آلودگی گسترده خاک و منابع آب، نابودی پوشش گیاهی و اختلال در چرخههای طبیعی زمین از جمله پیامدهایی است که نهتنها در زمان جنگ، بلکه تا سالها پس از پایان آن نیز ادامه پیدا میکند.
در این میان، نقش برخی قدرتهای نظامی استعماری و عدم پایبندی آنها به ملاحظات زیستمحیطی در مناطق درگیری، همواره محل بحث و انتقاد کارشناسان بوده است؛ موضوعی که در کنار ضعف سازوکارهای بینالمللی برای مهار این آسیبها، ضرورت بازنگری جدی در نظام حفاظت جهانی از محیطزیست را بیش از پیش برجسته میکند.
امیر انصاری مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مرکزی به مناسبت فرا رسیدن دوم اردیببهشت ماه روز زمین پاک در گفتوگو با ایسنا با تشریح آثار گسترده جنگها بر اکوسیستم زمین گفت: تخریب منابع طبیعی، آلودگی پایدار خاک و آب و نابودی پوشش گیاهی از پیامدهای جدی درگیریهای نظامی است که میتواند تا دههها پس از پایان جنگها نیز ادامه داشته باشد.
وی با اشاره به تأثیرات چندلایه جنگها بر سلامت زمین اظهار کرد: درگیریهای نظامی یکی از مهمترین عوامل انسانی آسیبزا برای محیطزیست محسوب میشوند که آثار آن محدود به زمان جنگ نیست و میتواند در بلندمدت ساختار طبیعی اکوسیستمها را دچار اختلال جدی کند.
وی افزود: استفاده از سلاحهای سنگین، انفجارها و تخریب زیرساختها در مناطق جنگی موجب ورود فلزات سنگین، مواد شیمیایی و بقایای مهمات به خاک میشود؛ موادی که به دلیل ماندگاری بالا، در لایههای خاک تثبیت شده و به تدریج کیفیت آن را کاهش میدهند. این روند نه تنها حاصلخیزی اراضی کشاورزی را تهدید میکند، بلکه بهطور مستقیم بر سلامت زنجیره غذایی انسان و حیوانات اثرگذار است.
انصاری با بیان اینکه از سوی دیگر، جنگها از عوامل مهم آلودگی منابع آبی به شمار میروند. تخریب شبکههای آبرسانی، نشت سوخت و ورود مواد شیمیایی به رودخانهها، تالابها و سفرههای زیرزمینی، موجب کاهش کیفیت آب و در برخی موارد از بین رفتن قابلیت مصرف آن میشود، افزود: این شرایط در کنار نابودی زیستگاههای آبی، تعادل اکولوژیکی را نیز بر هم میزند.
وی با اشاره به تخریب گسترده پوشش گیاهی تصریح کرد: بمباران مناطق طبیعی، آتشسوزیهای گسترده و عملیات نظامی در مناطق جنگلی، موجب نابودی جنگلها و زیستبومهای طبیعی میشود. این امر علاوه بر از بین بردن زیستگاه گونههای جانوری، موجب کاهش تنوع زیستی و افزایش فرسایش خاک خواهد شد؛ موضوعی که در نهایت به گسترش بیابانزایی و کاهش توان طبیعی زمین برای بازسازی خود منجر میشود.
مدیرکل حفاظت محیطزیست با تأکید بر ماهیت فرسایشی این آسیبها گفت: آثار زیستمحیطی جنگها معمولاً کوتاهمدت نیست و در بسیاری از موارد تا دههها پس از پایان درگیریها نیز باقی میماند. آلودگیهای پایدار خاک و آب، تخریب ساختار طبیعی اکوسیستمها و اختلال در چرخههای زیستی، از جمله پیامدهایی است که بازسازی آنها نیازمند زمان طولانی و برنامهریزیهای پیچیده است.
وی با اشاره به ابعاد جهانی این مسئله تأکید کرد: درگیریهای نظامی در مناطق مختلف جهان، صرفنظر از بازیگران آن، همواره آثار زیستمحیطی قابل توجهی به همراه داشته است و در برخی موارد، این آثار به دلیل استفاده گسترده از تسلیحات سنگین و تخریب زیرساختهای حیاتی، شدت بیشتری پیدا میکند. جنگها یکی از عوامل پنهان اما مؤثر در تشدید بحرانهای محیطزیستی و تغییرات اقلیمی محسوب میشوند.
وی با اشاره به اینکه نقش نهادهای بینالمللی در کاهش آثار مخرب جنگها بر محیطزیست اگرچه تعریف شده، اما در عمل با چالشهای جدی مواجه است، گفت: سازمانهای بینالمللی نظیر برنامه محیطزیست سازمان ملل و سایر نهادهای مرتبط، وظیفه دارند از طریق تدوین استانداردها، ارائه گزارشهای تخصصی و نظارت بر تعهدات کشورها، از تخریب محیطزیست در شرایط بحران جلوگیری کنند.
انصاری تصریح کرد: محدودیت در ضمانت اجرایی قوانین بینالمللی، وابستگی تصمیمگیریها به اراده سیاسی دولتها و نبود سازوکارهای الزامآور قوی، از جمله عواملی است که باعث شده اثربخشی این نهادها در عمل با چالش مواجه شود. این وضعیت بویژه در زمان وقوع جنگها، امکان واکنش سریع و مؤثر برای جلوگیری از آسیبهای زیستمحیطی را کاهش میدهد.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به گستردگی و ماندگاری آثار جنگها بر محیطزیست، تقویت حقوق بینالملل محیطزیست، افزایش نظارتهای مستقل و ایجاد سازوکارهای الزامآورتر، از جمله ضرورتهایی است که میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبهای زیستمحیطی در شرایط درگیریهای نظامی ایفا کند.
گفتنی است که 22 آوریل(دوم اردیبهشت) به عنوان روز زمین پاک نامگذاری شده است؛ روزی جهانی برای جلب توجه به چالشهای زیستمحیطی و ضرورت حفاظت از سیاره زمین.
شعار امسال این روز، «انرژی پاک، مرهم زخم زمین» است؛ شعاری که بر نقش انرژیهای تجدیدپذیر در کاهش آلودگی، مقابله با تغییرات اقلیمی و ترمیم آسیبهای وارد شده به محیطزیست تأکید دارد.
انتهای پیام
