۱۵ اکتبر، برابر با ۲۳ مهر، به‌عنوان روز جهانی نابینایان یا روز عصای سفید شناخته می‌شود؛ مناسبتی که فرصتی برای توجه به حقوق، نیازها و توانمندی‌های افراد نابینا و کم‌بینا و تأکید بر حفظ کرامت انسانی و جایگاه اجتماعی آنان فراهم می‌کند. عصای سفید که پس از جنگ جهانی دوم به‌عنوان ابزاری برای تسهیل حرکت مستقل افراد نابینا مورد استفاده قرار گرفت، به آن‌ها کمک می‌کند موانع و تغییرات مسیر را شناسایی کنند و با ایمنی بیشتری در محیط‌های مختلف تردد داشته باشند. این وسیله در گذر زمان به نمادی شناخته‌شده برای آگاهی‌بخشی درباره وضعیت نابینایان و ضرورت حمایت از حقوق اجتماعی آنان تبدیل شده است.
نام‌گذاری این روز همچنین یادآور تلاش‌های صورت‌گرفته برای به‌رسمیت‌شناختن حقوق افراد نابینا و تأکید بر برخورداری آنان از فرصت‌های برابر در جامعه است. با این حال، تحقق این برابری تنها به آگاهی‌بخشی محدود نمی‌شود و مستلزم فراهم‌کردن شرایط مناسب برای حضور مستقل و مؤثر افراد نابینا در عرصه‌های مختلف زندگی، به‌ویژه اشتغال و فعالیت‌های حرفه‌ای است.
در همین راستا، به مناسبت روز جهانی عصای سفید، موضوع فرصت‌های شغلی برابر برای نابینایان، موانع پیش روی آنان در ورود به بازار کار و مطالباتشان از مسئولان و جامعه، در گفت‌وگو با شماری از افراد نابینا و کم بینا بررسی شده است؛ افرادی که با وجود برخورداری از توانمندی‌ها و مهارت‌های مختلف، همچنان با چالش‌هایی در مسیر اشتغال و اثبات توانایی‌های خود روبه‌رو هستند. در ادامه متن کامل این گفت‌وگو را می‌خوانیم:
مهدی ضیایی فر؛ فعال رسانه‌ای، کارشناس ارشد نهج‌البلاغه و کارشناس ادبیات عرب، با حدود هفت سال سابقه برنامه‌سازی رادیویی و تولید پادکست برای مجموعه‌های مختلف، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ضرورت مهارت‌آموزی برای توسعه اشتغال نابینایان گفت: به دست آوردن مهارت، از ملزومات پیشرفت و هرگونه تلاش است. طبیعتاً ما نیز به همین شکل عمل می‌کنیم؛ ابتدا مهارت خود را به دست می‌آوریم و سپس با استفاده از ترفندها و روش‌هایی که بلد هستیم، می‌توانیم مهارت خود را به افرادی که امکان سفارش کار به ما را دارند، نشان دهیم تا بتوانیم هم خودمان تولیدکننده باشیم و هم سفارش کار از مجموعه‌ها و بخش‌های مختلف دریافت کنیم.
وی در پاسخ به این پرسش که نابینایان برای ورود به بازار کار و توسعه کسب‌وکار خود با چه موانع مالی و اجتماعی روبه‌رو هستند، اظهار کرد: یکی از دغدغه‌های مهم افراد نابینا، موضوع وب‌سایت‌ها و دسترسی به امکانات موردنیاز است که متأسفانه در این زمینه با مشکلاتی روبه‌رو هستیم. یکی از این مشکلات، بحث هوش مصنوعی داخلی است که هنوز به‌طور کامل در اختیار ما قرار نمی‌گیرد. از طرف دیگر، هزینه‌ها نیز بالاست و این موضوع بخشی از مشکلات ما را تشکیل می‌دهد.
ضیایی فر افزود: بخش دیگر مشکلات به حمایت‌هایی مربوط می‌شود که باید از سوی سازمان بهزیستی و همچنین مجموعه‌ها و نهادهای دیگری که توانایی حمایت از افراد نابینا را دارند، صورت بگیرد. متأسفانه این حمایت‌ها کم است و باید بسیار بیشتر از این انجام شود.
این فعال رسانه‌ای با اشاره به مشکلات مربوط به پرداخت تسهیلات بانکی گفت: موضوع وام نیز یکی دیگر از مشکلات ماست. با وجود صحبت‌هایی که درباره پرداخت وام مطرح می‌شود و تعهداتی که سازمان بهزیستی برای پرداخت این تسهیلات می‌دهد، متأسفانه با توجه به اولویت‌هایی که از سوی بهزیستی در نظر گرفته می‌شود، پرداخت وام به ما با تأخیر انجام می‌شود. گاهی نیز افراد نابینا از اینکه بتوانند کسب‌وکار خود را توسعه دهند، محروم می‌مانند یا تنها پس از گذشت مدت زیادی می‌توانند اقدامات لازم را انجام دهند.
وی ادامه داد: موضوع دیگر، تجهیزات موردنیاز است که متأسفانه در این بخش نیز ضعف داریم و بسیاری از ما با امکانات محدود مشغول به کار هستیم. گاهی از ما انتظارات زیادی وجود دارد، اما امکاناتی که در اختیار داریم، به اندازه‌ای نیست که بتوانیم پاسخگوی همه نیازها باشیم.
ضیایی فر در پاسخ به این پرسش که در قم چه اقداماتی برای تسهیل فعالیت‌های اقتصادی، توسعه بازار فروش و گسترش فعالیت‌های نابینایان ضرورت دارد، بیان کرد: آنچه می‌توانم در این زمینه بگویم، این است که به هر حال، همکاری بانک‌ها ضرورت دارد؛ اما متأسفانه در قم، این همکاری در ارتباط با افراد نابینا کمتر دیده می‌شود، با وجود وعده‌هایی که در این زمینه داده می‌شود.
این فعال رسانه‌ای یکی دیگر از موضوعات مهم را فرهنگ‌سازی دانست و اظهار کرد: به نظر من، یکی از مشکلاتی که گاهی با آن مواجه هستیم، این است که حتی در ادارات دولتی نیز به‌محض مشاهده یک فرد نابینا، به‌سرعت درباره توانمندی او قضاوت می‌کنند و تصور می‌شود که این فرد توانایی انجام کار را ندارد؛ درحالی‌که اگر جامعه و مسئولان همراهی کنند، فرد نابینا نیز می‌تواند پیشرفت کند.
وی با اشاره به ضعف فرهنگ برخورد با افراد نابینا در قم گفت: متأسفانه در قم، به دلیل آشنا نبودن برخی افراد با شیوه صحیح برخورد با نابینایان، همچنان ضعف‌هایی وجود دارد. گاهی به ادارات مراجعه می‌کنیم، اما برخورد مناسبی با ما صورت نمی‌گیرد و این موضوع نیز یکی از مشکلاتی است که با آن روبه‌رو هستیم.
ضیایی فر در پاسخ به این پرسش که به مناسبت روز جهانی عصای سفید، مهم‌ترین مطالبه او از مسئولان و جامعه برای ایجاد فرصت‌های شغلی برابر چیست، اظهار کرد: فکر می‌کنم باید زیرساخت‌های لازم فراهم شود؛ یعنی حتماً باید زیرساخت‌های اشتغال برای افراد نابینا ایجاد شود. همچنین، آموزش مهارت‌هایی که یک فرد نابینا به آن‌ها نیاز دارد، باید از سوی مسئولان مورد توجه قرار بگیرد و زمینه تحقق آن فراهم شود.
وی یادآور شد: متأسفانه در حال حاضر آموزش‌هایی وجود دارد، اما به دلیل بالا بودن هزینه‌های آموزشی، یک فرد نابینا نمی‌تواند به‌تنهایی هزینه‌های آن را تأمین کند و به حمایت مسئولان و نهادهایی مانند استانداری و سازمان بهزیستی نیاز دارد. وقتی با افراد و مسئولان مختلف صحبت می‌کنیم، نخستین موضوعی که مطرح می‌شود، سازمان بهزیستی است؛ درحالی‌که بهزیستی تنها باید بخشی از این مسئولیت را بر عهده بگیرد و نهادهای دیگر نیز حتماً باید توجه به افراد دارای معلولیت و به‌ویژه نابینایان را در شمار اولویت‌های خود قرار دهند.
در ادامه، محمدرضا نامدار، کارشناس ارشد مدیریت بازاریابی و کارشناسی مدیریت صنعتی و عضو هیئت‌مدیره کانون نابینایان جلوه امید، در پاسخ به این پرسش که نابینایان کارآفرین چگونه از محدودیت‌های اشتغال عبور می‌کنند و فرصت‌های تازه‌ای برای موفقیت به دست می‌آورند، اظهار کرد: این موضوع را می‌توان از چند حوزه بررسی کرد که یکی از آن‌ها خود افراد دارای معلولیت هستند. افراد نابینا باید در وهله نخست توانمندی‌های خود را باور کنند. در مرحله بعد، خانواده‌ها باید به فرزندان خود کمک کنند تا استعدادهای آن‌ها پرورش پیدا کند.
رئیس هیئت‌مدیره کانون نابینایان جلوه امید افزود: پس از پرورش استعدادها و تبدیل پتانسیل‌ها به مهارت، دولت باید بستر لازم را فراهم کند تا افراد نابینا بتوانند در حوزه‌هایی که توانایی فعالیت دارند، مشغول به کار شوند. در این زمینه، رشته‌ها و فرصت‌های شغلی متعددی وجود دارد که افراد نابینا واقعاً می‌توانند در آن‌ها فعالیت کنند، اما معمولاً وقتی صحبت از اشتغال افراد نابینا می‌شود، ذهن همه به سمت اپراتوری تلفن می‌رود؛ درحالی‌که مشاغل بسیار دیگری نیز وجود دارد که این افراد می‌توانند در آن‌ها فعالیت کنند.
وی ادامه داد: حتی در حوزه تحصیل نیز معمولاً افراد نابینا به سمت رشته‌های علوم انسانی هدایت می‌شوند، درحالی‌که امروزه علوم کامپیوتر، مهندسی نرم‌افزار و رشته‌های مرتبط، از جمله حوزه‌هایی هستند که افراد نابینا می‌توانند در آن‌ها فعالیت کنند. متأسفانه این فرصت‌ها عملاً از این افراد گرفته شده و ظرفیت‌های آن‌ها در این زمینه نادیده گرفته می‌شود.
نامدار با تأکید بر ضرورت اجرای قوانین مربوط به اشتغال افراد دارای معلولیت بیان کرد: مهم‌ترین مطالبه ما این است که مسئولان به قانون عمل کنند. ما قانونی داریم که در این حوزه برای افراد دارای معلولیت تدوین شده است و اگر این قانون به‌درستی اجرا شود، می‌تواند به فراهم شدن بستر لازم برای فعالیت این افراد کمک کند.
وی تصریح کرد: بنابراین، نخستین اقدام این است که مسئولان، قوانین مربوط به این حوزه را بشناسند و مطالعه کنند. در مرحله بعد، باید با جامعه افراد دارای معلولیت ارتباط برقرار کنند، در میان این افراد حضور پیدا کنند و استعدادها و توانمندی‌های آن‌ها را بشناسند.
در ادامه ملیحه چراغی؛ ۴۶ ساله، کارشناس ارشد روان‌شناسی و کارمند با ۱۹ سال سابقه فعالیت، با اشاره به مشکلات و محدودیت‌های موجود در مسیر اشتغال افراد نابینا گفت: به نظر من، مهم‌ترین مشکل افراد نابینا، مسئله اشتغال است. معتقدم اگر افراد نابینا شغل پایداری داشته باشند، می‌توانند برای زندگی و آینده خود برنامه‌ریزی کنند، ازدواج کنند و مسکن داشته باشند؛ اما متأسفانه می‌بینیم که این مشکل تاکنون، دست‌کم به‌طور کامل، حل نشده است.
وی با اشاره به آخرین مشکلات پیش‌آمده در زمینه استخدام افراد نابینا اظهار کرد: یکی از اتفاقات اخیر، مسئله آزمون استخدامی بود که افراد نابینا، از جمله خود من، در آن شرکت کردند. من در این آزمون قبول شدم، اما در مرحله مصاحبه به دلیل نابینایی رد شدم.
چراغی افزود: حتی مسئولان اداره خودمان نیز می‌گفتند که به نیروی نابینا نیاز ندارند. این در حالی است که افراد دارای معلولیت از شهرهای دیگر در آزمون استخدامی پذیرفته و استخدام شدند.
این کارمند با تأکید بر ضرورت ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای افراد نابینا گفت: مطالبه ما، ایجاد شغل پایدار است. همچنین، افرادی مانند ما که سابقه کاری طولانی داریم، نباید مورد نامهربانی قرار بگیریم و باید با توجه به سوابق کاری و امتیازاتی که داریم، شرایط لازم برای استخدام و تبدیل وضعیت ما فراهم شود.
انتهای پیام
