در نقاط مختلف استان مرکزی، این محصول بهشتی به بار می‌نشیند و باغداران پس از ماه‌ها عرق ریختن و صرف هزینه و دغدغه‌های تولید، باید حاصل زحمات را به بازار فروش و کسب درآمد ببرند، اما درست همینجا دغدغه‌های تازه بویژه درخصوص کشمش به عنوان اصلی‌ترین محصول حاصل از فرآوری انگور، آغاز می‌شوند.
به گزارش ایسنا، در استان مرکزی، به‌ویژه شهرستان خنداب که یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید انگور و کشمش کشور و قطب اصلی تولید این محصول در استان به شمار می‌رود، مسئله دیگر صرفاً میزان تولید نیست. تاکستان‌ها محصول می‌دهند، اما حلقه‌های پس از تولید به اندازه ظرفیت باغات توسعه نیافته‌اند؛ صنایع فرآوری و بسته‌بندی محدود است، نقدینگی کافی برای خرید محصول وجود ندارد و بخشی از انگور و کشمش برای فرآوری به خارج از استان می‌رود. نتیجه، زنجیره‌ای است که در آن باغدار بیشترین سهم از ریسک و هزینه را تحمل می‌کند، اما لزوماً بیشترین سهم از ارزش اقتصادی محصول نصیب او نمی‌شود.
احمدرضا تقوی یکی از باغداران استان مرکزی، در گفت‌وگو با ایسنا، این مسئله را از زاویه دید تولیدکننده‌ای تشریح می‌کند که تمام دشواری‌های تولید را از نزدیک لمس کرده است؛ از آماده‌سازی و نگهداری باغ تا تأمین نهاده‌ها، آبیاری، مبارزه با آفات، دستمزد کارگران و هزینه‌های برداشت. برای چنین باغداری، قیمت فروش تنها یک عدد روی تابلو بازار نیست؛ بلکه آئینه یک سال کار و سرمایه‌گذاری است و کارنامه‌ای که میزان تناسب درآمد با هزینه‌های تولید را نمایش می‌دهد و در کارنامه وقتی صفرهای مقابل اعداد از آنچه انتظار می‌رود کمتر است، نشانگر از دست رفتن بخشی از درآمد و ماندن خستگی بر تن تولیدکننده است.
فاصله میان تولید و فرآوری، بهشت دلال‌ها
او در این گفت‌وگو بر مسئله‌ای دست می‌گذارد که سال‌هاست یکی از چالش‌های بخش باغبانی استان است؛ فاصله میان تولید و فرآوری.
تقوی افزود: محصولی که در تاکستان با زحمت تولید می‌شود، اگر در همان منطقه، پاک‌کنی، فرآوری، بسته‌بندی و آماده عرضه به بازارهای داخلی و صادراتی نشود، بخش مهمی از ارزش افزوده‌اش از مبدأ تولید فاصله می‌گیرد، در این شرایط، انگور و کشمش به جای آنکه موتور محرک صنایع غذایی، اشتغال و تجارت منطقه باشند، در بسیاری موارد به صورت خام یا با کمترین میزان فرآوری از چرخه اقتصادی منطقه خارج می‌شوند.
وی با بیان اینکه برای باغدار، ماجرا به همان لحظه‌ای ختم نمی‌شود که محصول از تاک جدا می‌شود، تصریح کرد: نبود ظرفیت کافی برای فرآوری و بسته‌بندی، قدرت انتخاب را در بازار کاهش می‌دهد؛ زیرا محصول کشاورزی برخلاف بسیاری از کالاها قابلیت نگهداری نامحدود ندارد و وقتی امکان ذخیره‌سازی، فرآوری یا فروش مستقیم فراهم نباشد، فشار برای فروش سریع افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، واسطه‌ها می‌توانند نقش پررنگ‌تری در تعیین قیمت پیدا کنند و باغدار، به‌جای آنکه درباره بهترین بازار و شیوه عرضه تصمیم بگیرد، باید بیشتر نگران این باشد که محصولش روی دستش نماند.
این باغدار با بیان اینکه این مسئله در مورد کشمش ابعاد بیشتری پیدا می‌کند، افزود: انگور با فرآوری و خشک‌شدن، قابلیت تبدیل شدن به محصولی با ماندگاری بیشتر، بازار گسترده‌تر و ارزش افزوده بالاتر را دارد؛ اما زمانی که فرآوری در مبدأ تولید انجام نشود، بخش قابل توجهی از این ظرفیت اقتصادی در خارج از منطقه فعال می‌شود. محصول ممکن است در خنداب تولید شود، اما پاک‌کنی، بسته‌بندی، تجارت و صادرات آن در نقطه‌ای دیگر انجام گیرد؛ یعنی هزینه تولید در یک منطقه پرداخت شود و بخش مهمی از درآمد و اشتغال در منطقه‌ای دیگر شکل بگیرد.
افزایش تولید لزوما به معنای افزایش درآمد نیست!
حسینعلی عباسی، دیگر باغدار استان مرکزی، نیز با اشاره به اینکه مسئله تنها پایین بودن قیمت خرید نیست؛ بلکه مسئله بزرگ‌تر، نبود توازن در زنجیره است، گفت: باغدار باید هزینه تولید را پیشاپیش بپردازد، با ریسک آب‌وهوا و آفات مواجه شود، هزینه نیروی انسانی و برداشت را تأمین کند و در نهایت در بازاری حاضر شود که اگر صنایع تبدیلی و خرید سازمان‌یافته پشت سر آن نباشد، قدرت چانه‌زنی چندانی برایش باقی نمی‌ماند.
وی گفت: در چنین شرایطی، توسعه صنایع تبدیلی تنها یک مطالبه اقتصادی برای باغداران نیست؛ مسئله‌ای است که مستقیماً با اشتغال، ماندگاری سرمایه در منطقه، توسعه صادرات و افزایش درآمد روستاییان ارتباط دارد. اگر انگور در همان منطقه به کشمش و سایر فرآورده‌ها تبدیل شود، محصول با بسته‌بندی مناسب و استانداردهای صادراتی عرضه شود و زنجیره خرید تا فرآوری از نقدینگی کافی برخوردار باشد، سهم بسیار بیشتری از ارزش نهایی محصول می‌تواند به باغدار و اقتصاد استان بازگردد.
عباسی تصریح کرد: اگر قرار است تولید انگور و کشمش به معنای واقعی برای استان ثروت‌آفرین باشد، باید از مرحله باغ فراتر رفت؛ باید خرید محصول سامان پیدا کند، نقدینگی واحدهای فرآوری تأمین شود، صنایع تبدیلی توسعه یابند، بسته‌بندی از حالت فله‌ای فاصله بگیرد و بازار صادراتی برای محصول نهایی شکل بگیرد. در غیر این صورت، افزایش تولید بدون تکمیل زنجیره پس از تولید، الزاماً به افزایش درآمد تولیدکننده منجر نخواهد شد.
بازار کشمش خنداب متاثر از افزایش تولید و افت قیمت
مدیر فروش یک واحد تولیدی کشمش در شهرستان خنداب نیز گفت: افزایش هزینه‌های تولید و بسته‌بندی، رقابت قیمتی در بازارهای صادراتی و دشواری‌های ناشی از تعهدات ارزی، از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی تولیدکنندگان این محصول است.
سمیه رفیعی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره با اشاره به افزایش برداشت انگور و کاهش قیمت کشمش در سال جاری اظهار کرد: حجم فعالیت واحد تولیدی ما نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی نداشته و کارخانه با سطح فعالیت مشابه سال قبل به کار خود ادامه می‌دهد، اما میزان برداشت انگور و شرایط بازار بر قیمت و کیفیت محصول تأثیر گذاشته است. سال گذشته سرمازدگی باغ‌ها موجب کاهش تولید انگور و افزایش قیمت محصول شد، اما امسال با افزایش باردهی باغ‌ها، حجم تولید بیشتر شده و قیمت کشمش نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. در عین حال، کیفیت محصول نیز در مقایسه با سال قبل پایین‌تر بوده است.
رفیعی با اشاره به شرایط اقتصادی کشاورزان گفت: تولیدکنندگان برای نگهداری و پرورش باغ‌ها هزینه‌های قابل توجهی بابت سم، کود و سایر نهاده‌های کشاورزی پرداخت می‌کنند و با توجه به قیمت فعلی کشمش، فروش محصول برای برخی باغداران صرفه اقتصادی کافی ندارد. پایین بودن قیمت محصول در مقایسه با هزینه‌های انجام‌شده، موجب شده است برخی کشاورزان فعلاً از فروش کشمش خودداری کنند.
مدیر فروش این واحد تولیدی با تأکید بر اهمیت صنایع تبدیلی در اقتصاد کشاورزی اظهار کرد: تبدیل انگور به کشمش علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، امکان نگهداری طولانی‌تر محصول را فراهم می‌کند و باعث می‌شود که کشاورز ناچار نباشد تمام محصول خود را در بازه کوتاه برداشت انگور و در شرایط عرضه انبوه به بازار بفروشد.
افزایش هزینه بسته‌بندی؛ فشار مضاعف بر تولیدکنندگان
رفیعی با تشریح هزینه‌های آماده‌سازی کشمش برای صادرات گفت: محصول خریداری‌شده از کشاورز پس از شست‌وشو، جداسازی دانه‌های خراب، ضایعات و دم محصول، وارد مرحله بسته‌بندی می‌شود و هزینه‌هایی مانند کارتن، پلاستیک داخلی، مواد مورد استفاده در آماده‌سازی، چسب و شیرینگ به قیمت تمام‌شده آن اضافه می‌شود.
وی افزود: قیمت کارتن‌های مورد استفاده برای بسته‌بندی محصول از حدود ۲۸ هزار تومان در سال گذشته به ۵۵ هزار تومان در سال جاری رسیده است؛ افزایشی که در کنار سایر هزینه‌ها، بر هزینه نهایی تولید و صادرات تأثیر می‌گذارد.
رفیعی با اشاره به قیمت‌های اعلام‌شده در این واحد تولیدی اظهار کرد: کشمش مورد استفاده برای صادرات با قیمت حدود ۳۲۰ هزار تومان از کشاورز خریداری می‌شود و محصول بسته‌بندی‌شده صادراتی نیز با قیمتی در حدود ۵۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود. این اختلاف قیمت باید هزینه‌های فرآوری، پاک‌سازی، بسته‌بندی و سایر مراحل آماده‌سازی محصول را پوشش دهد. فروش محصول در بازار داخلی محدودتر است و قیمت آن، با توجه به نوع و کیفیت محصول و میزان فرآوری، می‌تواند متفاوت باشد.
اشتغال فصلی؛ ظرفیت مهم صنعت کشمش در خنداب
رفیعی با اشاره به نقش واحدهای فرآوری کشمش در ایجاد اشتغال منطقه گفت: فعالیت کارخانه‌ها در فصل برداشت و ماه‌های پاییز و زمستان افزایش می‌یابد و در واحد تولیدی ما، تعداد نیروهای شاغل از حدود ۲۰ نفر در دوره فعالیت عادی به حدود ۴۰ نفر در فصل اوج کار می‌رسد. اشتغال‌زایی این صنعت به نیروی انسانی شاغل در کارخانه محدود نیست و بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل، جابه‌جایی محموله‌ها و فعالیت‌های مرتبط با صادرات نیز از گردش کار این واحدها بهره‌مند می‌شوند.
مدیر فروش این واحد تولیدی با اشاره به ظرفیت کشاورزی خنداب اظهار کرد: بخش عمده باغ‌های این منطقه به کشت انگور اختصاص دارد و تولید کشمش، مهم‌ترین مسیر فرآوری صنعتی این محصول در منطقه به شمار می‌رود؛ هرچند برخی محصولات دیگر حاصل از انگور نیز در مقیاس محدود و عمدتاً به شکل خانگی تولید می‌شوند.
رقابت قیمتی، چالش صادرات کشمش ایرانی
رفیعی درباره وضعیت بازارهای صادراتی اظهار کرد: این واحد تولیدی همچنان به بازارهایی از جمله عراق و برخی کشورهای اروپایی صادرات دارد، اما شرایط رقابت در بازارهای مختلف یکسان نیست و قیمت تمام‌شده محصول نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ مشتریان خارجی دارد.
وی با اشاره به تجربه همکاری با مشتریان بلغارستانی و روسی افزود: در سال گذشته، بالا بودن قیمت کشمش در بازار داخلی موجب شد خرید محصول ایرانی برای برخی مشتریان خارجی صرفه اقتصادی نداشته باشد. یکی از مشتریان بلغارستانی نیز به دلیل عرضه محصولات مشابه از کشورهایی مانند ازبکستان و چین با قیمت پایین‌تر، خرید خود از این واحد را متوقف کرد.
رفیعی ادامه داد: به گفته مشتریان خارجی، محصولات عرضه‌شده از سوی برخی رقبا از نظر ظاهر شباهت زیادی به کشمش ایرانی دارند و با قیمت پایین‌تری در بازار ارائه می‌شوند؛ موضوعی که رقابت را برای صادرکنندگان ایرانی دشوارتر می‌کند. امسال با کاهش نسبی قیمت داخلی، شرایط برای صادرات به برخی بازارها مناسب‌تر شده است؛ به‌طوری‌که یکی از مشتریان روسی که سال گذشته خریدی انجام نداده بود، بار دیگر از این واحد تولیدی محصول خریداری کرد.
مدیر فروش این واحد تولیدی با اشاره به مشکلات صادرات برای برخی تولیدکنندگان گفت: هزینه‌های مربوط به کارت بازرگانی و الزامات رفع تعهد ارزی، از جمله مسائلی است که می‌تواند فعالیت صادرکنندگان را دشوار کند. اگرچه این واحد در زمینه رفع تعهدات ارزی با مشکل جدی مواجه نبوده، برخی تولیدکنندگان به دلیل محدودیت‌های مالی و موانع موجود در فرایند صادرات، برای حضور در بازارهای خارجی با دشواری روبه‌رو هستند.
تسهیلات محدود و پیچیدگی‌های اداری
رفیعی با اشاره به تسهیلات پیش‌بینی‌شده برای تأمین سرمایه در گردش خرید کشمش از کشاورزان اظهار کرد: حمایت‌هایی در این زمینه وجود دارد، اما محدود بودن مبالغ تسهیلات و پیچیدگی فرایندهای اداری و بانکی، استفاده از این ظرفیت را برای برخی واحدهای تولیدی دشوار می‌کند.
وی تأمین سرمایه در گردش و تسهیل فرایندهای بانکی و صادراتی را از عوامل مؤثر در تقویت فعالیت تولیدکنندگان دانست و افزود: حمایت مؤثر از این صنعت می‌تواند ضمن کمک به خرید محصول از باغداران، زمینه حفظ اشتغال و افزایش توان رقابتی کشمش ایرانی در بازارهای صادراتی را فراهم کند.
به گزارش ایسنا، شهرستان خنداب به عنوان قطب تولید انگور استان مرکزی از این منظر با یک دوگانگی مهم مواجه است؛ از یک سو، ظرفیت بالای تولید انگور و کشمش و تجربه چندین‌ساله باغداران را دارد و از سوی دیگر، هنوز با کمبود حلقه‌های تکمیل‌کننده زنجیره ارزش مواجه است. همین شکاف سبب شده پرسش اصلی از «چقدر انگور تولید می‌کنیم؟» به «چه میزان از ارزش این تولید در استان باقی می‌ماند؟» تغییر کند.
داستان ناتمام انگور
این گزارش، روایتی از همین زنجیره ناتمام است؛ روایت باغدارانی که تولید کرده‌اند، اما هنوز برای فروش عادلانه و برخورداری از ارزش واقعی محصول خود با چالش مواجهند؛ روایت انگوری که می‌تواند به یک محصول صادراتی و ارزش‌آفرین تبدیل شود، اما بخشی از زنجیره ارزش آن بیرون از مبدأ تولید شکل می‌گیرد و روایت ظرفیت صنایع فرآوری و تبدیلی در کنار باغات که اگر توسعه پیدا کند، می‌تواند سهم کشاورزی را در اشتغال و اقتصاد استان مرکزی افزایش دهد.
در ادامه این گزارش، وضعیت تولید انگور و کشمش استان مرکزی، ظرفیت باغات و فرآوری، چالش‌های بازار و راهکارهای حمایت از باغداران از نگاه مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی و عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی، بررسی شده است.
کاهش قیمت کشمش در استان مرکزی؛ ضرورت تأمین نقدینگی و خرید حمایتی محصول
احمد اسدی مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی، در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ظرفیت بالای تولید، فرآوری و صادرات کشمش، نسبت به کاهش قیمت این محصول در بازار داخلی هشدار داد و گفت: با توجه به فاصله قیمت فعلی محصول با قیمت تمام‌شده تولید و همچنین افزایش قیمت جهانی کشمش، لازم است برای تأمین نقدینگی واحدهای فرآوری، خرید توافقی و خرید حمایتی محصول در اسرع وقت، اقدام شود.
وی با اشاره به وضعیت باغات استان اظهار کرد: سطح زیرکشت باغات استان مرکزی ۷۸ هزار هکتار است که از این میزان ۱۵۰۰ هکتار باغات غیر بارور و ۷۶۵۰۰ هکتار باغات بارور هستند.
وی با بیان اینکه مجموع تولید محصولات باغی استان در سال گذشته ۵۵۱ هزار تن بوده و مهم‌ترین محصولات باغی استان شامل انگور، پسته، انار، بادام، گردو، سیب و هلو است، ادامه داد: بخشی از محصولات باغی استان مرکزی دارای ظرفیت صادراتی هستند که از جمله آنها می‌توان به انار، پسته، کشمش و گل و گیاهان زینتی اشاره کرد.
ایران در رتبه هفتم تولید انگور جهان
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی با اشاره به وضعیت تولید انگور در جهان و کشور گفت: بر اساس آمار سال ۲۰۲۵ فائو، سطح زیرکشت انگور در جهان حدود ۲.۴ میلیون هکتار و میزان تولید آن حدود ۳۰ میلیون تن بوده است و ایران نیز رتبه هفتم تولید انگور جهان را در اختیار دارد. سطح زیرکشت باغات انگور کشور در سال مورد بررسی حدود ۳۲۰ هزار هکتار و میزان تولید انگور کشور بیش از سه میلیون تن در سال بوده است.
اسدی متوسط عملکرد باغات انگور آبی کشور را حدود ۱۲ تن در هکتار عنوان کرد و افزود: این محصول از جمله محصولات مهم باغی کشور به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از تولید آن در قالب تازه‌خوری یا فرآوری و تبدیل به فرآورده‌های مختلف به بازار عرضه می‌شود.
استان مرکزی؛ رتبه هشتم سطح زیرکشت و تولید انگور
وی در ادامه با تشریح وضعیت باغات انگور استان مرکزی گفت: سطح زیرکشت باغات انگور استان در سال مورد بررسی فائو، ۱۷ هزار و ۴۰۰ هکتار بوده و تولید سالانه انگور استان حدود ۲۵۰ هزار تن برآورد شده است. متوسط عملکرد باغات انگور آبی استان نیز حدود ۱۴ تن در هکتار است و استان مرکزی از نظر سطح زیرکشت و تولید انگور در کشور رتبه هشتم را در اختیار دارد.
اسدی با اشاره به ظرفیت اشتغال‌زایی باغات انگور استان گفت: تعداد کل بهره‌برداران انگور در استان حدود ۲۱ هزار و ۷۸۸ بهره‌بردار است و این بخش برای حدود ۱۶هزار نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است.
وی ارقام بیدانه سفید و قرمز، عسگری، یاقوتی و خلیلی را از مهم‌ترین ارقام انگور استان مرکزی عنوان کرد و گفت: حدود ۷۰ درصد محصول انگور استان را ارقام بیدانه سفید و قرمز تشکیل می‌دهند.
خنداب؛ رتبه نخست تولید انگور استان مرکزی
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی با بیان اینکه خنداب رتبه نخست تولید انگور استان مرکزی را دارد، اظهار کرد: سطح زیرکشت باغات انگور این شهرستان در سال جاری حدود هفت هزار هکتار است و پیش‌بینی می‌شود بیش از ۱۴۰ هزار تن انگور از این سطح تولید شود. بیشترین ارقام انگور تولیدی این شهرستان را بیدانه سفید و قرمز تشکیل می‌دهند و بخش عمده این محصول برای تبدیل شدن به کشمش مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وی متوسط عملکرد باغات انگور خنداب را حدود ۲۰ تن در هکتار عنوان کرد و افزود: این میزان عملکرد از میانگین عملکرد استانی و کشوری بالاتر است. تعداد کل بهره‌برداران انگور در شهرستان خنداب ۵۲۸۷ بهره‌بردار است و این بخش برای حدود ۵ هزار نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است.
اسدی با اشاره به ظرفیت فرآوری انگور در شهرستان خنداب گفت: در مجموع، سه واحد کشمش‌پاک‌کنی در استان وجود دارد که با ظرفیت مجموع سالانه حدود ۹ هزار تن در خنداب فعالیت می‌کنند و پیش‌بینی می‌شود در سال جاری حدود ۳۵ هزار تن کشمش در این شهرستان تولید شود. دو واحد تولید کنسانتره و آب‌میوه انگور نیز در شهرستان ساوه فعالیت می‌کنند.
صادرات سالانه بیش از هفت هزار تن کشمش و فرآورده‌های انگور
وی با اشاره به ظرفیت صادراتی محصولات فرآوری‌شده انگور اظهار کرد: هر سال بیش از هفت هزار تن از محصولات کشمش، کنسانتره و آب‌میوه به صورت مستقیم از استان مرکزی به خارج از کشور صادر می‌شود. بخش دیگری از کشمش تولیدی استان‌ها نیز، به‌ویژه محصول تولیدشده در استان‌هایی مانند ملایر، برای صادرات به خارج از کشور ارسال می‌شود.
کاهش قیمت کشمش همزمان با افزایش قیمت جهانی
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی در ادامه به مشکلات بازار کشمش پرداخت و گفت: با توجه به حجم بالای تولید کشمش در استان، به‌ویژه شهرستان خنداب، فروش کشمش تیزابی از ابتدای فصل تولید به قیمت حدود ۳۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم آغاز شد، اما در ادامه به دلیل حجم بالای تولید، کاهش خرید کارخانه‌های فرآوری و حتی کارگاه‌های خارج از استان، کمبود نقدینگی و ورود واسطه‌ها، قیمت این محصول به حدود ۲۲۰ تا ۲۴۰ هزار تومان کاهش یافته است، این در حالی است که قیمت جهانی کشمش، بر اساس اطلاعات سازمان بورس محصولات کشاورزی ازمیر ترکیه، بیش از ۴۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم است.
وی افزود: با توجه به اینکه قیمت جهانی کشمش نسبت به سال گذشته افزایش یافته است، کاهش قیمت این محصول در کشور و به‌ویژه استان مرکزی توجیه منطقی ندارد، از طرفی، قیمت تمام‌شده کشمش، بدون در نظر گرفتن سود مورد نظر تولیدکننده، حدود ۲۷۰ تا ۳۰۰ هزار تومان برآورد می‌شود؛ بنابراین قیمت فعلی محصول در بازار موجب متضرر شدن باغدار خواهد شد. در چنین شرایطی، باغدار با وجود تحمل هزینه‌های تولید، محصول خود را با قیمتی پایین‌تر از قیمت تمام‌شده عرضه می‌کند و ادامه این روند می‌تواند مشکلات اقتصادی بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد کند.
تحریم و کاهش تعداد تجار، مانع صادرات کشمش/خرید حمایتی سریعا انجام شود
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی یکی دیگر از مشکلات بخش کشمش را وضعیت صادرات عنوان کرد و گفت: صادرات این محصول به دلیل مشکلات ناشی از تحریم، نبود اطمینان از بازگشت وجه حاصل از فروش محصول و کاهش تعداد تجار با کاهش مواجه شده و فعالان این بخش با مشکلات فراوانی روبه‌رو هستند. کاهش صادرات در کنار افزایش حجم تولید و محدودیت خرید واحدهای فرآوری، موجب افزایش فشار بر بازار داخلی و کاهش قدرت چانه‌زنی باغداران شده است.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی در تشریح راهکارهای پیشنهادی برای ساماندهی بازار کشمش اظهار کرد: با توجه به کمبود نقدینگی کارگاه‌های فرآوری کشمش، پیشنهاد می‌شود همانند سال گذشته با حمایت سازمان تعاون روستایی، تسهیلات لازم پیش‌بینی و به واحدهای فرآوری پرداخت شود تا بازار به تعادل برسد.
وی دومین راهکار را ورود صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی به حوزه خرید توافقی کشمش دانست و گفت: این صندوق می‌تواند با ورود به خرید توافقی، بخشی از محصول را خریداری کرده و از افت بیشتر قیمت جلوگیری کند.
اسدی با بیان اینکه برای تأمین نقدینگی مورد نیاز این بخش، حداقل دو همت منابع لازم است، بر ضرورت تسریع در اجرای خرید حمایتی تأکید کرد و گفت: با توجه به کاهش شدید روزانه قیمت کشمش و در راستای پیشگیری از سوءاستفاده دلالان و واسطه‌ها، توصیه می‌شود خرید حمایتی محصول در اسرع وقت انجام شود. شرایط فعلی بازار کشمش ایجاب می‌کند دستگاه‌های متولی با استفاده از ظرفیت‌های موجود، زمینه تأمین نقدینگی واحدهای فرآوری و خرید محصول را فراهم کنند تا باغداران مجبور نشوند محصول خود را با قیمتی پایین‌تر از هزینه تولید به فروش برسانند.
وی خاطرنشان کرد: تأمین نقدینگی واحدهای فرآوری، حمایت از خرید توافقی، اجرای خرید حمایتی و تسهیل فرآیند صادرات، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند به تعادل بازار کشمش، حمایت از تولیدکنندگان و حفظ ظرفیت‌های تولید و فرآوری انگور در استان مرکزی کمک کند. تأمین حداقل ۵ همت اعتبار در قالب تسهیلات، برای حمایت از خرید و فرآوری محصول مورد نیاز است.
قیمت کشمش به کمتر از ۲۰۰ هزار تومان رسید/ کشاورز و انگورکار خنداب در حال متضرر شدن هستند
نادرقلی ابراهیمی عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست و نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس شورای اسلامی، نیز در گفت‌وگو با ایسنا، نسبت به کاهش شدید قیمت کشمش و زیان باغداران هشدار داد و گفت: توسعه صنایع تبدیلی، تأمین نقدینگی برای خرید محصول و ایجاد سازوکار خرید توافقی باید به‌سرعت در دستور کار قرار گیرد.
وی با اشاره به وضعیت تولید انگور و کشمش در خنداب اظهار کرد: امسال به‌ویژه از نظر میزان برداشت انگور، سال بسیار خوبی است و برآورد می‌شود بیش از ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تن انگور در شهرستان خنداب تولید شود. اگرچه در سایر نقاط استان مرکزی نیز تولید انگور داریم، اما خنداب سقف تولید انگور استان را به خود اختصاص داده و باغداران و کشاورزان این شهرستان امسال محصول قابل توجهی تولید کرده‌اند. برآورد می‌شود از این میزان تولید، حدود ۳۵ تا ۴۰ هزار تن کشمش حاصل شود.
تأمین تیزاب انجام شد؛ مشکل اصلی در مرحله پس از تولید است
ابراهیمی با اشاره به فرآیند تولید کشمش گفت: یکی از مراحل مورد نیاز برای تولید کشمش، استفاده از تیزاب است که امسال با پیگیری‌های انجام‌شده و از طریق ثبت سفارش ارزی، امکان تأمین و خرید آن فراهم شد، اما مسئله مهم‌تر، پس از تولید کشمش آغاز می‌شود؛ یعنی پاک‌کردن، فرآوری، بسته‌بندی و ایجاد ارزش افزوده برای محصول. متأسفانه ظرفیت صنایع تبدیلی موجود در منطقه پاسخگوی حجم تولید نیست.
نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس تصریح کرد: در حال حاضر تنها سه کارخانه در منطقه وجود دارد که نمی‌توانند پاسخگوی حجم تولید باشند و به همین دلیل محصول کشاورزان یا به صورت تازه‌خوری مصرف می‌شود یا کشمش تولیدشده برای پاک‌کنی و فرآوری به استان‌های مجاور، به‌ویژه ملایر، منتقل می‌شود. در واقع فرصت اشتغال، تولید و ثروتی که می‌تواند در منطقه ایجاد شود، به دلیل نبود ظرفیت کافی صنایع پس از تولید، از خنداب و استان مرکزی خارج می‌شود.
ارزش افزوده انگور با توسعه صنایع پس از تولید ۵ تا ۱۰ برابر می‌شود
ابراهیمی با تأکید بر ضرورت فعال‌کردن صنایع پس از تولید اظهار کرد: باید صنایع پس از تولید را فعال کنیم، چراکه با توسعه این صنایع، ارزش افزوده تولید انگور می‌تواند حداقل پنج تا ۱۰ برابر افزایش پیدا کند و تامین نقدینگی یکی از پیش‌شرط‌های اصلی حل این مشکل است. بخشی از نقدینگی مورد نیاز، سال گذشته تأمین شد، اما امسال هنوز این منابع تأمین نشده است و در جلسه‌ای که در پیش داریم، موضوع تأمین نقدینگی بررسی خواهد شد.
نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس گفت: یکی از اقدامات ضروری، انجام خرید توافقی و تأمین نقدینگی کارخانه‌های کشمش پاک‌کنی است تا این واحدها بتوانند محصول باغداران را خریداری کنند و بازار از وضعیت فعلی خارج شود.
پیشنهاد تشکیل صندوق سرمایه‌گذاری باغات انگور خنداب
ابراهیمی از ارائه پیشنهاد تشکیل صندوق سرمایه‌گذاری ویژه انگور و کشمش خبر داد و گفت: به وزارت جهاد کشاورزی پیشنهاد داده‌ام صندوقی با عنوان «صندوق باغات انگور» یا «صندوق باغداران خنداب» تشکیل شود. پیشنهاد این است که ۴۹ درصد سرمایه این صندوق به صورت دولتی و ۵۱ درصد آن از بخش خصوصی تأمین شود تا صندوق بتواند نقدینگی لازم برای خرید انگور و کشمش را فراهم کند.
ابراهیمی افزود: چنین صندوقی می‌تواند منابع مورد نیاز خرید محصول را تأمین کند تا محصول باغداران با قیمت پایین از منطقه خارج نشود و تولیدکننده بتواند محصول خود را با قیمت واقعی‌تر به بازار عرضه کند. در حال حاضر قیمت‌هایی در حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار تومان برای هر کیلو مطرح می‌شود، در حالی که قیمت واقعی محصول سه تا چهار برابر این میزان است.
ابراهیمی با انتقاد از شرایط موجود گفت: وقتی محصولی با چنین اختلاف قیمتی از دست تولیدکننده خارج می‌شود، عملاً باغدار متضرر خواهد شد و باید برای جلوگیری از این وضعیت، سازوکار مناسبی برای خرید محصول ایجاد شود. اخیرا قیمت کشمش را پیگیری کردم و قیمت به کمتر از ۲۰۰ هزار تومان رسیده بود؛ این وضعیت واقعاً فاجعه است و کشاورز و انگورکار ما در چنین شرایطی متضرر می‌شوند.
نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس تأکید کرد: نباید اجازه داد محصولی که حاصل ماه‌ها زحمت باغدار است، با قیمت پایین و بدون ایجاد ارزش افزوده از منطقه خارج شود.
کشمش خنداب نباید در گونی ۲۰ و ۴۰ کیلویی از منطقه خارج شود
ابراهیمی با انتقاد از شیوه فعلی عرضه کشمش گفت: ارزش اصلی محصولات کشاورزی بعد از تولید ماده خام ایجاد می‌شود و در مورد کشمش نیز نوع فرآوری، روش خشک‌کردن و از همه مهم‌تر بسته‌بندی، تأثیر زیادی بر ارزش نهایی محصول دارد. کشمش بسته به نوع و روش خشک‌کردن، اعم از طبیعی، دودی یا تیزابی، می‌تواند ارزش بسیار بیشتری پیدا کند و در بازار با قیمت‌های بالاتری عرضه شود.
نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس ادامه داد: در حال حاضر بخشی از کشمش در گونی‌های ۲۰ یا ۴۰ کیلویی و به صورت فله‌ای عرضه می‌شود، در حالی که هنر صنایع تبدیلی باید در فرآوری، بسته‌بندی مناسب و ایجاد بازار صادراتی برای محصول باشد. اگر کشمش با بسته‌بندی مناسب و با نگاه صادراتی وارد بازار شود، ظرفیت ارزش افزوده آن به‌مراتب بیشتر از فروش فله‌ای خواهد بود.
محصول سالم خنداب ظرفیت بالایی برای بازارهای صادراتی دارد
ابراهیمی با اشاره به ظرفیت تولید محصولات سالم در منطقه خنداب اظهار کرد: یکی از مزیت‌های مهم محصولات منطقه، سالم بودن آنهاست و محصولات سالم در بازارهای جهانی از بازارپسندی بالایی برخوردار هستند. به‌ویژه انگور منطقه خنداب از ظرفیت خوبی در زمینه تولید محصول سالم برخوردار است و این مزیت باید در فرآوری، بسته‌بندی و صادرات مورد توجه قرار گیرد.
نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس تصریح کرد: اگر محصول سالم منطقه با بسته‌بندی استاندارد و مناسب وارد بازارهای صادراتی شود، می‌تواند جایگاه بسیار بهتری در بازار پیدا کند و درآمد بیشتری برای تولیدکننده و منطقه به همراه داشته باشد.
دولت باید در حوزه صنایع تبدیلی و فرآوری تسهیل‌گری کند
ابراهیمی گفت: مهم‌ترین کاری که دولت و وزارت جهاد کشاورزی باید انجام دهند، کمک و تسهیل‌گری در مرحله پس از تولید، صنایع تبدیلی و فرآوری محصولات کشاورزی است. این موضوع فقط به انگور و کشمش محدود نمی‌شود و باید در مورد همه محصولات کشاورزی، از محصولات باغی و زراعی گرفته تا فرآورده‌های پروتئینی و لبنی، مورد توجه قرار گیرد.
ابراهیمی گفت: در منطقه خنداب و سایر نقاط استان مرکزی، حجم قابل توجهی از محصولات باغی مانند هلو، زردآلو، گیلاس، آلبالو و سیب تولید می‌شود، اما بخشی از این محصولات به صورت خام در بازار عرضه می‌شود و ارزش افزوده آن در خارج از منطقه ایجاد می‌شود. با توسعه صنایع تبدیلی، هم اشتغال ایجاد می‌شود، هم درآمد پایدار شکل می‌گیرد، هم کسب‌وکار رونق می‌یابد و هم امکان ایجاد ثروت و ارزش افزوده بیشتر برای منطقه و کشور فراهم می‌شود.
ضرورت تأمین منابع برای خرید کشمش
ابراهیمی با تأکید بر ضرورت تأمین فوری نقدینگی گفت: در شرایط فعلی، نخستین نیاز، تأمین نقدینگی و انجام خرید توافقی است تا کارخانه‌های فرآوری بتوانند وارد بازار شوند و محصول باغداران را خریداری کنند. در کنار این موضوع، تشکیل صندوق حمایت و سرمایه‌گذاری برای کشمش در استان مرکزی، با محوریت خنداب، می‌تواند به تأمین منابع خرید محصول کمک کند. این موضوع را مشخصاً پیگیری کرده‌ایم و باید منابعی برای خرید کشمش اختصاص پیدا کند تا باغدار مجبور نشود محصول خود را با قیمت پایین و در شرایط نامناسب به واسطه‌ها واگذار کند.
ابراهیمی با اشاره به برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست با مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و تعاون روستایی گفت: جلسه‌ای با حضور مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و تعاون روستایی در دستور کار قرار گرفته است تا آخرین حمایت‌هایی که می‌توان برای باغداران خنداب فراهم کرد، بررسی و مشخص شود. هدف این است که حداقل هزینه‌ها و دستمزدهای مربوط به کاشت، داشت و برداشت باغداران تأمین شود و فشار اقتصادی ناشی از افت قیمت محصول، بیش از این متوجه تولیدکنندگان نشود. جلسه‌ای نیز با حضور وزیر جهاد کشاورزی، رئیس بانک مرکزی و برخی مسئولان مرتبط برگزار خواهد شد تا موضوع تولید و خرید کشمش در سه استان تولیدکننده بررسی و برای حل مشکلات موجود تصمیم‌گیری شود.
ابراهیمی تأکید کرد: باید برای تأمین منابع خرید کشمش و حمایت از تولیدکنندگان، تصمیم عملیاتی گرفته شود تا محصول باغداران روی دست آنها نماند و قیمت‌های غیرواقعی موجب زیان تولیدکنندگان نشود. اگر نقدینگی مورد نیاز، تأمین و خرید توافقی فعال شود و صنایع تبدیلی و فرآوری توسعه پیدا کنند، بخش قابل توجهی از مشکلات فعلی قابل حل خواهد بود و می‌توان ارزش افزوده واقعی محصول را در خود منطقه ایجاد کرد. توسعه زنجیره تولید از باغ تا فرآوری، بسته‌بندی و صادرات، راهکار اصلی برای جلوگیری از خام‌فروشی و خروج ارزش افزوده از خنداب است و باید حمایت از این زنجیره از مرحله خرید محصول آغاز شود.
زنجیره‌ای چشم‌انتظار تکمیل
به گزارش ایسنا، آنچه از وضعیت تولید انگور و کشمش در استان مرکزی به‌ویژه در شهرستان خنداب به دست می‌آید، نشان می‌دهد مسئله اصلی بخش باغبانی دیگر صرفاً افزایش سطح زیرکشت یا میزان تولید نیست؛ چالش اساسی، تکمیل زنجیره‌ای است که از باغ آغاز می‌شود و باید تا فرآوری، بسته‌بندی، بازاررسانی و صادرات ادامه پیدا کند. در شرایطی که باغداران با صرف هزینه و تحمل ریسک‌های متعدد، محصولی با قابلیت بالای اقتصادی تولید می‌کنند، نبود تناسب میان ظرفیت تولید و امکانات پس از برداشت باعث شده بخش مهمی از ارزش افزوده این محصول در خارج از منطقه شکل بگیرد.
از سوی دیگر، توسعه صنایع تبدیلی نباید به معنای نادیده گرفتن تولیدکننده باشد و در کنار سرمایه‌گذاری برای احداث و توسعه واحدهای صنعتی، باید سازوکاری برای ارتباط مستقیم و منصفانه میان باغدار، واحد فرآوری، صادرکننده و بازار نهایی شکل بگیرد.
استان مرکزی و به‌ویژه خنداب می توانند انگور و کشمش را از یک محصول کشاورزی به یک زنجیره اقتصادی کامل تبدیل کنند و تحقق این هدف البته نیازمند برنامه‌ای منسجم میان جهاد کشاورزی، دستگاه‌های حمایتی، تشکل‌های کشاورزی، سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و صادرکنندگان است.
در نهایت، مسئله انگور و کشمش استان مرکزی را باید از «قیمت محصول در زمان برداشت» فراتر دید. بنابراین، آینده انگور و کشمش استان مرکزی نه فقط در تاکستان‌ها، بلکه در تصمیم‌هایی رقم می‌خورد که برای پس از برداشت گرفته می‌شود؛ تصمیم‌هایی درباره خرید، فرآوری، سرمایه‌گذاری، بسته‌بندی و صادرات. تکمیل این حلقه‌ها می‌تواند استان مرکزی را با محوریت خنداب به یکی از قطب‌های واقعی فرآوری و تجارت انگور و کشمش تبدیل کند و در نهایت، ثمره سال‌ها زحمت باغداران را به ارزش اقتصادی پایدار برای خود آنان و اقتصاد استان تبدیل سازد.
انتهای پیام
