهبی نیز اگر با کیفیت هنری مناسب تولید شوند، می‌توانند با مخاطبان علاقه‌مند به تئاتر ارتباط خوبی برقرار کنند.
نمایش «شهریار» با بهره‌گیری از روایتی تاریخی و تلفیق آن با موضوعات انسانی و اجتماعی، تلاش کرده است بخشی کمتر روایت‌شده از تاریخ ایران و اسلام را به زبان هنر تئاتر بازخوانی کند. این اثر در کنار پرداختن به سقوط حکومت ساسانیان و رخدادهای آن دوران، بر کرامت، حقوق و جایگاه زنان تأکید دارد و می‌کوشد تصویری از زنان تأثیرگذار تاریخ ارائه دهد.
استفاده از نورپردازی، موسیقی، طراحی حرکات و شیوه اجرایی پلی‌بک نیز به شکل‌گیری فضای نمایشی اثر کمک کرده است. «شهریار» نشان می‌دهد که روایت‌های تاریخی و مذهبی، در صورت برخورداری از نگاه هنری و ساختاری متفاوت، همچنان می‌توانند برای مخاطب امروز جذاب باشند و زمینه‌ای برای بازاندیشی درباره هویت تاریخی، عدالت و شأن انسانی فراهم کنند.
انتهای پیام
