به گزارش ایسنا، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، سرمایه‌گذاری بزرگی روی علم انجام داده است. او در نشستی در ماه آوریل در شانگهای، از دولت‌های منطقه‌ای، دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی خواست پژوهش‌های بنیادی این کشور را تقویت کنند. او گفت: باید فرصت‌ها را غنیمت بشماریم، با چالش‌ها روبه‌رو شویم و پژوهش‌های پایه را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهیم.
دستور شی بخشی از کارزار گسترده و بلندمدت چین برای ارتقای جایگاه خود در علم و فناوری است. تنها یک ماه پیش از آن، رهبران این کشور در تازه‌ترین برنامه پنج‌ساله چین بر اهمیت علم تاکید کرده بودند.
به نقل از نیچر، این نقشه راه، سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری قابل‌توجه در پژوهش‌های بنیادی و نوآوری را پیش‌بینی می‌کند و متعهد می‌شود که توسعه فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند هوش مصنوعی، کاربردهای کوانتومی و همجوشی هسته‌ای کنترل‌شده را تا پایان این دهه سرعت ببخشد.
پژوهش‌های هوش مصنوعی در چین رونق گرفته‌اند، اما این روند به کجا می‌رسد؟
تاکید بر پژوهش‌های بنیادی، تازه‌ترین تلاش چین برای افزایش قدرت علمی و فناورانه این کشور است؛ کارزاری که نزدیک به ۵۰ سال پیش آغاز شد و از سال ۲۰۰۰ تا کنون، به شدت شتاب گرفته است.
در سال ۱۹۷۸، زمانی که چین درهای خود را به روی جهان گشود، تقریبا هیچ جایگاه علمی در عرصه جهانی نداشت. بر اساس داده‌های پایگاه استنادی اسکوپوس، پژوهشگران این کشور کمتر از ۱۲۰ مقاله علمی در مجلات بین‌المللی منتشر کرده بودند؛ رقمی که تنها ۰.۰۲ درصد از کل مقالات علمی جهان را تشکیل می‌داد.
اما در کمتر از ۵۰ سال، چین به قدرتی بزرگ در عرصه علم در جهان تبدیل شده و در مسیر پیشتازی جهانی در پژوهش و توسعه (R&D) قرار گرفته است. این کشور اکنون یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران در حوزه پژوهش و توسعه است و از نظر تعداد درخواست‌های ثبت اختراع در جایگاه پیشتاز قرار دارد و بر پژوهش در ده‌ها فناوری حیاتی، از جمله انرژی هسته‌ای و زیست‌شناسی مصنوعی، تسلط یافته است. دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی چین با غول‌های دانشگاهی سنتی غرب رقابت می‌کنند و برای نخستین بار در صدر جدول شاخص نیچر قرار گرفته‌اند.
فراتر از اعداد و رتبه‌بندی‌ها، دستاوردهای چین توجه جهان را به خود جلب کرده‌اند؛ از توسعه مدل‌های هوش مصنوعی تحول‌آفرین گرفته تا بازیابی موفقیت‌آمیز نمونه‌های سنگ از سمت پنهان ماه برای نخستین بار.
حتی ممکن است صعود خیره‌کننده چین در عرصه علم طی سال‌های آینده شتاب بیشتری بگیرد. هدف کنونی این کشور، افزایش مجموع هزینه‌های پژوهش و توسعه در بخش‌های دولتی و خصوصی، به میزان دست‌کم هفت درصد در هر سال از اکنون تا سال ۲۰۳۰ است. انتظار می‌رود این هدف هر سال به سرمایه‌گذاری چندین میلیارد دلاری بیشتر منجر شود.
این روند در تضاد با پیش‌بینی‌ها درباره ایالات متحده است. در شرایطی که دولت دونالد ترامپ به دنبال کاهش بودجه علم است و به گفته منتقدان، توانمندی‌های پژوهشی این کشور را تضعیف کرده است.
یانبو وانگ، پژوهشگر سیاست‌گذاری علم در دانشگاه هنگ‌کنگ، می‌گوید: چین این ظرفیت را دارد که چشم‌انداز جهانی تولید علم، رقابت فناورانه و مرکز ثقل ژئوپلیتیکی جهان را به طور بنیادی تغییر دهد. اگر رقابت با ژاپن در دهه ۱۹۸۰ برای غرب مانند تحمل یک طوفان بود، چین در سال‌های آینده سونامی به راه خواهد انداخت.
با این حال، چین پیش از رسیدن به چنین جایگاهی باید با برخی مشکلات ساختاری در نظام پژوهشی خود مقابله کند. منتقدان می‌گویند رویکرد شتاب‌زده این کشور به مشکلی گسترده در زمینه تخلفات علمی منجر شده است؛ مشکلی که دولت بیش از یک دهه است تلاش می‌کند آن را مهار کند.
همچنین، مرگ دو نفر در جریان آزمایش‌های بالینی در سال گذشته، پرسش‌هایی درباره مقررات و ملاحظات اخلاقی در پژوهش‌های زیست‌پزشکی پیشرفته مطرح کرده است. مسائل دیگری، از جمله خطر کُند شدن رشد اقتصادی و تنش‌های ژئوپلیتیکی نیز ممکن است سرعت پیشرفت علم و فناوری را کاهش دهند.
افزایش سرمایه‌گذاری در پژوهش و توسعه
رهبران چین طی سه دهه گذشته، علم و آموزش را در مرکز تلاش‌های این کشور برای افزایش رفاه قرار داده‌اند. مجموع هزینه‌های پژوهش و توسعه چین در این دوره تقریبا ۱۰۰ برابر شده است. بر اساس آمار منتشرشده از سوی دولت چین، طی ۱۰ سال گذشته، هزینه این کشور در این حوزه به طور متوسط بیش از ۱۰ درصد در هر سال افزایش یافته است.
بر اساس داده‌های گردآوری‌شده از سوی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، رشد سرمایه‌گذاری چین به مراتب از افزایش هزینه‌کرد در سایر کشورها بیشتر بوده است.
چین در سال ۲۰۲۴ از ایالات متحده پیشی گرفت و به بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار جهان در حوزه مجموع هزینه‌های داخلی پژوهش و توسعه (GERD) تبدیل شد. ایالات متحده از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون، به طور گسترده پیشتاز جهان در اکتشافات علمی و نوآوری‌های فناورانه شناخته می‌شد. شاخص GERD تمام هزینه‌های بخش‌های دولتی و خصوصی را در بر می‌گیرد.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی برای مقایسه میزان GERD دو کشور، ارقام آن‌ها را بر اساس برابری قدرت خرید (PPP) تعدیل کرده است. این روش به این واقعیت توجه می‌کند که کالاها و خدمات در چین ارزان‌تر از ایالات متحده هستند.
با این حال، پژوهشگران مستقر در چین هشدار می‌دهند که نباید صرفا بر اساس این ارقام نتیجه گرفت که چین اکنون بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار پژوهش و توسعه در جهان است؛ زیرا مقایسه هزینه‌های تحقیق و توسعه دو کشور پیچیدگی‌های زیادی دارد.
بر اساس داده‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، اگر نرخ ارز مبنای محاسبه قرار گیرد، هزینه‌های پژوهش و توسعه چین در سال ۲۰۲۴ حدود نیمی از هزینه‌های ایالات متحده بوده است. این نسبت در سال ۲۰۰۴ تنها هشت درصد بود.
به گفته ژانگ لین، پژوهشگر سیاست‌گذاری علم در دانشگاه ووهان چین، یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های چین در توسعه علمی، توانایی این کشور در اجرای برنامه‌های بلندمدت و پیگیری مستمر آن‌هاست.
ژانگ می‌گوید: نظام متمرکز چین به این کشور اجازه می‌دهد منابع خود را به شکلی مؤثرتر بر اهداف علمی بلندمدت متمرکز کند.
او می‌گوید رهبران چین می‌توانند سرمایه‌گذاری در حوزه‌های علمی راهبردی، مانند ارتباطات کوانتومی را در دوره‌های زمانی طولانی ادامه دهند. در مقابل، تغییرات سیاسی در ایالات متحده ممکن است باعث شود این کشور اولویت‌های خود را از یک حوزه به حوزه‌ای دیگر تغییر دهد.
برای بسیاری از پژوهشگران، آنچه اهمیت دارد رتبه دقیق چین نیست، بلکه روند صعودی قدرتمند این کشور است. هائو بین، اقتصاددان دانشگاه شی‌آن جیائوتونگ-لیورپول می‌گوید افزایش چشمگیر سرمایه‌گذاری چین در پژوهش و توسعه نشان می‌دهد که این کشور در تلاش است از تولیدکننده کالا به تولیدکننده دانش و فناوری‌های پیشرفته تبدیل شود.
به گفته هائو، برنامه بلندمدت چین برای توسعه صنعت نیمه‌رسانا نمونه روشنی از این رویکرد است.
به گفته هائو، پس از آنکه ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ ممنوعیت گسترده‌ای بر فروش تراشه‌های نیمه‌رسانای پیشرفته به چین اعمال کرد، دولت چین حمایت‌های خود از این صنعت را افزایش داد.
زیست‌فناوری و زیست‌پزشکی از دیگر حوزه‌های راهبردی مورد توجه چین هستند. دولت این کشور توجه فزاینده‌ای به پژوهش و توسعه داروهای نوآورانه و پزشکی انتقالی نشان داده است؛ حوزه‌ای که هدف آن تبدیل دستاوردهای پژوهش‌های بنیادی به درمان‌های بالینی است.
رقابت در عرصه هوش مصنوعی
در اوایل سال ۲۰۲۵، یک شرکت کوچک هوش مصنوعی به نام دیپ‌سیک، با انتشار یک مدل زبانی بزرگ (LLM) که از نظر عملکرد با ابزارهای پیشرفته شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکا رقابت می‌کرد، موجی از شوک در بازارهای جهانی به راه انداخت.
دیپ‌سیک که در شهر هانگژوی چین مستقر است، این دستاورد را با هزینه‌ای بسیار کمتر از هزینه شرکت‌های غربی و با استفاده از منابع محاسباتی به مراتب محدودتر به دست آورد.
این نوع نوآوری از سوی یک شرکت خصوصی، نتیجه حمایت مستمر دولت مرکزی چین بوده است.
در گذشته، دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی دولتی هدایت تلاش‌های پژوهش و توسعه در چین را بر عهده داشتند. اما از سال ۲۰۱۰، زمانی که دولت کارزاری ملی را برای پرورش مجموعه‌ای از «صنایع نوظهور راهبردی» آغاز کرد که صنایعی هستند که از خودروهای برقی تا داروسازی را شامل می‌شوند، شرکت‌های خصوصی نقش روزافزون و مهم‌تری در پیشبرد نوآوری این کشور ایفا کرده‌اند.
انتهای پیام
