به گزارش ایسنا، پیش از آنکه بلندگوها و ابزارهای ارتباطی راه خود را به روستاها و محلههای شمال ایران باز کنند، این نوای کُرنا بود که مردم را از برپایی مجلس عزای امام حسین (ع) باخبر میکرد. با آغاز محرم، صدای کشیده و اندوهگین این ساز بادی در محلههای قدیمی رامسر میپیچید و عزاداران را از دور و نزدیک به مسجد و تکیه فرامیخواند؛ رسمی که قرنهاست در فرهنگ مردم غرب مازندران جای دارد و امروز به عنوان یکی از ارزشمندترین آیینهای عاشورایی منطقه شناخته میشود.
آیین «کُرنازنی» از کهنترین رسوم عزاداری در غرب مازندران است که پیشینه آن دستکم به چند سده میرسد. این آیین در محلههایی همچون آخوند محله، نارنجبن، تالشمحله، فتوک و ساداتمحله رامسر رواج داشته است و در برخی مناطق شرق گیلان نیز اجرا میشود. کرنازنی نسل به نسل همچون امانتی ارزشمند میان خاندانهای کرناچی منتقل شده و هنوز هم با وجود کاهش شمار اجراکنندگان، در برخی نقاط این منطقه زنده مانده است.
کرنا در این آیین تنها یک ساز نیست، بلکه نقش پیامرسان را بر عهده دارد. با آغاز محرم و بهویژه در تاسوعا و عاشورا، نوای آن خبر از آغاز سینهزنی و نوحهخوانی میدهد و مردم با شنیدن صدایش خود را به محل برگزاری مراسم میرسانند. در روزگاری که امکانات ارتباطی وجود نداشت، این شیوه مهمترین راه اطلاعرسانی برای گردهم آمدن عزاداران به شمار میرفت.
بر اساس سنت دیرینه منطقه، هیاتهای عزاداری عصر تاسوعا در مسجد گرد هم میآیند و شب را تا سپیدهدم به عزاداری میگذرانند. پس از اقامه نماز صبح، کرناچیان در پیشاپیش هیات حرکت میکنند و عزاداران را به سوی گورستانها هدایت میکنند. یکی از بخشهای منحصربهفرد این آیین، نواختن کرنا بر مزار جوانانی است که در همان سال درگذشتهاند؛ رسمی که پیوندی میان سوگ عاشورا و یاد درگذشتگان برقرار میکند و هنوز در حافظه فرهنگی مردم منطقه جایگاه ویژهای دارد.
کرناچیان معمولاً در قالب گروهی پنج تا هفت نفره اجرای مراسم را بر عهده دارند. در راس گروه، «سرکرناچی» نغمه اصلی را آغاز میکند و دیگر نوازندگان با پاسخ دادن به او، ریتمی هماهنگ میآفرینند که در فرهنگ مردم منطقه به نوای «یا امام، یا حسین» تعبیر میشود. این هماهنگی، نتیجه سالها تجربه و آموزشی است که به صورت شفاهی از نسلهای پیشین به نسل امروز منتقل شده است.
از دیگر ویژگیهای این آیین، پیوند آن با حرفههای سنتی منطقه است. پژوهشگران تاریخ محلی رامسر معتقدند بیشتر کرناچیان امروزی از تبار خاندانهای قدیمی مسگر هستند که این هنر را به صورت موروثی حفظ کردهاند. همین انتقال خانوادگی، یکی از عوامل اصلی ماندگاری این آیین تا روزگار حاضر بوده است.
کرنا، سازی بادی است که بدنه آن از نی ساخته میشود و طول آن گاه به سه متر میرسد. دهانه این ساز از کدوی مخصوصی ساخته میشود که برای همین منظور پرورش مییابد و شکل خمیده آن، صدایی نافذ و اندوهگین ایجاد میکند؛ صدایی که سالهاست با ماه محرم و سوگواری سیدالشهدا(ع) در غرب مازندران گره خورده است.
با وجود پیشینه چند صد ساله و با وجود ثبت ملی این آیین، کرنازنی امروز با خطر فراموشی روبهروست. کاهش شمار کرناچیان، تغییر شیوههای عزاداری و کمرنگ شدن آموزش نسل جوان، مهمترین چالشهای این آیین به شمار میرود. کارشناسان میراث فرهنگی و پژوهشگران فرهنگ عامه بر این باورند که مستندسازی، آموزش و حمایت از حاملان این سنت، شرط اصلی تداوم یکی از کهنترین آیینهای عاشورایی غرب مازندران است؛ میراثی که هنوز هم با نخستین نوای کرنا، مردم را به مجلس سوگ حسین(ع) فرامیخواند.
آیین کرنازنی در رامسر در آذرماه سال ١٣٩١ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است.
انتهای پیام
