حجتالاسلام مهدی رضایی، در گفت و گو با ایسنا با تبریک فرارسیدن عید سعید قربان، درباره فلسفه تسلیم در برابر امر الهی در فرهنگ تشیع اظهار کرد: تسلیم در برابر خداوند به معنای وادادگی نیست، بلکه اوج عقلانیت و انتخابی آگاهانه برای رسیدن به حقیقتی برتر است؛ حقیقتی که انسان را از اسارت منافع زودگذر دنیوی رها میکند.
وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «الاسلام هو التسلیم». برای نسل جوان امروز که با پرسشهای متعدد مواجه است، باید تبیین شود که تسلیم ابراهیمی پس از یک دوره طولانی یقین و استدلال حاصل شده است. تسلیم در برابر خداوند، تنها راه رهایی از طاغوتهای درونی یعنی نفس انسان و طاغوتهای بیرونی یعنی نظام سلطه است و انسان را به آزادی و حریت حقیقی میرساند.
رضایی با بیان اینکه عید قربان صرفاً یک مناسک عبادی نیست، بلکه یک مکتب تربیتی است، تصریح کرد: این عید، جلوهای از جهاد اکبر است. پیامبر اکرم(ص) عبور از تمایلات نفسانی را برترین جهاد معرفی کردهاند. انسان در این مکتب تربیتی میآموزد که هیچ وابستگی افراطی نباید اراده او را در بند بکشد.
وی ادامه داد: قربانی کردن حیوان در عید قربان، نمادی از ذبح صفات حیوانی همچون حرص، طمع، تکبر و غرور است تا انسان بتواند در مسیر خلیفةاللهی حرکت کند و از خود به سوی خداوند گام بردارد.
این پژوهشگر حوزه تاریخ و سیره اهلبیت(ع) با اشاره به پیام اجتماعی و تمدنی عید قربان گفت: در عصری که فردگرایی افراطی و اصالت لذت بر جوامع سایه افکنده، عید قربان یادآور این حقیقت است که سعادت انسان در گرو سعادت جمعی است. خداوند در قرآن کریم میفرماید: «واعتصموا بحبل الله جمیعاً». بنابراین، این عید میتواند الگویی برای تقویت روحیه همبستگی و مشارکت اجتماعی باشد.
وی افزود: تقسیم گوشت قربانی میان فقرا و نیازمندان نشاندهنده اصالت جمعی در فرهنگ اسلامی است؛ یعنی انسان شادی خود را با دیگران تقسیم میکند و به این حقیقت میرسد که ساختن جامعه سالم از مسیر توجه به جمع میگذرد.
رضایی درباره مفهوم قرب الهی در عید قربان نیز اظهار کرد: واژه «قربان» به معنای وسیلهای برای نزدیک شدن به خداوند است. آنچه به درگاه الهی میرسد گوشت قربانی نیست، بلکه تقوا و اخلاص انسان است. ذبح ظاهری در حقیقت پوستهای برای هسته درونی تقواست و انسان تا زمانی که «اسماعیل نفس» خود را قربانی نکند، به مقام قرب الهی نخواهد رسید.
وی در ادامه با اشاره به پیوند فرهنگ ایثار و مقاومت با عید قربان گفت: فرهنگ تشیع با فرهنگ عاشورا گره خورده و عاشورا امتداد عید قربان است. قرآن کریم ریشه مقاومت را در ایثار معرفی میکند. جامعهای که تمرین کرده از تعلقات و دلبستگیهای خود عبور کند، در برابر ظلم و تهدید نیز مقاومتر خواهد بود.
این مبلغ دینی خاطرنشان کرد: همبستگی اجتماعی زمانی کامل میشود که انسان درد دیگران را درد خود بداند. همانگونه که در سیره اهلبیت(ع) مشاهده میکنیم، امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) غذای خود را در هنگام افطار به فقیر، مسکین و اسیر بخشیدند و روح ایثار را در جامعه زنده نگه داشتند.
رضایی درباره تأکید متون دینی بر اطعام نیازمندان در عید قربان نیز بیان کرد: در فرهنگ تشیع، اطعام تنها سیر کردن شکم نیست، بلکه تولید محبت، حفظ کرامت انسانی و تقویت روحیه انساندوستی است. امام صادق(ع) میفرمایند عید قربان برای آن قرار داده شده که مستمندان نیز از گوشت بهرهمند شوند.
وی اضافه کرد: این اقدام میتواند بسیاری از آسیبهای اجتماعی ناشی از فقر، فاصله طبقاتی، کینه و احساس طردشدگی را کاهش دهد و زمینه افزایش محبت اجتماعی را فراهم سازد.
این پژوهشگر با اشاره به شرایط اقتصادی جامعه، قربانی اشتراکی را راهکاری مؤثر برای گسترش کمکهای مؤمنانه دانست و گفت: اگر چند خانواده بهصورت مشترک اقدام به قربانی کنند، هم هزینهها کاهش مییابد و هم امکان رساندن گوشت قربانی به مناطق محروم و دورافتاده بیشتر خواهد شد.
وی در پاسخ به این پرسش که برخی جوانان نگاه نمادین به قربانی دارند، اظهار کرد: از منظر فقهی، قربانی از شعائر الهی است و نباید حذف شود، اما از منظر معرفتی نیز عمل بدون بصیرت و تحول اخلاقی کافی نیست. ظاهر و باطن باید در کنار هم قرار گیرد؛ هم کمک به نیازمندان و هم رشد روحی انسان.
رضایی درباره ظرفیت عید قربان برای تقویت وحدت امت اسلامی گفت: مناسک حج و عید قربان بزرگترین جلوه اشتراکات مسلمانان است. در شرایطی که دشمنان در پی ایجاد تفرقه در جهان اسلام هستند، این عید میتواند زمینهساز انسجام و همدلی بیشتر میان مسلمانان باشد.
وی افزود: همه مسلمانان، اعم از شیعه و سنی، به خدای واحد، پیامبر واحد و داستان حضرت ابراهیم(ع) باور دارند و همین اشتراکات میتواند بسیاری از اختلافات جزئی را کمرنگ کند.
این پژوهشگر حوزه تاریخ و سیره اهلبیت(ع) مهمترین درس حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) برای خانواده امروز را گفتوگو و احترام متقابل دانست و اظهار کرد: حضرت ابراهیم(ع) پیش از اقدام، خواب خود را با فرزندش در میان گذاشت و نظر او را جویا شد. این رفتار نشان میدهد که تربیت دینی بر پایه محبت، تفاهم و احترام استوار است، نه تحکم و زورگویی.
وی در ادامه به نقش رسانهها و فضای مجازی در تبیین مفاهیم عید قربان اشاره کرد و گفت: رسانهها باید این عید را از یک مناسک صرف به جریانی انسانی، عاطفی و اجتماعی تبدیل کنند و بر مفاهیمی همچون بخشندگی، مهربانی، رهایی از نفس و کمک به نیازمندان تمرکز داشته باشند.
رضایی افزود: بازنمایی صحنههای کمک به فقرا، شادی کودکان و مشارکت مردم در امور خیر میتواند تصویر واقعی عید قربان را بهعنوان عید رحمت و عطوفت اسلامی به جامعه منتقل کند.
وی درباره تبدیل آیینهای عید قربان به یک جریان فرهنگی ماندگار نیز اظهار کرد: باید مفهوم قربانی را به همه سطوح زندگی تسری داد؛ یعنی فرهنگ گذشت، بخشش و عبور از کینهها در جامعه نهادینه شود تا عید قربان تنها یک مناسبت تقویمی نباشد، بلکه به سبک زندگی تبدیل شود.
این مبلغ دینی درباره پویشهای مردمی کمک به محرومان در سالهای اخیر گفت: این حرکتها مصداق آیه «و تعاونوا علی البر و التقوی» است و نشان میدهد سرمایه اجتماعی و روح همدلی همچنان در جامعه زنده است. البته موفقیت این پویشها نیازمند حفظ کرامت نیازمندان و مدیریت صحیح است.
رضایی با تبیین نسبت عید قربان و سبک زندگی اسلامی خاطرنشان کرد: سبک زندگی اسلامی بر خدامحوری به جای خودمحوری استوار است. عید قربان نیز با مهار مصرفگرایی افراطی و ترویج فرهنگ بخشش، به زندگی انسان معنایی فراتر از انباشت مادی میبخشد.
وی تأکید کرد: مهمترین پیام عید قربان این است که انسان برای رسیدن به آنچه خدا دوست دارد، از آنچه خود دوست دارد بگذرد؛ یعنی ذبح منیت در مسیر حقیقت و تبدیل سرمایههای فردی به ظرفیتهای اجتماعی در پرتو تقواست.
انتهای پیام
