حمدالله سجاسی قیداری، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: فوشنجان صرفاً یک روستای تاریخی در شهرستان نیشابور نیست، بلکه میتواند به عنوان ظرفیتی راهبردی در توسعه گردشگری فرهنگی، گردشگری زیارت و حتی دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در جهان امروز بسیاری از کشورها از میراث تاریخی، شخصیتهای فرهنگی، عارفان و مفاخر خود به عنوان ابزاری برای گفتوگوی فرهنگی، تقویت روابط بینالمللی، ارتقای تصویر ملی و توسعه اقتصادی از طریق گردشگری استفاده میکنند و ایران نیز با برخورداری از سرمایه عظیم تمدنی، فرهنگی و معنوی، ظرفیتهای قابل توجهی در این زمینه دارد که هنوز بخش مهمی از آن به شکل مطلوب مورد بهرهبرداری قرار نگرفته است.
سجاسی قیداری با اشاره به ارتباط فوشنجان با حاج بکتاش ولی، عارف بزرگ جهان اسلام، گفت: اهمیت این روستا را نباید صرفاً در یک رویداد تاریخی یا یک انتساب جغرافیایی خلاصه کرد، چراکه ارزش واقعی این ظرفیت در آن است که میتواند به حلقه اتصال ایران با یک حوزه فرهنگی گسترده در آناتولی، بالکان و حتی بخشهایی از اروپا تبدیل شود.
دانشیار گروه جغرافیا و رئیس پژوهشکده زیارت و گردشگری دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: حاج بکتاش ولی در کشورهایی مانند ترکیه و بخشهایی از منطقه بالکان به عنوان یکی از شخصیتهای برجسته عرفان اسلامی و معنویت شناخته میشود و این پیوند فرهنگی، در صورت مدیریت صحیح، میتواند زمینهساز گسترش تعاملات فرهنگی، علمی و گردشگری میان ایران و این کشورها باشد.
وی با بیان اینکه مقاصد موفق گردشگری جهان صرفاً بر پایه آثار تاریخی و طبیعی شکل نمیگیرند، تصریح کرد: «روایت» و «هویت» از مهمترین عوامل جذابیت مقاصد گردشگری هستند و هر مکانی که بتواند داستانی معتبر، جذاب و مبتنی بر پژوهش برای مخاطبان خود روایت کند، شانس بیشتری برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری خواهد داشت.
فوشنجان میتواند در سطح منطقهای و بینالمللی مورد توجه قرار گیرد
سجاسی قیداری ادامه داد: فوشنجان نیز از چنین ظرفیتی برخوردار است و در صورت معرفی صحیح میتواند بخشی از روایت تاریخی شکلگیری یکی از جریانهای مهم عرفانی و فرهنگی جهان اسلام را بازگو کند؛ از همین رو، این روستا قابلیت آن را دارد که از یک ظرفیت محلی فراتر رفته و در سطح منطقهای و بینالمللی مورد توجه قرار گیرد.
رئیس پژوهشکده زیارت و گردشگری دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ارتباط ظرفیت فوشنجان با مفهوم قدرت نرم و دیپلماسی فرهنگی، اظهار کرد: امروز بسیاری از کشورها تلاش میکنند از شخصیتهای فرهنگی، ادبی، هنری و معنوی خود برای ایجاد پیوندهای انسانی و تمدنی با سایر ملتها استفاده کنند و ایران نیز میتواند با بهرهگیری از ظرفیتهایی مانند فوشنجان، تصویری متفاوت از خود در عرصه بینالمللی ارائه دهد؛ تصویری که بر پایه فرهنگ، گفتوگو، عرفان، همزیستی و اشتراکات تاریخی شکل گرفته است.
وی با بیان اینکه گردشگری امروز تنها یک فعالیت اقتصادی محسوب نمیشود، افزود: گردشگری فرهنگی و معنوی میتواند به عنوان ابزاری برای نزدیک شدن ملتها، شناخت متقابل فرهنگها و ایجاد ارتباطات پایدار میان جوامع مورد استفاده قرار گیرد و در این میان، فوشنجان به دلیل ارتباط با حاج بکتاش ولی میتواند یکی از نقاط اتصال ایران با علاقهمندان به این میراث فرهنگی در ترکیه و کشورهای بالکان باشد.
سجاسی قیداری درباره ظرفیت فوشنجان در توسعه گردشگری کشور گفت: این روستا در نقطه تلاقی سه گونه مهم گردشگری، یعنی گردشگری فرهنگی، گردشگری زیارت و معنوی و گردشگری میراث معنوی قرار دارد و ترکیب این ظرفیتها میتواند مزیت رقابتی ویژهای برای فوشنجان و حتی شبکه گردشگری خراسان رضوی ایجاد کند.
این استاد دانشگاه افزود: گردشگران فرهنگی امروز تنها برای بازدید از بناهای تاریخی سفر نمیکنند، بلکه علاقهمندند با خاستگاه اندیشهها، شخصیتها و جریانهای فکری نیز آشنا شوند و فوشنجان میتواند در کنار نیشابور که خود از ظرفیتهای ارزشمندی مانند آرامگاه عطار و خیام برخوردار است، بخشی از یک مسیر فرهنگی و معنوی ارزشمند باشد.
وی با اشاره به ظرفیت گردشگری معنوی فوشنجان بیان کرد: علاقهمندان به شخصیتهای دینی و عرفانی معمولاً تمایل دارند علاوه بر زیارت آرامگاه یا مکان اصلی مرتبط با یک شخصیت، با سرزمین، محیط فرهنگی و خاستگاه تاریخی او نیز آشنا شوند و این موضوع میتواند انگیزهای برای سفر آنان به ایران باشد.
رئیس پژوهشکده زیارت و گردشگری دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: در گردشگری میراث معنوی نیز آنچه گردشگر را جذب میکند صرفاً آثار کالبدی نیست، بلکه آیینها، روایتها، سنتها، خاطره جمعی و هویت تاریخی یک مکان نیز اهمیت دارد و اگر روایت فوشنجان بر پایه مطالعات علمی و مستندات تاریخی شکل بگیرد، این روستا میتواند به یکی از مقاصد گردشگری معنوی منطقه تبدیل شود.
سجاسی قیداری تأکید کرد: نباید فوشنجان را به عنوان مقصدی منفرد تعریف کرد، بلکه در برنامهریزی نوین گردشگری، مقصدهای موفق معمولاً در قالب «شبکه مقاصد» و «مسیرهای گردشگری» شکل میگیرند و فوشنجان میتواند در قالب یک مسیر فرهنگی و معنوی با مشهد، حرم مطهر امام رضا(ع)، قدمگاه رضوی، نیشابور، آرامگاه عطار و خیام، مجموعه تاریخی توس و دیگر جاذبههای فرهنگی و مذهبی خراسان رضوی پیوند بخورد.
وی اضافه کرد: در چنین شرایطی گردشگر خارجی به جای بازدید چند ساعته، امکان اقامت چندروزه در منطقه را پیدا خواهد کرد که این امر علاوه بر افزایش مدت اقامت، آثار اقتصادی گستردهتری برای استان و جوامع محلی به همراه خواهد داشت.
از ایده مسیر فرهنگی تا همکاری ایران و ترکیه
این استاد دانشگاه با اشاره به امکان همکاری ایران و ترکیه در زمینه میراث حاج بکتاش ولی، گفت: بهرهگیری از این ظرفیت الزاماً به معنای رقابت با ترکیه نیست، بلکه میتواند زمینهساز همکاریهای مشترک گردشگری و فرهنگی میان دو کشور باشد و حتی میتوان در آینده ایده «مسیر فرهنگی حاج بکتاش ولی» را به عنوان مسیری مشترک میان ایران و ترکیه مورد بررسی قرار داد تا علاقهمندان به زندگی، اندیشه و میراث معنوی این شخصیت بتوانند بخشهایی از این میراث را در خراسان و آناتولی تجربه کنند.
سجاسی قیداری با بیان اینکه چنین رویکردی میتواند همکاریهای علمی و فرهنگی را نیز توسعه دهد، افزود: برگزاری همایشهای بینالمللی، تورهای تخصصی، تبادل پژوهشگر، تولید مستندهای مشترک، برگزاری هفتههای فرهنگی و اجرای پروژههای مشترک میان دانشگاهها و مراکز علمی ایران، ترکیه و کشورهای مرتبط میتواند به تقویت جایگاه فوشنجان در عرصه گردشگری فرهنگی و معنوی کمک کند.
فوشنجان در یک مسیر فرهنگی، نه یک مقصد منفرد
وی در ادامه با اشاره به جایگاه فوشنجان در منظومه زیارت خراسان رضوی، تصریح کرد: زیارت حضرت امام رضا(ع) در مشهد کانون اصلی زیارت در ایران و یکی از مهمترین مقاصد زیارتی جهان اسلام است و هیچ مقصد دیگری در خراسان رضوی نمیتواند جایگاه و محوریت آن را داشته باشد؛ بنابراین هرگونه برنامهریزی برای توسعه گردشگری مذهبی و معنوی در استان باید با محوریت حرم مطهر رضوی و در جهت تقویت تجربه زیارت زائران انجام شود، نه در رقابت با آن.
رئیس پژوهشکده زیارت و گردشگری دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: بر همین اساس، فوشنجان میتواند به عنوان مقصدی مکمل در منظومه زیارت و گردشگری فرهنگی خراسان رضوی تعریف شود و در قالب یک «مسیر زیارت ـ فرهنگ»، در کنار مشهد و حرم مطهر امام رضا(ع)، ظرفیتهای تاریخی، عرفانی و فرهنگی نیشابور و دیگر نقاط استان را نیز به زائران معرفی کند.
وی افزود: زائری که برای زیارت امام رضا(ع) به خراسان سفر میکند، میتواند در کنار تجربه زیارت با میراث علمی و معنوی این سرزمین نیز آشنا شود و از آرامگاه عطار و خیام در نیشابور تا ظرفیتهایی مانند فوشنجان که با جریانهای عرفانی و فرهنگی جهان اسلام پیوند دارد، بخشی از یک تجربه گستردهتر فرهنگی و معنوی را داشته باشد.
سجاسی قیداری با اشاره به ظرفیت این موضوع برای زائران خارجی، بیان کرد: بسیاری از زائران خارجی که با انگیزه زیارت امام رضا(ع) به مشهد سفر میکنند، علاقهمند به شناخت گستردهتر تاریخ و فرهنگ اسلامی ایران هستند و معرفی صحیح و علمی فوشنجان میتواند فرصتی فراهم کند تا به ویژه زائران کشورهای ترکیه و بالکان با بخش دیگری از میراث عرفانی و فرهنگی ایران آشنا شوند.
ظرفیت تاریخی بدون زیرساخت به مقصد گردشگری تبدیل نمیشود
وی درباره اقدامات لازم برای بهرهگیری از ظرفیت فوشنجان گفت: نخستین گام در این مسیر، ایجاد یک پشتوانه علمی و پژوهشی منسجم است و ارتباط فوشنجان با حاج بکتاش ولی باید از جنبههای تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، جغرافیایی و گردشگری مورد مطالعه قرار گیرد تا روایت مورد استفاده برای معرفی این ظرفیت، مستند و معتبر باشد.
این استاد دانشگاه افزود: در مرحله بعد باید برای توسعه فوشنجان یک برنامه مشخص و مرحلهبندیشده تدوین شود که در آن اهداف، اولویتها، نقش دستگاههای مختلف، منابع مالی، نحوه جذب سرمایهگذاری و شیوه معرفی مقصد در بازارهای هدف مشخص باشد و این برنامه نیز باید فوشنجان را در ارتباط با شبکه گردشگری نیشابور و خراسان رضوی تعریف کند.
سجاسی قیداری توسعه زیرساختهای گردشگری را از دیگر الزامات این مسیر دانست و گفت: بهبود راههای دسترسی، ایجاد اقامتگاههای مناسب و بومگردی، مراکز اطلاعرسانی گردشگری، تابلوهای راهنمای چندزبانه، خدمات رفاهی و پذیرایی و همچنین ایجاد یک مرکز فرهنگی یا موزه محلی برای معرفی تاریخ منطقه و شخصیت حاج بکتاش ولی میتواند نقش مهمی در تبدیل این روستا به یک مقصد گردشگری ایفا کند.
وی با تأکید بر اهمیت جامعه محلی در توسعه گردشگری، اظهار کرد: گردشگری زمانی پایدار خواهد بود که مردم منطقه در فرآیند توسعه مشارکت داشته باشند و منافع آن نیز به صورت مستقیم به جامعه میزبان بازگردد؛ بنابراین آموزش راهنمایان بومی، حمایت از اقامتگاههای روستایی، توسعه صنایعدستی، معرفی محصولات محلی و ایجاد فرصتهای اقتصادی برای ساکنان فوشنجان باید در برنامه توسعه این روستا مورد توجه قرار گیرد.
رئیس پژوهشکده زیارت و گردشگری دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ضرورت معرفی بینالمللی فوشنجان گفت: در حال حاضر این روستا در بسیاری از بازارهای هدف، به ویژه در میان علاقهمندان به میراث بکتاشی در ترکیه و کشورهای بالکان، شناختهشده نیست و برای تغییر این وضعیت باید تولید محتوای حرفهای و چندزبانه، تهیه مستندهای علمی، طراحی بستههای گردشگری فرهنگی، حضور در نمایشگاههای بینالمللی گردشگری و دعوت از پژوهشگران و فعالان گردشگری کشورهای هدف در دستور کار قرار گیرد.
ضرورت مدیریت یکپارچه برای فعالسازی فوشنجان
سجاسی قیداری تأکید کرد: مهمترین مسئله در این مسیر، ایجاد مدیریت یکپارچه و هماهنگی میان دستگاههای مختلف است، زیرا هیچ دستگاهی به تنهایی قادر به تحقق چنین هدفی نیست و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، وزارت امور خارجه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، استانداری خراسان رضوی، فرمانداری نیشابور، مدیریت محلی فوشنجان، دانشگاهها و مراکز پژوهشی باید در چارچوب یک برنامه هماهنگ، نقش مشخصی در این فرآیند ایفا کنند.
وی خاطرنشان کرد: اگر پژوهش و شناخت علمی، برنامهریزی و توسعه زیرساختی و مدیریت هماهنگ میان دستگاههای مسئول در کنار یکدیگر قرار گیرند، فوشنجان میتواند از یک روستای تاریخی به مقصدی برای گردشگری فرهنگی و معنوی تبدیل شود و علاوه بر ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی برای جامعه محلی، به تقویت تعاملات فرهنگی و علمی ایران با کشورهای منطقه و توسعه دیپلماسی فرهنگی، گردشگری و زیارت کشور کمک کند.
انتهای پیام
