میراث فرهنگی از وجود ضوابط حفاظتی و برنامههای مرمتی سخن میگوید، فعالان میراث فرهنگی معتقدند؛ فاصله میان قانون و اجرا همچنان مهمترین تهدید برای این آثار تاریخی است.
عصر جمعه است نسیمی خنک در کوچه های پیچ در پیچ محله سیدآباد می پیچد و بوی نم و گرمای مطبوع خزینه هنوز از لای در نیمه باز حمام تاریخی سیدآباد به کوچه می زند. پیرمردی با کیسه ای در دست از پلههای سنگی و فرسوده بالا می آید. چهره اش با آن خطوط عمیق، با طراوتی عجیب می درخشد اما نگاهش ناخواسته به ساختمان های نوسازی گره می خورد که در سال های اخیر اطراف این بنای تاریخی قد کشیدهاند.
سیدآباد تنها یک نمونه است. کمی آن سوتر حمام منصوریه زخمی عمیق بر پیشانی تاریخ اردبیل است؛ بنایی که بخشی از سقف گنبدی آن فرو ریخته و در میان دیوارها و ساخت وسازهای اطراف محصور مانده است. در محله ای دیگر نیز حمام اوچ دوکان در میان ساختمان های جدید چنان به حاشیه رانده شده که گنبد تاریخی آن به سختی از میان انبوه سازه های اطراف دیده می شود.
زخمهای عمیق بر پیکره بافت تاریخی
وضعیت حمامهای تاریخی اردبیل به همین چند نمونه محدود نمی شود. حمام ملاهادی نیز از جمله بناهایی است که طی سال های اخیر بارها نام آن در میان نگرانی های فعالان میراث فرهنگی مطرح شده است. بنایی که به اعتقاد کارشناسان، اگر برای احیا و حفاظت آن چاره ای اندیشیده نشود، ممکن است سرنوشتی مشابه بسیاری از آثار از دست رفته تاریخی پیدا کند.
پاسخ متولیان؛ قوانین وجود دارد اما اعتبار کافی نیست
علیرضا دباغ عبداللهی معاون میراث فرهنگی استان اردبیل در گفتوگو با ایسنا با اشاره به وضعیت حمام های تاریخی استان اظهار کرد: مرمت تمامی بناهای تاریخی ثبتی در دستور کار قرار دارد اما اجرای کامل این برنامه ها نیازمند تامین اعتبار است.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده افزود: در سال های اخیر برخی از حمام های تاریخی از جمله پیرزرگر، اوچ دوکان و ابراهیم آباد به بخش خصوصی واگذار شدهاند تا پس از مرمت و احیا مورد بهره برداری قرار گیرند. تعدادی از این بناها نیز به موزه و مراکز فرهنگی تبدیل شده اند تا ضمن حفظ بنا، امکان استفاده عمومی از آنها نیز فراهم شود.
دباغ عبداللهی با تاکید بر اهمیت رعایت حریم آثار تاریخی گفت: رعایت حریم های تاریخی همواره از مطالبات اصلی میراث فرهنگی بوده است. هرچند در برخی موارد شاهد تخلفاتی بوده ایم که به ماهیت و اصالت بناها آسیب وارد کرده اما معاونت میراث فرهنگی با تمام توان برای حفاظت از این آثار در حال پیگیری است.
وی ادامه داد: اردبیل از جمله نخستین شهرهای کشور است که طرح ویژه حفاظت از بافت تاریخی آن در شورای عالی معماری و شهرسازی به تصویب رسیده است و بر همین اساس ضوابط مشخصی برای کنترل نما، ارتفاع و سطح اشغال در محدوده های تاریخی وجود دارد.
این مسئول میراث فرهنگی افزود: شهرداری و سایر دستگاه های اجرایی موظف به رعایت این ضوابط هستند و هرگونه ساخت وساز در این محدوده ها باید با در نظر گرفتن الزامات حفاظتی انجام شود.
دباغ عبداللهی همچنین با اشاره به ظرفیت های قانونی موجود اظهار کرد: قوانین کشور در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی از قوانین مترقی محسوب می شوند اما در برخی موارد لازم است جرایم و مجازات های مالی برای متجاوزان به حریم آثار تاریخی افزایش یابد تا بازدارندگی بیشتری ایجاد شود.
وی درباره برخی بناهای در معرض خطر از جمله حمام منصوریه و ملاهادی نیز گفت: میراث فرهنگی در تلاش است از طریق رایزنی و توافق با مالکان و ذی نفعان، زمینه حفاظت و احیای این آثار را فراهم کند تا از تخریب بیشتر آنها جلوگیری شود.
فعال میراث فرهنگی: احیا مهمتر از ثبت است
در مقابل فعالان میراث فرهنگی معتقدند صرف ثبت آثار تاریخی بدون برنامه عملی برای احیا و بهره برداری نمیتواند ضامن بقای این بناها باشد.
حامد ابوترابی فعال میراث فرهنگی و محیط زیست اردبیل در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: برای جلوگیری از تخریب بناهای تاریخی، آثار ثبت ملی شده یا بناهایی که در اختیار میراث فرهنگی قرار گرفته اند باید توسط میراث فرهنگی یا با مشارکت بخش خصوصی احیا و حفاظت شوند.
وی افزود: درباره بناهایی که هنوز ثبت ملی نشده اند نیز لازم است ابتدا شناسایی و فهرست شوند و سپس با مالکان آنها رایزنی صورت گیرد. میراث فرهنگی باید در این زمینه نقش فعال تری ایفا کند و از طریق مشارکت، حمایت، خرید بنا یا جذب سرمایه گذار شرایط حفاظت و احیای آنها را فراهم سازد.
ابوترابی با تاکید بر ضرورت استفاده از متخصصان مرمت گفت: مرمت بناهای تاریخی یک کار کاملا تخصصی است. نباید افرادی که صرفا در حوزه ساخت وسازهای جدید فعالیت دارند وارد مرمت آثار تاریخی شوند. چنین رویکردی موجب از بین رفتن اصالت بناها می شود. مرمت باید توسط کارشناسان و متخصصان حوزه حفاظت و احیای میراث فرهنگی انجام شود.
وی یکی از مهم ترین مشکلات موجود را ساخت وسازهای مرتفع در مجاورت آثار تاریخی دانست و افزود: قانون در این زمینه صراحت دارد و در حریم بناهای ثبت ملی و جهانی محدودیت ارتفاع وجود دارد. در اطراف این بناها نباید ساختمان های بلندمرتبه احداث شود زیرا چنین ساخت وسازهایی علاوه بر آسیب به منظر تاریخی شهر، هویت بصری آثار را نیز مخدوش می کند.
این فعال میراث فرهنگی همچنین به نقش سازمان های مردم نهاد اشاره کرد و گفت: انجمن ها، پژوهشگران و فعالان حوزه میراث فرهنگی می توانند در جذب سرمایه گذار، ایجاد اشتغال و احیای بناهای تاریخی نقش موثری داشته باشند اما لازمه آن استقبال از دیدگاه های کارشناسی و مشارکت دادن نهادهای مردمی در تصمیم گیری هاست.
وی خاطرنشان کرد: حمام های تاریخی تنها چند دیوار و گنبد نیستند بلکه بخشی از فرهنگ، آیین ها و حافظه جمعی مردم به شمار می روند. هنگام احیا باید اصالت بنا، نقش و نگارهای سقف ها و طاق ها و حتی شیوه سنتی استفاده از این فضاها حفظ شود. مدرن سازی بی ضابطه می تواند هویت تاریخی این بناها را از بین ببرد.
میراثی که منتظر عمل است
اگرچه مسئولان از وجود قوانین، ضوابط حفاظتی، طرح ویژه بافت تاریخی و برنامه های مرمتی سخن می گویند و فعالان میراث فرهنگی نیز بر مشارکت مردم، بخش خصوصی و متخصصان تاکید دارند، اما واقعیت این است که بسیاری از حمام های تاریخی اردبیل همچنان در برابر فشار ساخت وسازهای جدید و فرسودگی تدریجی آسیب پذیر هستند.
شاید امروز هنوز بتوان از پله های سنگی حمام سیدآباد بالا رفت و ردپای تاریخ را در میان بخار و آجرهای کهنه جست وجو کرد، اما پرسش اینجاست که آیا در سال های آینده نیز این بناها همچنان بخشی از هویت زنده شهر خواهند بود یا در سایه برج ها و ساختمان های جدید، تنها نامی از آنها در حافظه اردبیل باقی خواهد ماند؟
انتهای پیام
