شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ | ۱۱:۲۰
«شهید طهرانچی» دیپلماسی علمی را ابزاری برای عزت‌آفرینی کشور می‌دانست

«شهید طهرانچی» دیپلماسی علمی را ابزاری برای عزت‌آفرینی کشور می‌دانست

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها و نشریات علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نگاه بین‌المللی شهید محمدمهدی طهرانچی به حوزه نشر، گفت: او دیپلماسی علمی را مفهومی تشریفاتی نمی‌دانست، بلکه آن را ابزاری برای ارتقای جایگاه و عزت کشور در عرصه جهانی تلقی می‌کرد.

به گزارش ایسنا، حمید افتخاری، مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی و رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی امروز در نشست «دانشمندی فراتر از امروز؛ بازخوانی نگاه تحول‌گرای شهید طهرانچی به حوزه کتاب و نشر» که در سرای اهل قلم برگزار شد، اظهار کرد: از سال ۱۳۸۴ این افتخار را داشتم که در دوران تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد و سپس دکتری، شاگرد شهید طهرانچی باشم. پس از پایان دوره دکتری و پیوستن ایشان به مجموعه دانشگاه آزاد اسلامی، بعد از درگذشت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، بار دیگر این فرصت فراهم شد تا در این دانشگاه با ایشان همکاری کنم.

افتخاری افزود: از سال ۱۴۰۰ نیز به مدت نزدیک به پنج سال در سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی و در حوزه کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی فعالیت داشتم و این فرصت را پیدا کردم که از نزدیک با رویکردهای مدیریتی و فکری ایشان آشنا شوم.

شهید طهرانچی؛ مدیری که هر روز با نگاهی تازه به مسائل می‌نگریست

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ویژگی‌های مدیریتی شهید طهرانچی بیان کرد: ایشان حقیقتاً فردی تحول‌گرا بودند و همواره به دنبال تغییرات و رویکردهای جدید حرکت می‌کردند. هیچ‌گاه نگاه امروز ایشان به مسائل با نگاه فردایشان یکسان نبود؛ به این معنا که اگر امروز مسئله‌ای را مطرح می‌کردیم و بر اساس راهنمایی ایشان پیش می‌رفتیم، ممکن بود روز بعد با نگاه و چالش جدیدی درباره همان موضوع مواجه شویم.

وی ادامه داد: این ویژگی کار کردن با ایشان را برای ما بسیار سخت می‌کرد، اما در عین حال همکاری با مدیری جامع‌الاطراف که پیوسته در حال فکر کردن و تحول بود، تجربه‌ای بسیار ارزشمند و لذت‌بخش محسوب می‌شد.

افتخاری با اشاره به نگاه راهبردی شهید طهرانچی به مسئولیت‌های مختلف خود گفت: دوستانی که با ایشان همکاری داشتند، اذعان می‌کنند که شهید طهرانچی همواره در هر جایگاهی که قرار می‌گرفتند، جلوتر از شرایط موجود و با نگاهی راهبردی به مسائل می‌نگریستند. ایشان علاوه بر جایگاه استادی، مسئولیت‌هایی همچون ریاست دانشگاه شهید بهشتی، ریاست مرکز نشر دانشگاهی و ریاست دانشگاه آزاد اسلامی را در کارنامه خود داشتند.

تربیت بیش از ۲۴ دانشجوی دکتری و معلمی اخلاق

وی با تأکید بر ابعاد علمی و اخلاقی شخصیت شهید طهرانچی، اظهار کرد: از نظر من، ایشان پیش از هر چیز معلم اخلاق و معلم‌ساز بودند. شهید طهرانچی بیش از ۲۴ دانشجوی دکتری تربیت کردند که تعدادی از آن‌ها، بر اساس شناخت و ارتباطی که با شاگردان ایشان دارم، اکنون در جایگاه‌های علمی و مدیریتی از جمله استادی و دانشیاری در دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی کشور مشغول فعالیت هستند.

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ویژگی‌های اعتقادی و شخصیتی شهید طهرانچی، افزود: یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان، ولایتمداری واقعی بود. این ویژگی صرفاً در حد بیان شعارها و تکرار برخی عبارات نبود، بلکه ایشان حقیقتاً خود را شاگرد مکتب رهبری می‌دانستند و رویکرد تحول‌گرا و عزت‌آفرینی را که دنبال می‌کردند، از همین منظر تعریف می‌کردند.

وی خاطرنشان کرد: اگر سخنان شهید طهرانچی را دنبال کنید، کمتر با تکرار مستقیم عباراتی از این دست مواجه می‌شوید که رهبری چنین فرموده‌اند یا فلان موضوع مورد تأکید ایشان بوده است، اما در عمل، رفتار و تصمیم‌گیری‌های شهید طهرانچی همواره بر همین مبنا استوار بود.

استفاده از ظرفیت دانشگاه برای حل مسائل کشور

افتخاری با اشاره به نگاه ملی شهید طهرانچی به مسئولیت‌های اجرایی گفت: ایشان در هر جایگاهی که قرار داشتند، نگاهشان معطوف به اعتلای ایران اسلامی بود و علاقه عمیقی به کشور داشتند. به همین دلیل تلاش می‌کردند از ظرفیت مجموعه‌ای که در آن مسئولیت داشتند، برای حل مسائل کشور استفاده کنند.

وی رویکرد شهید طهرانچی در مدیریت آموزش عالی را کم‌نظیر توصیف کرد و افزود: رویکرد تحول‌گرای ایشان در مدیریت آموزش عالی به نظر من بی‌نظیر بود. دانشگاه آزاد اسلامی در دوره حضور ایشان در بسیاری از موضوعات به مجموعه‌ای پیشرو تبدیل شده بود؛ به‌گونه‌ای که برخی موضوعات ابتدا در این دانشگاه مطرح و اجرا می‌شد و پس از آن، با همان ادبیات در وزارت علوم نیز مورد توجه و توسعه قرار می‌گرفت.

افتخاری ادامه داد: رویکردها و الگوهای مدیریتی ایشان از سوی همکاران ما در وزارت علوم نیز دنبال می‌شد و شهید طهرانچی تلاش داشتند مدل‌های جدید حکمرانی علمی را در کشور طراحی و اجرا کنند.

برگزاری امتحانات پایان‌ترم با استفاده آزاد از هوش مصنوعی

رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به توجه شهید طهرانچی به فناوری‌های نوین و ابزارهای جدید در نظام آموزش عالی اظهار کرد: ایشان همواره به دنبال استفاده از ابزارهای نوین در نظام علمی و آموزشی بودند و موضوع هوش مصنوعی را نیز با جدیت دنبال می‌کردند.

وی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی نخستین دانشگاهی بود که امتحانات پایان‌ترم را به‌صورت کاملاً کتاب‌باز برگزار کرد و دانشجویان در جریان امتحان امکان استفاده از منابع مختلف، حتی هوش مصنوعی را داشتند.

افتخاری با اشاره به دشواری اجرای چنین رویکردی، گفت: این مدل حکمرانی آموزشی برای ما که مسئول اجرای آن بودیم، کار بسیار دشواری بود، اما در عین حال تجربیات بسیار ارزشمندی برای کشور به وجود آورد و زمینه استفاده از رویکردهای جدید در نظام ارزیابی و آموزش دانشگاهی را فراهم کرد.

سند تحول و تعالی؛ چارچوب اجرایی نگاه مدیریتی شهید طهرانچی

وی با اشاره به تلاش‌های شهید طهرانچی برای تدوین یک منظومه فکری منسجم در دانشگاه آزاد اسلامی گفت: مجموعه این رویکردها در سندی تحت عنوان سند تحول و تعالی دانشگاه خلاصه شد. ما در یک دوره پنج‌ساله تلاش کردیم این سند را در دانشگاه آزاد اسلامی پیش ببریم.

افتخاری افزود: امسال سال پایانی اجرای سند تحول و تعالی دانشگاه است، اما متأسفانه شهید طهرانچی حضور ندارند تا نتیجه اجرای این سند و دستاوردهای آن را مشاهده کنند.

شهید طهرانچی دانشمند فیزیک حالت جامد بود، نه دانشمند هسته‌ای

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به برخی برداشت‌های نادرست درباره حوزه تخصصی علمی شهید طهرانچی اشاره کرد و گفت: نکته‌ای که می‌خواهم بر آن تأکید کنم، این است که شهید طهرانچی دانشمند هسته‌ای نبودند. ایشان استاد فیزیک حالت جامد و ماده چگال دانشگاه شهید بهشتی بودند و اساساً در حوزه علوم هسته‌ای فعالیت نداشتند.

وی ادامه داد: این یک خطای اطلاعاتی بود که از ابتدای شهادت ایشان شکل گرفت. شهید طهرانچی در حوزه فیزیک فعالیت می‌کردند و پروژه‌ها و فعالیت‌های علمی مختلفی داشتند، اما فعالیت تخصصی ایشان در حوزه علوم هسته‌ای نبود.

افتخاری با تأکید بر اینکه باید میان حوزه تخصصی علمی شهید طهرانچی و مسئولیت‌ها و فعالیت‌های اجرایی ایشان تمایز قائل شد، اظهار کرد: آنچه مسلم است، دشمن شناخت کاملی از فعالیت‌های ما به‌عنوان یک مجموعه داشت. ما معتقدیم آنچه در نهایت به شهادت ایشان منجر شد، صرفاً فعالیت‌های علمی‌شان نبود، هرچند این فعالیت‌ها برای کشور بسیار اثرگذار بود؛ بلکه فعالیت‌های اجرایی، مسئولیت‌ها و نگاه ویژه و تحول‌گرای ایشان در مدیریت آموزش عالی کشور نیز در این موضوع نقش داشت.

افتخاری در ادامه سخنان خود با اشاره به دو خاطره از شهید محمدمهدی طهرانچی اظهار کرد: می‌خواهم دو خاطره از شهید طهرانچی نقل کنم که شاید کمتر شنیده باشید. همسر ایشان نیز که همراهشان به شهادت رسیدند، در جریان یکی از این خاطرات حضور داشتند. حدود سه روز پیش از شهادت، شهید طهرانچی در دانشگاه شهید بهشتی گفته بودند دشمن به دلیل کینه شدیدی که نسبت به ایشان دارد، با گلوله ایشان را هدف قرار نمی‌دهد، بلکه با موشک به سراغشان خواهد آمد.

وی افزود: حتی این موضوع را از برخی نزدیکان ایشان نیز شنیده بودیم که چند روز پیش از شهادت، چنین پیش‌بینی‌ای مطرح کرده بودند.

شهید طهرانچی از برنامه دشمن برای ترور خود آگاه بود

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به خاطره دیگری از حدود ۱۰ تا ۱۲ روز پیش از شهادت شهید طهرانچی گفت: ایشان ما را صدا کردند و گفتند گوگل پروفایل پژوهشی من را حذف کرده است. تصور من این است که می‌خواهند مرا به‌عنوان یک دانشمند هسته‌ای یا فردی با چنین مشخصاتی معرفی کنند تا زمینه ترورم را فراهم کنند.

افتخاری ادامه داد: شهید طهرانچی پیشگو نبودند، بلکه شناخت کافی از دشمن و همچنین شناخت دقیقی از خودشان داشتند. طبیعتاً این شناخت دوطرفه بود و دشمن نیز ایشان را به‌خوبی می‌شناخت.

وی با تأکید بر اینکه شهادت شهید طهرانچی را باید فراتر از فعالیت‌های علمی ایشان تحلیل کرد، گفت: به اعتقاد من، ایشان صرفاً به دلیل فعالیت‌های علمی به شهادت نرسیدند، بلکه مسئولیت‌ها و مدیریت ویژه‌شان در حوزه آموزش عالی و تحولاتی که در این عرصه دنبال می‌کردند نیز در این موضوع اهمیت داشت.

افتخاری با اشاره به جایگاه مدیریتی شهید طهرانچی اظهار کرد: ایشان تنها رئیس دانشگاهی بودند که در جایگاه ریاست یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های حضوری جهان به شهادت رسیدند. من در جست‌وجوهایی که انجام دادم، حدود ۱۵ رئیس دانشگاه را پیدا کردم که در دوران مسئولیتشان ترور شده بودند، اما موردی نیافتم که یک دشمن خارجی، رئیس دانشگاهی را به دلیل شخصیت و جایگاه مدیریتی او هدف قرار داده باشد.

وی با اشاره به جایگاه شهید طهرانچی در جامعه علمی کشور، افزود: اگر بخواهیم در جامعه دانشگاهی کشور شخصیتی را به‌عنوان چهره‌ای شاخص در میان شهدای جامعه علمی معرفی کنیم، به اعتقاد من شهید طهرانچی شایسته این عنوان هستند؛ همان‌گونه که شهید سیدحسن نصرالله به دلیل اقدامات و نقش اثرگذارش در تبدیل حزب‌الله لبنان از یک مجموعه کوچک به جریانی تأثیرگذار در این کشور شناخته می‌شود.

شهید طهرانچی: ما کشور آقااجازه نیستیم

رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نگاه ملی و استقلال‌طلبانه شهید طهرانچی، گفت: ایشان بسیار کشوردوست بودند و همواره بر این باور تأکید داشتند که ما کشوری نیستیم که برای حرکت در مسیر علم و فناوری منتظر اجازه دیگران بمانیم. تعبیر ایشان این بود که ما کشور آقااجازه نیستیم و باید در مسیر پیشرفت علمی و فناوری دنیا حرکت کنیم.

وی با اشاره به توجه ویژه شهید طهرانچی به رویدادهای علمی، ادامه داد: ایشان در دوره حضور خود در دانشگاه آزاد اسلامی، به برگزاری رویدادهای علمی و توسعه فعالیت‌های پژوهشی توجه ویژه‌ای داشتند و این موضوع را در قالب چهار رویداد علمی مجزا دنبال می‌کردند.

افتخاری با اشاره به اهمیت ثبت اختراعات در دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: در دوره مدیریت ایشان، تمرکز ویژه‌ای بر ثبت اختراعات و پتنت‌ها وجود داشت. دانشگاه آزاد اسلامی برای ثبت اختراع، امتیاز ویژه‌ای در فرایندهای مربوط به دفاع از پایان‌نامه و رساله دانشجویان در نظر گرفت تا فعالیت‌های نوآورانه و فناورانه نیز در کنار تولید مقاله مورد توجه قرار گیرد.

تغییر رویکرد دانشگاه آزاد از کمیت به کیفیت در تولید علم

وی با تأکید بر اینکه شهید طهرانچی صرفاً به افزایش تعداد مقالات و کتاب‌ها توجه نداشتند، گفت: ایشان همواره کیفیت را در اولویت قرار می‌دادند. به همین دلیل، رویکرد دانشگاه آزاد اسلامی از نگاه صرفاً کمی به سمت رویکرد کیفی تغییر کرد و پژوهش دانشگاه نیز در دوره مدیریت ایشان به‌صورت جدی دستخوش تحول شد.

افتخاری افزود: کیفیت مقالات و نشریات علمی دانشگاه آزاد اسلامی نیز به‌طور ویژه مورد توجه قرار گرفت. پیش از حضور شهید طهرانچی، اگر اشتباه نکنم، حدود ۲۳ تا ۲۴ نشریه دانشگاه دارای رتبه علمی از وزارت علوم بودند، اما پس از حضور ایشان این تعداد به ۱۴۷ نشریه رسید.

وی با اشاره به اهداف تعیین‌شده در سند تحول و تعالی دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: در این سند، شاخص تعداد کتاب به ازای هر ۱۰۰ عضو هیئت علمی پیش‌بینی شده بود که قرار بود از نیم‌عنوان به دو عنوان افزایش پیدا کند و در دوره پنج‌ساله دوم نیز با سرعت بیشتری دنبال شود. امروز دانشگاه از این هدف اولیه نیز فراتر رفته است.

رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به وضعیت فعلی انتشارات این دانشگاه گفت: در حال حاضر، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی سالانه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ عنوان کتاب را برای چاپ آماده می‌کند که نشان‌دهنده تحولی جدی در حوزه نشر علمی کشور است.

اثرگذاری علمی مهم‌تر از افزایش تعداد مقالات و کتاب‌ها است

افتخاری با تشریح نگاه شهید طهرانچی به تولید علم خاطرنشان کرد: آنچه ایشان دنبال می‌کردند، اثرگذاری بود. معتقد بودند نباید صرفاً به تعداد مقالات و کتاب‌ها نگاه کنیم، بلکه باید بررسی کنیم آنچه به‌عنوان برونداد علمی در کشور تولید می‌شود، چه میزان اثرگذاری دارد.

وی ادامه داد: نگاه ویژه ایشان این بود که باید بررسی کنیم منابعی که برای تولید مقاله، کتاب و ثبت اختراع صرف می‌شود، در نهایت آیا به تولید ثروت در کشور منجر خواهد شد یا خیر. از نظر ایشان، پژوهش و نشر علمی باید با یادگیری پایدار و نیازهای واقعی جامعه ارتباط داشته باشد.

شهید طهرانچی؛ مدیری که با کتاب زندگی می‌کرد

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به علاقه شخصی شهید طهرانچی به کتاب و کتاب‌خوانی گفت: ایشان شخصاً بسیار کتاب‌دوست و اهل مطالعه بودند. اخیراً خانم جعفری، دبیر گروه فرهنگی، مطلب بسیار جذابی در یادبود شهید منتشر کرده بودند که در آن به خاطره‌ای از آخرین حضور ایشان در نمایشگاه کتاب اشاره شده بود؛ زمانی که شهید طهرانچی از ایشان پرسیده بودند چه کتابی بخرم.

وی افزود: نگاه شهید طهرانچی به کتاب، نگاهی جامع و فراتر از حوزه تخصصی خودشان بود. ایشان صرفاً به دنبال خرید کتاب در زمینه تخصصی فیزیک و رشته علمی خود نبودند، بلکه در حوزه‌های تاریخ، فلسفه، اخلاق، زبان و ادبیات فارسی، شعر، مدیریت و حکمرانی نیز مطالعه می‌کردند.

افتخاری با اشاره به تنوع موضوعی کتاب‌های موجود در کتابخانه شخصی شهید طهرانچی، اظهار کرد: اگر کتابخانه شخصی ایشان را در منزل مشاهده می‌کردید، تقریباً از هر حوزه دانشی، آثار و کتاب‌های ارزشمندی در آن پیدا می‌شد. ایشان با حافظ، سعدی و مولانا بسیار مأنوس بودند و شعر فراوان می‌خواندند.

وی با اشاره به یکی از آخرین دیدارهای خود با شهید طهرانچی در حوزه کتاب گفت: در آخرین جلسه‌ای که با ایشان در ارتباط با کتاب داشتیم، شهید طهرانچی تأکید کردند که کار و فعالیت در حوزه کتاب و کتابخانه و نفس کشیدن در میان کتاب‌ها برایشان بسیار لذت‌بخش است.

هیچ چیزی جایگزین کتاب نخواهد شد

افتخاری با تأکید بر نگاه شهید طهرانچی به ماندگاری آثار مکتوب گفت: ایشان نشر مکتوب را میراثی ماندگار برای هر کشور می‌دانستند و همواره تأکید داشتند که هیچ چیزی جایگزین کتاب نخواهد شد.

وی افزود: شهید طهرانچی کتاب را سرمایه هر کشوری می‌دانستند و نگاه ویژه‌ای به جایگاه نشر مکتوب داشتند؛ چراکه معتقد بودند کتاب میراثی ماندگار است و می‌تواند فرهنگ، تاریخ و هویت یک ملت را حفظ کند.

رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اهمیت پیوند کتاب و هویت ملی خاطرنشان کرد: شهید طهرانچی معتقد بودند ملتی که با فرهنگ، تاریخ و هویت خود آشنا نباشد، محکوم به شکست و نابودی است. اگر می‌خواهیم فرهنگ ما پابرجا باقی بماند، باید کتاب را در جایگاه والایی قرار دهیم.

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی، در ادامه سخنان خود با تشریح نگاه شهید محمدمهدی طهرانچی به جایگاه کتاب و نشر گفت: شهید طهرانچی معتقد بودند ناشران و نویسندگان از کتاب به‌عنوان ابزاری برای مدیریت ذهن جامعه استفاده می‌کنند و کتاب بستری برای فرهنگ‌سازی در جامعه است. از این منظر، نگاه ایشان به کتاب فراتر از مرزهای کشور بود و معتقد بودند جایگاه و نقش‌آفرینی کتاب در عرصه‌های مختلف، از جمله حوزه‌های علمی، باید مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: اساساً شهید طهرانچی هر محصول چاپ‌شده‌ای را کتاب نمی‌دانستند و همواره به دنبال انتشار کتاب‌های فاخر بودند. این نگاه را در جلسات مختلف با استادان گروه زبان و ادبیات فارسی نیز مطرح می‌کردند. در نشست سراسری مدیران گروه‌های زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی در واحد کاشان، ایشان درباره وضعیت زبان فارسی و آموزش آن صحبت کردند و معتقد بودند وضعیت آموزش زبان فارسی مطلوب نیست و کاهش تعداد دانشجویان این رشته نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

توجه ویژه به ادبیات کودک و نوجوان

افتخاری با اشاره به توجه شهید طهرانچی به کتاب‌های کودک و نوجوان اظهار کرد: آخرین باری که ایشان برای بازدید از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران حضور پیدا کردند، ما نیز همراهشان بودیم. شهید طهرانچی غرفه‌های تازه‌های نشر را به‌طور جدی دنبال می‌کردند و هر سال زمان قابل‌توجهی را برای بازدید از این بخش اختصاص می‌دادند.

وی ادامه داد: ایشان معمولاً پس از صرف ناهار به نمایشگاه می‌آمدند و تا پایان ساعت فعالیت نمایشگاه در آنجا می‌ماندند تا بخش‌های مختلف را به‌طور کامل ببینند. این‌طور نبود که صرفاً به چند بازدید کوتاه، گرفتن عکس و انجام مصاحبه اکتفا کنند؛ ایشان واقعاً کتاب‌خوان بودند و برای آشنایی با آثار تازه وقت می‌گذاشتند.

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با انتقاد از وضعیت تولید کتاب در حوزه کودک و نوجوان گفت: امروز فضای فرهنگی کودک و نوجوان ما تا حد زیادی گرفتار صنعت ترجمه شده است. در حوزه‌هایی مانند زبان و ادبیات فارسی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، آثار تألیفی متناسب با نیازهای کودکان و نوجوانان به اندازه کافی تولید نمی‌شود.

افتخاری افزود: یکی از دستوراتی که شهید طهرانچی به معاونت فرهنگی و تربیتی داده بودند، فعال‌تر شدن در حوزه تولید و انتشار کتاب برای کودکان و نوجوانان بود. خوشبختانه پس از شهادت ایشان نیز این مسیر ادامه پیدا کرد و دانشگاه آزاد اسلامی انتشار کتاب در این حوزه را دنبال کرد؛ به‌طوری‌که فکر می‌کنم تعداد این آثار تاکنون به پنج عنوان رسیده و قرار است گسترش پیدا کند.

رسانه‌ها باید کتاب را به خانه مردم ببرند

وی با اشاره به نگاه شهید طهرانچی به نقش رسانه‌ها در ترویج کتاب‌خوانی گفت: ایشان با رسانه‌های مختلف عجین بودند و از قالب‌های گوناگون رسانه‌ای برای ارتباط با مخاطبان عام استفاده می‌کردند. به همین دلیل، در حوزه کتاب نیز بر این باور بودند که رسانه و کتاب باید دوشادوش یکدیگر حرکت کنند.

افتخاری ادامه داد: از نظر ایشان، رسانه‌ها می‌توانند کتاب را به خانه مردم ببرند و خلأ ناشی از کم‌رنگ شدن کتاب‌فروشی‌های سنتی را که شناخت خوبی از مخاطبان خود داشتند، جبران کنند. نگاه ایشان این بود که جامعه تغییر کرده و دیگر نمی‌توان انتظار داشت مردم مانند گذشته برای پیدا کردن کتاب به کتاب‌فروشی‌ها مراجعه کنند؛ بنابراین رسانه‌ها باید نقش مؤثرتری در معرفی کتاب‌های جدید و آثار فاخر ایفا کنند تا مخاطبان بتوانند با این آثار آشنا شوند و از آن‌ها بهره ببرند.

احیای مرکز نشر دانشگاهی از آستانه ورشکستگی

رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اقدامات شهید طهرانچی در دوره مسئولیت خود در مرکز نشر دانشگاهی اظهار کرد: ایشان در دوره‌ای چهار ساله، این نهاد را که در آستانه ورشکستگی قرار داشت و حتی به دنبال فروش املاک خود برای پرداخت حقوق کارکنان بود، احیا کردند.

وی افزود: شهید طهرانچی با طراحی مدل جدیدی از حکمرانی و مدیریت، تلاش کردند ظرفیت‌های مرکز نشر دانشگاهی را فعال کنند. همچنین ابزارها و سازوکارهای مختلفی برای ایجاد نشاط و انگیزه در میان کارکنان به کار گرفتند تا همکاران نیز در مسیر احیای این مجموعه مشارکت کنند.

افتخاری با اشاره به ایجاد زمینه‌های درآمدی جدید در این مرکز گفت: مجموعه این اقدامات و ایجاد منابع درآمدی تازه باعث شد مرکز نشر دانشگاهی از وضعیت بحرانی فاصله بگیرد. طرح‌های مختلفی در این دوره اجرا شد و از همان زمان نیز موضوع نشر دیجیتال در مرکز نشر دانشگاهی مورد توجه شهید طهرانچی قرار داشت.

یکپارچه‌سازی فرایند نشر در دانشگاه آزاد اسلامی

وی با اشاره به انتقال این رویکرد به دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: شهید طهرانچی پس از حضور در دانشگاه آزاد اسلامی، همین نگاه تحول‌گرا را در حوزه نشر علمی دانشگاه نیز دنبال کردند. ایشان معتقد بودند باید فرایندهای نشر، چاپ و توزیع در دانشگاه در قالب یک ساختار یکپارچه دیده شود و همین رویکرد زمینه‌ساز اقدامات مهمی در این حوزه شد.

افتخاری با تأکید بر اهمیت کیفیت در تولید کتاب گفت: شهید طهرانچی توجه ویژه‌ای به کیفیت آثار داشتند و این رویکرد در ارتقای کیفیت کتاب‌های منتشرشده دانشگاه مؤثر بود. یکی از نمونه‌های این نگاه، تدوین و انتشار کتابی با عنوان «توانش نگارش» بود که برای آخرین نمایشگاه کتاب رونمایی شد.

وی ادامه داد: شهید طهرانچی با وجود مشغله‌های فراوان، شخصاً روند آماده‌سازی این کتاب را پیگیری می‌کردند؛ از مطالعه محتوای آن گرفته تا انتخاب عنوان و حتی طراحی جلد، همگی با نظر مستقیم ایشان انجام شد.

افتخاری درباره کارکرد این کتاب توضیح داد: «توانش نگارش» اثری کمک‌آموزشی برای ویرایش و نگارش است که به نویسندگان کمک می‌کند آثار خود را به شکلی آماده کنند که از خوانایی و کیفیت مناسب برخوردار باشد و در مجموعه دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی نیز قابل استفاده باشد.

گردآوری بیش از ۵۰۰ هزار عنوان کتاب در دانشگاه آزاد

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌های این دانشگاه گفت: در مجموعه دانشگاه آزاد اسلامی بیش از ۵۰۰ هزار عنوان کتاب منحصربه‌فرد به زبان‌های فارسی و انگلیسی گردآوری شده است. شهید طهرانچی تأکید داشتند که این مجموعه ارزشمند و کم‌نظیر باید در اختیار عموم مردم ایران قرار گیرد.

وی افزود: با همین رویکرد، بازنگری در ساختار و امکانات کتابخانه‌های دانشگاه آزاد اسلامی در دستور کار قرار گرفت و نرم‌افزار یکپارچه کتابخانه‌های این دانشگاه نیز با نظارت شهید طهرانچی راه‌اندازی شد. این اقدام تغییرات قابل‌توجهی در مدیریت و ساماندهی مجموعه کتابخانه‌های دانشگاه آزاد اسلامی ایجاد کرد.

افتخاری با اشاره به همکاری دانشگاه آزاد اسلامی با نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برای ترویج کتاب‌خوانی خاطرنشان کرد: استفاده از ظرفیت‌های مشترک دو مجموعه در دستور کار قرار گرفت و در سال پایانی مسئولیت شهید طهرانچی، توانستیم تفاهم‌نامه همکاری با نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور را نهایی کنیم تا از ظرفیت‌های طرفین برای گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی استفاده شود.

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی، در ادامه سخنان خود در نشست «دانشمندی فراتر از امروز؛ بازخوانی نگاه تحول‌گرای شهید طهرانچی به حوزه کتاب و نشر» با اشاره به اهمیت ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی گفت: شهید طهرانچی برای ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی اهمیت ویژه‌ای قائل بودند. امیدوارم تفاهم‌نامه همکاری دانشگاه آزاد اسلامی با نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور نیز با پیگیری مسئولان جدید دانشگاه اجرایی شود و زمینه‌ساز اتفاقات خوبی برای کشور باشد.

دیپلماسی علمی؛ فراتر از یک مفهوم تشریفاتی

وی با اشاره به نگاه شهید طهرانچی به دیپلماسی علمی، اظهار کرد: ایشان معتقد بودند دیپلماسی علمی یک مفهوم تشریفاتی نیست و باید آن را به‌عنوان ابزاری برای عزت‌آفرینی کشور در عرصه بین‌المللی مورد توجه قرار داد.

افتخاری افزود: شهید طهرانچی علم را زبان مشترک و پل ارتباطی ملت‌ها می‌دانستند. از نگاه ایشان، فارغ از اینکه افراد با چه زبانی صحبت می‌کنند یا آثار علمی به چه زبانی منتشر می‌شود، علم زبانی مشترک است که همه می‌توانند آن را درک کنند و از مرزهای سیاسی عبور می‌کند.

وی با بیان اینکه کشور در حوزه دیپلماسی علمی هنوز به جایگاه شایسته خود نرسیده است، گفت: متأسفانه در این زمینه ضعیف عمل کرده‌ایم. جایگاه علمی کشور در عرصه بین‌المللی جایگاه قابل‌توجهی است، اما وضعیت ما در حوزه نشر علمی با آنچه از دیپلماسی علمی انتظار داریم، همخوانی ندارد. شهید طهرانچی با توجه به این فاصله، اقداماتی را برای تقویت این حوزه در دانشگاه آزاد اسلامی دنبال کردند.

تشکیل شورای دیپلماسی علمی دانشگاه آزاد

مدیرکل سابق کتابخانه‌ها، نشریات علمی و علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اقدامات شهید طهرانچی در این زمینه، بیان کرد: یکی از اقدامات ایشان، ایجاد نهادی با عنوان شورای دیپلماسی علمی دانشگاه آزاد اسلامی بود. برای این شورا آیین‌نامه‌ای تدوین و سازوکارهایی طراحی شد تا بتواند در سطح ملی و بین‌المللی برای تقویت دیپلماسی علمی کشور فعالیت کند و زمینه همکاری‌های بین‌المللی را فراهم آورد.

وی ادامه داد: اقدام عملی دیگر، ایجاد یک بستر نشر بین‌المللی بود. دانشگاه آزاد اسلامی بیش از ۶۰۰ نشریه علمی دارد و در حوزه نشر علمی، دو بخش مهم نشر کتاب و انتشار نشریات علمی را دنبال می‌کند. در بخش نخست، مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی فعالیت دارد و در بخش دوم، نشریات و مجلات علمی دانشگاه قرار می‌گیرند.

افتخاری با اشاره به راه‌اندازی سامانه‌های انتشار نشریات علمی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: بخشی از نشریات دانشگاه در سامانه «سند» منتشر می‌شوند که سرور آن در داخل کشور قرار دارد و مدیریت آن نیز به‌صورت داخلی انجام می‌شود. با وجود این، بخش قابل‌توجهی از این نشریات مورد توجه مخاطبان خارج از کشور قرار گرفته‌اند و خوانندگان بین‌المللی دارند.

راه‌اندازی سکوی بین‌المللی نشر علمی در واحد آکسفورد

وی با اشاره به راه‌اندازی سامانه دیگری در واحد آکسفورد دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: سامانه «آی‌سی‌سی» نیز با هدف توسعه نشر بین‌المللی در این واحد راه‌اندازی شد که به اعتقاد من، در آینده نزدیک می‌تواند به یکی از افتخارات کشور تبدیل شود. هم‌اکنون نیز مقالاتی در این بستر منتشر شده است و این اتفاق برای کشور اهمیت زیادی دارد.

افتخاری، این اقدام را گامی در جهت کاهش وابستگی به ناشران بین‌المللی دانست و افزود: این بستر، از معدود ظرفیت‌های نشر بین‌المللی است که مالکیت آن در اختیار مجموعه‌ای داخل کشور قرار دارد. این موضوع به‌ویژه در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که با محدودیت‌ها و تحریم‌های بین‌المللی مواجه هستیم و لازم است خودمان برای انتشار آثار علمی و تقویت حضور دانشمندان ایرانی در عرصه جهانی ابزارهای لازم را فراهم کنیم.

وی ادامه داد: در واقع، با راه‌اندازی این سکو تلاش کردیم مسیر تازه‌ای برای ورود دانش کشور به عرصه جهانی ایجاد کنیم و از ظرفیت‌های موجود برای شکستن انحصار در حوزه نشر علمی بهره ببریم.

افتخاری همچنین با اشاره به ورود این مجموعه به حوزه نشر کتاب‌های انگلیسی گفت: مجموعه «سی‌پرس» فعالیت در زمینه نشر کتاب را نیز آغاز کرده و انتشار کتاب‌های انگلیسی در موضوعات مختلف علمی را در دستور کار قرار داده است. امیدواریم با تلاش همکاران، این فعالیت‌ها توسعه پیدا کند و به نتایج کامل‌تری برسد.

متن شهید طهرانچی درباره کتاب «توانش نگارش»

رئیس پیشین مرکز نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی در پایان سخنان خود، بخشی از متن شهید طهرانچی درباره کتاب «توانش نگارش» را قرائت کرد و گفت: ایشان در دیباچه این کتاب نوشته بودند: تلاش علمی استادان و دانشجویان عزیز دانشگاه آزاد اسلامی زمانی به بار می‌نشیند که با قلمی شیوا، بدون کم‌وکاست، روان و به دور از اشتباهات ادبی نگارش شود.

وی یادآور شد: در این متن آمده است که کتاب «توانش نگارش» که به همت نشر علمی و دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی تهیه شده، این امکان را برای نویسندگان فراهم می‌کند تا با بهترین قلم، فاخرترین اثر را به جامعه علمی کشور ارائه دهند؛ چراکه به تعبیر سعدی شیرین‌سخن، هنر چشمه زاینده است و دولت پاینده. شهید طهرانچی در پایان ابراز امیدواری کرده بودند که این اثر مورد توجه استادان و دانشجویان قرار گیرد.

انتهای پیام

# علمی‌ و دانشگاهی

آخرین اخبار علمی‌ و دانشگاهی