میثم مجیدی در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه تمامی دشت‌های خراسان رضوی با افت شدید منابع آب زیرزمینی مواجه هستند، بر لزوم مدیریت فوری برداشت از این ذخایر تأکید کرد.

 وی وضعیت کنونی را هشداری جدی برای تداوم حیات در منطقه دانست و خواستار اقدامات عاجل برای جلوگیری از فاجعه زیست‌محیطی شد.

این کارشناس در حوزه آب در تشریح وضعیت آب‌های زیرزمینی، اظهار کرد: متاسفانه طی ۳۰ تا ۴۰ سال گذشته، میزان بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در این دشت‌ها بسیار فراتر از توان تجدیدپذیر و ظرفیت واقعی آن‌ها بوده است.

وی با بیان اینکه این برداشت بی‌رویه که بدون در نظر گرفتن اصول پایداری انجام شده، اکنون بیلان آبی بسیاری از دشت‌ها را به خصوص در تایباد، تربت‌جام، نیشابور، بردسکن و... به شدت منفی کرده و ما را با چالش‌های عمیقی روبرو کرده است.

مجیدی با اشاره به پیامدهای نگران‌ کننده این وضعیت، به پدیده فرونشست زمین به عنوان یکی از خطرناک‌ترین تبعات افت سطح آب زیرزمینی اشاره و اظهار کرد: کاهش بی‌رویه سفره‌های آب زیرزمینی باعث شده است که لایه‌های خاک فشرده شوند و زمین دچار نشست شود. این پدیده غیرقابل بازگشت، نه تنها به زیرساخت‌های کشاورزی و جاده‌ها آسیب می‌زند، بلکه تهدیدی جدی برای بافت مسکونی و امنیت ساکنان منطقه محسوب می‌شود.

وی در ادامه به وضعیت دشت‌های همجوار نیز اشاره و تصریح کرد: دشت تایباد نیز در وضعیتی مشابه قرار دارد و در زمره دشت‌های ممنوعه بحرانی طبقه‌بندی شده است. بر اساس بررسی‌ها، افت سطح آب زیرزمینی در این دشت همچنان ادامه دارد و شاخص‌های هیدروژئولوژیکی نشان ‌دهنده فشار شدید بر منابع آبی آن است.

رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیط‌زیست شرق با تأکید بر اینکه ادامه روند فعلی به معنای نابودی کامل ذخایر استراتژیک آب در آینده‌ای نزدیک است، تصریح کرد: تنها راهکار نجات دشت‌ها و جلوگیری از فرونشست بیشتر، مدیریت صحیح و قاطعیت در برابر برداشت‌های غیرمجاز است. در این راستا، مسدود شدن چاه‌های غیرمجاز و کنترل دقیق برداشت از چاه‌های مجاز، امری اجتناب‌ناپذیر و ضروری است.

وی خاطرنشان کرد: شرکت منابع آب منطقه با جدیت تمام باید برخورد با متخلفان و انسداد چاه‌های غیرمجاز را در دستور کار قرار دهد، اما این مسیر نیازمند همکاری و همراهی کشاورزان و بهره‌برداران نیز هست.

این پژوهشگر آب همچنین به نقش کشاورزان و بهره‌برداران در این میان اشاره و تأکید کرد: اگرچه برخورد قانونی با چاه‌های غیرمجاز ضروری است، اما این مسیر به تنهایی کافی نیست. کشاورزان و بهره‌برداران محترم باید به عنوان یاران اصلی ما در حفظ منابع آب، وارد میدان شوند. تغییر الگوی کشت از محصولات پرهزینه و آب‌بر به سمت محصولات کم آب‌بر و سازگار با اقلیم منطقه، یکی از کلیدی‌ترین راهکارها برای خروج از بحران است. کشت گندم و چغندرقند که نیاز آبی بالایی دارند، باید با مدیریت دقیق و بر اساس نیاز واقعی گیاه و آبیاری نوین انجام شود.

وی در ادامه نسبت به پیامدهای شوم برداشت بی‌رویه طی دهه‌های گذشته هشدار داد و با تأکید بر اینکه دشت‌های منطقه در وضعیت قرمز کرونوژی قرار دارند، خواستار مدیریت جهادی و همگانی برای جلوگیری از فاجعه زیست‌محیطی و اجتماعی ناشی از خشکسالی و فرونشست زمین شد.

مجیدی خاطرنشان کرد: استفاده از آبیاری تحت فشار، قطره‌ای و بارانی و همچنین اصلاح روش‌های سنتی آبیاری می‌تواند تا حد زیادی از هدر رفت آب جلوگیری کند. آموزش و ترویج این روش‌ها به کشاورزان در دستور کار ماست، اما نیازمند مشارکت فعال آن‌هاست. کشاورزان باید بدانند که آب، حیات است و اگر امروز مدیریت نکنیم، فردا نه تنها آب برای کشاورزی نخواهیم داشت، بلکه با بحران مهاجرت و تخلیه روستاها نیز مواجه خواهیم شد.

وی در ادامه به لزوم فرهنگ‌سازی در سطح جامعه اشاره و اظهار کرد: مصرف آب در بخش شرب و خانگی نیز نیازمند بازنگری است. شهروندان باید بدانند که آب شرب ما نیز از همان منابع زیرزمینی تأمین می‌شود و هر قطره آبی که هدر می‌رود، در واقع سوراخی در سفره زیرزمینی است. فرهنگ صرفه‌جویی باید از مدارس و خانه‌ها شروع و به یک رفتار همگانی تبدیل شود.

وی گفت: گرچه همه باید در تلاش برای مدیریت بحران باشند، اما این جنگی است که پیروزی در آن نیازمند عزم همگانی است. باید با عزمی همگانی برای جلوگیری از تخریب محیط‌ زیست، توقف فرونشست زمین و حفظ ذخایر آبی تلاش کنیم تا شاهد تداوم حیات و رونق کشاورزی در این خطه از کشورمان باشیم.

انتهای پیام