سمانه ذوالقدری جهرمی، چهارشنبه ۲۲ مهرماه در همایش بین‌المللی سلامت زنان در شیراز اظهار کرد: افزایش بار آلوستاتیک ناشی از فشارهای کاری، زنگ خطری جدی برای سلامت نیروی انسانی است و توجه به این مسئله باید در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های محیط کار مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت افزود: سلامت زنان در طول عمر، حاصل تعامل عوامل زیستی با هنجارهای جنسیتی، روابط قدرت، نابرابری‌های ساختاری و میزان پاسخگویی نظام سلامت است؛ بنابراین سلامت زنان را نباید صرفاً به سلامت باروری محدود کرد، بلکه این مفهوم برخورداری از سلامت در تمام ابعاد جسمی و روانی را در بر می‌گیرد؛ نگاهی که محور این همایش نیز قرار دارد.
ذوالقدری جهرمی ادامه داد: حمایت از سلامت زنان نیازمند نظامی جامع و یکپارچه است؛ نظامی که در آن سلامت، مراقبت، امنیت شغلی و امکان تداوم مسیر حرفه‌ای بانوان در چارچوبی منسجم به یکدیگر پیوند بخورند. در این زمینه باید به تفاوت شرایط زنان شاغل و خانه‌دار نیز توجه داشت؛ زیرا بانوان خانه‌دار بخش عمده زندگی خود را در محیط خانه می‌گذرانند، اما زنان شاغل علاوه بر زندگی خانوادگی، بخشی از اوقات خود را در محیط کار سپری می‌کنند و شرایط این محیط نیز بر سلامت آنان تأثیر می‌گذارد.
وی با اشاره به نقش سه عامل در سلامت بانوان، گفت: خود زنان و نوع تفکر و اقدام آنان، مسئولیت مدیران و کیفیت سیاست‌گذاری و حکمرانی، سه مؤلفه مؤثر در این زمینه هستند. از منظر عاملیت زنان، برخورداری از سواد سلامت اهمیت دارد؛ به این معنا که هر فرد باید توانایی شناخت و درک اطلاعات معتبر را داشته باشد، به‌ویژه در شرایطی که در فضای مجازی حجم زیادی از اطلاعات نادرست، خصوصاً در حوزه سلامت، منتشر می‌شود.
مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری فارس افزود: درک اطلاعات معتبر، تشخیص علائم هشداردهنده، تصمیم‌گیری آگاهانه و استفاده به‌موقع از خدمات پیشگیرانه، از مسئولیت‌های هر بانوی شاغل است؛ با این حال، مسئولیت حفظ سلامت زنان تنها بر عهده خود آنان نیست و تصمیم‌های مدیران و شرایط محیط کار نیز در این زمینه نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
ذوالقدری جهرمی با اشاره به عوامل مدیریتی مؤثر بر سلامت زنان شاغل اظهار کرد: ساعات کاری، حجم وظایف، شیوه ارزیابی عملکرد، امنیت روانی محیط کار، امکان استفاده از خدمات حمایتی، مرخصی‌ها و انعطاف‌پذیری کاری، همگی بر سلامت بانوان تأثیر می‌گذارند.
وی ادامه داد: مدیر سلامت‌محور کسی است که در محدوده اختیارات خود، عوامل قابل پیشگیری فشار بر بانوان را مدیریت و اصلاح کند، خطرهای روانی و اجتماعی محیط کار را بسنجد، با رفتارهای تحقیرآمیز مقابله کند، امنیت روانی مجموعه را فراهم آورد و وظایف را به شکلی منطقی توزیع کند.
وی با بیان اینکه بسیاری از بانوان در محیط‌های اداری چند پست و مسئولیت را همزمان بر عهده دارند، تصریح کرد: نباید حجم وظایف افرادی که تعهد و تلاش بیشتری دارند، سلامت آنان را به خطر بیندازد؛ بلکه با مدیریت مطلوب، توزیع منطقی نیروها و طراحی سازوکارهای منعطف می‌توان نیروی انسانی را به‌عنوان بزرگ‌ترین سرمایه سازمان در اولویت قرار داد.
بار آلوستاتیک و ضرورت سازگاری محیط کار با زندگی زنان
مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری فارس با توضیح مفهوم بار آلوستاتیک بدن، آن را نوعی فرسودگی ناشی از سازگاری بدن با فشارها و شرایط مختلف دانست و گفت: بدن در برابر حجم کار و فشارهای محیطی تلاش می‌کند خود را سازگار کند، اما این سازگاری در صورت تداوم و افزایش بیش از حد فشار، هزینه‌هایی برای بدن به همراه دارد و می‌تواند به بروز علائم و بیماری‌های مختلف منجر شود.
ذوالقدری جهرمی در ادامه افزایش بیش از اندازه بار آلوستاتیک(فرسودگی بدن) را از عوامل اصلی بروز بیماری‌ها برشمرد و افزود: تغییر رویکرد در سیاست‌گذاری باید هم در نگاه و هم در شیوه حکمرانی اتفاق بیفتد؛ به این معنا که به جای انتظار از زنان برای سازگار شدن با محیط کار، باید به سازگار کردن محیط کار با چرخه زندگی زنان اندیشید.
مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری فارس ادامه داد: تحقق این تغییر رویکرد به اراده و تأکید بر اجرای آن نیاز دارد و باید آثار آن نیز مورد توجه قرار گیرد تا نگاه جدید بتواند جایگزین رویکرد حاکم شود.
وی تأکید کرد: سلامت زنان شاغل باید فراتر از یک حق انسانی، به شاخصی برای سنجش کیفیت مدیریت و حکمرانی تبدیل شود. در کنار شاخص‌های مختلف ارزیابی مدیران، سنجش وضعیت سلامت نیروی انسانی هر مجموعه نیز می‌تواند به بهبود مدیریت مطلوب، خانواده‌محور و سلامت‌محور کمک کند.
ذوالقدری جهرمی ابراز امیدواری کرد که دیدگاه‌های مطرح‌شده در این همایش به گوش مدیران سازمان‌ها برسد و نتایج آن به بازنگری مثبت در نحوه توجه به سلامت زنان در محیط کار منجر شود.
تغییر رویکرد نظام سلامت از درمان‌محوری به سلامت‌محوری
در ادامه این همایش، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به ضرورت اصلاح رویکردها در نظام سلامت اظهار کرد: با توجه به تهاجم و دشمنی‌های خصمانه استکبار علیه کشور، تغییر رویکرد مدیریت هزینه‌ها از درمان‌محوری به سلامت‌محوری ضروری به نظر می‌رسد؛ رویکردی که پایدارتر، مقرون‌به‌صرفه‌تر و عملیاتی‌تر است.
اورنگ ایلامی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: راهبردهای نظام سلامت در سه محور آموزش و ارتقای سواد سلامت، اصلاح نظام ارائه خدمات و ایجاد نظام بازخورد و ارجاع بیمار تبیین شده است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، آموزش و ارتقای سواد سلامت را نخستین و اصلی‌ترین مرحله این راهبردها دانست و گفت: هدف از این مرحله، فراهم کردن زمینه خودپایشی و خودمراقبتی است.
ایلامی با اشاره به تغییر جایگاه خانواده در ارائه مراقبت‌های سلامت بیان کرد: اگر در چهار دهه گذشته خانه بهداشت نخستین سطح ارائه خدمات سلامت محسوب می‌شد، امروز خانواده و در رأس آن مادران، کانون اصلی مراقبت‌های سلامت به شمار می‌روند.
وی اصلاح نظام ارائه خدمات را دومین محور این راهبردها عنوان کرد و افزود: در شرایط کنونی هزینه‌های قابل‌توجهی برای خرید تجهیزات پزشکی پیشرفته و نگهداری از آن‌ها صرف می‌شود، در حالی که سهم پیشگیری و مراقبت‌های اولیه بسیار ناچیز است. اجرای نظام پزشکی خانواده می‌تواند از هدررفت منابع جلوگیری کند.
غربالگری ۱۸ هزار نیروی زن دانشگاه علوم پزشکی شیراز
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تشریح اولویت‌های سلامت بانوان در استان فارس گفت: غربالگری سرطان‌های شایع زنان، به‌ویژه سرطان پستان و دهانه رحم، از جمله برنامه‌های جدی این معاونت است.
وی با اشاره به اجرای مرحله نخست این برنامه برای بانوان شاغل در دانشگاه علوم پزشکی شیراز به‌عنوان سفیران سلامت افزود: این دانشگاه حدود ۳۵ هزار نیروی انسانی دارد که بیش از نیمی از آنان زن هستند و در مرحله نخست، ۱۸ هزار نفر از کارکنان زن مورد غربالگری قرار گرفتند.
ایلامی درباره میزان مشارکت کارکنان در آزمایش پاپ‌اسمیر اظهار کرد: بین ۴۵ تا ۴۸ درصد از بانوان همکار از انجام این آزمایش خودداری کردند. از میان افرادی که در این برنامه مشارکت داشتند و سهم آنان ۵۴ درصد اعلام شده است، نتیجه آزمایش پاپ‌اسمیر ۴۹ درصد طبیعی بود و ۱۰.۳ درصد نیز به متخصص ارجاع داده شدند که از این تعداد، ۶ درصد دارای نتیجه غیرطبیعی تشخیص داده شدند.
وی با اشاره به نتایج غربالگری‌های انجام‌شده، نسبت به مشارکت نکردن نیمی از بانوان در این برنامه‌ها هشدار داد و افزود: نیمی از همکارانی که غربال شدند، با ضایعات اولیه و پیش‌سرطانی دهانه رحم مواجه بودند؛ ضایعاتی که اگر به‌موقع تشخیص داده نمی‌شدند، می‌توانستند هزینه‌های سنگین درمان را به دنبال داشته باشند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: در سایر برنامه‌های غربالگری، از جمله ماموگرافی و کولونوسکوپی، نیز با چالش مشارکت ناکافی روبه‌رو هستیم.
سلامت مادران، سلامت روان و پیشگیری از بیماری‌های مزمن
ایلامی با تشریح دیگر اولویت‌های سلامت بانوان در فارس گفت: دومین اولویت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، سلامت مادران و باروری در گروه سنی ۱۵ تا ۴۵ سال است. در این حوزه، مراقبت‌های پیش از بارداری، دوران بارداری و پس از زایمان و همچنین تغذیه مادران به‌عنوان اصولی حیاتی در دستور کار قرار دارند.
وی سلامت روان را سومین اولویت این معاونت برشمرد و یادآور شد: با توجه به استرس‌ها و افسردگی‌های ناشی از شرایط مختلف، مراکز «سراج» برای ارائه خدمات سلامت روان به‌صورت صددرصد رایگان فعال شده‌اند و توسعه این مراکز در سراسر استان تا پایان سال دنبال می‌شود.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، سلامت میانسالان و سالمندان، به‌ویژه پیشگیری از پوکی استخوان، را چهارمین اولویت عنوان کرد و افزود: پنجمین اولویت نیز کنترل بیماری‌های مزمن و چهار سرطان قابل پیشگیری شامل سرطان پروستات، سرطان کولورکتال، سرطان پستان و سرطان دهانه رحم است.
ایلامی در پایان از رسانه‌ها و نخبگان خواست به‌عنوان پیش‌قراولان و سفیران سلامت، در ارتقای سواد سلامت و آگاه‌سازی جامعه به نظام سلامت کمک کنند تا اقدامات پیشگیرانه پیش از پیشرفت بیماری‌ها و بروز پیامدهای جدی‌تر انجام شود.
انتهای پیام
