مهناز مردانی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری‌های کبدی و متابولیک، اظهار کرد: کبد چرب زمانی ایجاد می‌شود که مقدار زیادی چربی در سلول‌های کبد تجمع پیدا کند. اگر بیش از پنج درصد وزن کبد را چربی تشکیل دهد، این وضعیت کبد چرب نامیده می‌شود.

وی افزود: کبد چرب در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است، اما در صورت تشخیص ندادن و کنترل نکردن بیماری، ممکن است به التهاب کبد، فیبروز، سیروز و حتی نارسایی کبد منجر شود؛ ازاین‌رو، توجه به عوامل خطر و اصلاح سبک زندگی در پیشگیری از پیشرفت این بیماری اهمیت زیادی دارد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان با اشاره به انواع کبد چرب بیان کرد: این بیماری به دو دسته اصلی کبد چرب غیرالکلی(NAFLD) و کبد چرب الکلی(AFLD) تقسیم می‌شود. نوع غیرالکلی شایع‌تر است و معمولاً با چاقی، دیابت، مقاومت به انسولین و سبک زندگی ناسالم ارتباط دارد، در حالی که کبد چرب الکلی در اثر مصرف مداوم و مزمن مشروبات الکلی ایجاد می‌شود.

مردانی با اشاره به تأثیر مصرف الکل بر سلامت کبد تصریح کرد: الکل در کبد متابولیزه می‌شود و می‌تواند سوخت‌وساز چربی‌ها را مختل کند. تداوم مصرف آن به‌ویژه در مقادیر زیاد، زمینه تجمع چربی، التهاب و آسیب کبدی را فراهم می‌کند و در صورت ادامه این روند، احتمال ابتلا به هپاتیت الکلی، فیبروز و سیروز کبدی وجود دارد.

کبد چرب؛ زنگ خطر برای سلامت کودکان و جوانان

این دکترای تغذیه با تأکید بر افزایش اهمیت بیماری‌های متابولیک در سنین پایین، گفت: کبد چرب در جوانان به یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیک تبدیل شده و کبد چرب غیرالکلی نیز از شایع‌ترین بیماری‌های کبدی در کودکان به شمار می‌رود. این موضوع ضرورت توجه خانواده‌ها به عادات غذایی، میزان فعالیت بدنی و وضعیت وزن کودکان و نوجوانان را دوچندان می‌کند.

وی با اشاره به نقش عادات غذایی ناسالم در بروز کبد چرب افزود: مصرف مکرر فست‌فودها و غذاهای فرآوری‌شده که حاوی مقادیر زیادی چربی اشباع، نمک و قند هستند، می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. همچنین مصرف نوشیدنی‌های شیرین، نوشابه‌ها، آبمیوه‌های صنعتی و نوشیدنی‌های انرژی‌زا به دلیل داشتن قند، به‌ویژه فروکتوز، در افزایش تجمع چربی در کبد نقش دارد.

مردانی ادامه داد: مطالعات نشان داده‌اند که مصرف بیش از حد فروکتوز با بروز کبد چرب ارتباط دارد. دریافت مداوم قندهای افزوده و کالری بیش از نیاز بدن می‌تواند زمینه افزایش وزن و اختلال در سوخت‌وساز را فراهم کند و در نهایت احتمال ابتلا به کبد چرب و دیابت نوع ۲ را افزایش دهد.

وی در عین حال کم‌تحرکی را از دیگر عوامل مهم ابتلا به کبد چرب در سنین پایین دانست و اظهار کرد: سبک زندگی مدرن، نشستن طولانی‌مدت، کاهش فعالیت‌های روزمره و ورزش نکردن از عوامل مؤثر در بروز این بیماری هستند. کاهش تحرک در کنار عادات غذایی ناسالم، زمینه افزایش وزن و تجمع چربی در بدن را فراهم می‌کند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان اضافه کرد: اضافه‌وزن و چاقی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به کبد چرب غیرالکلی محسوب می‌شوند و افزایش چربی شکمی نیز احتمال بروز این بیماری را بالا می‌برد. از سوی دیگر، مقاومت به انسولین باعث می‌شود بدن نتواند به‌درستی از انسولین برای تنظیم قند خون استفاده کند؛ وضعیتی که می‌تواند زمینه‌ساز کبد چرب، دیابت نوع ۲ و سندرم متابولیک باشد.

وی با بیان اینکه عوامل ژنتیکی نیز در ابتلا به کبد چرب نقش دارند، افزود: برخی افراد به دلیل زمینه ژنتیکی ممکن است حتی با وزن طبیعی نیز در معرض خطر ابتلا قرار داشته باشند؛ بنابراین، وزن طبیعی به‌تنهایی تضمین‌کننده سلامت کبد نیست و بررسی سایر عوامل خطر نیز اهمیت دارد.

دیابت نوع ۲ در کودکان طی ۲۰ سال دو برابر شده است

مردانی با اشاره به ارتباط نزدیک کبد چرب و دیابت نوع ۲ خاطرنشان کرد: دیابت نوع ۲ یکی از بیماری‌های مزمن مرتبط با عادات غذایی ناسالم، کم‌تحرکی و چاقی است که در اثر مقاومت به انسولین و افزایش قند خون بروز می‌کند. این بیماری در سطح جهان به یکی از چالش‌های مهم سلامت تبدیل شده و می‌تواند خطر ابتلا به کبد چرب غیرالکلی را نیز افزایش دهد.

وی تصریح کرد: بر اساس آمارهای مورد اشاره، میزان ابتلا به دیابت نوع ۲ در کودکان طی ۲۰ سال گذشته دو برابر شده است. کودکان مبتلا به کبد چرب غیرالکلی معمولاً با ویژگی‌هایی از مقاومت به انسولین مواجه هستند که یکی از عوامل کلیدی در بروز دیابت نوع ۲ محسوب می‌شود؛ به همین دلیل، این کودکان ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار داشته باشند.

این دکترای تغذیه افزود: به دلیل ارتباط متقابل دیابت نوع ۲، مقاومت به انسولین و تجمع چربی در کبد، پزشکان معمولاً در ارزیابی وضعیت بیماران مبتلا به دیابت، سلامت کبد را نیز مورد توجه قرار می‌دهند. کنترل وزن، اصلاح الگوی غذایی و افزایش فعالیت بدنی می‌تواند در مدیریت این عوامل خطر مؤثر باشد.

خستگی و ناراحتی شکمی از علائم احتمالی کبد چرب

مردانی با اشاره به نشانه‌های احتمالی کبد چرب گفت: خستگی و ضعف، درد یا ناراحتی در قسمت بالای شکم، به‌ویژه سمت راست، از علائمی هستند که ممکن است در برخی افراد دیده شوند. با این حال، کبد چرب در بسیاری از موارد، به‌خصوص در مراحل اولیه، بدون علامت است و فرد ممکن است تا زمان انجام بررسی‌های پزشکی از ابتلای خود آگاه نباشد.

وی کاهش وزن محسوس و ناگهانی، کاهش اشتها، زرد شدن پوست و چشم‌ها، تورم شکم و پاها به دلیل تجمع مایعات و ضعف عضلانی را از دیگر نشانه‌هایی دانست که ممکن است در مراحل پیشرفته بیماری‌های کبدی مشاهده شوند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان همچنین تأکید کرد: بروز چنین علائمی، به‌ویژه زردی، تورم شکم و پاها یا کاهش وزن ناخواسته، نیازمند ارزیابی پزشکی است و نباید صرفاً به کبد چرب نسبت داده شود. تشخیص زودهنگام و پیگیری وضعیت سلامت می‌تواند در جلوگیری از پیشرفت بیماری و کاهش عوارض آن نقش داشته باشد.

میوه و سبزیجات در برنامه غذایی روزانه قرار بگیرند

مردانی با تأکید بر نقش تغذیه سالم در پیشگیری و کنترل کبد چرب و دیابت نوع ۲ اظهار کرد: مصرف میوه‌ها و سبزیجات علاوه بر کمک به سلامت عمومی بدن، در کنترل وزن و بهبود وضعیت متابولیک نیز مؤثر است. گنجاندن این مواد غذایی در کنار سایر گروه‌های غذایی ضروری، می‌تواند خطر چاقی را که یکی از عوامل مهم ابتلا به هر دو بیماری است، کاهش دهد.

وی افزود: فیبر موجود در میوه‌ها و سبزیجات به کند شدن جذب قند در دستگاه گوارش کمک می‌کند و می‌تواند در کنترل قند خون نقش داشته باشد. همچنین آنتی‌اکسیدان‌های موجود در این مواد غذایی در محافظت از سلول‌های بدن در برابر آسیب‌های اکسیداتیو مؤثر هستند؛ موضوعی که برای افراد مبتلا به دیابت و کبد چرب اهمیت دارد.

این دکترای تغذیه ادامه داد: برای مدیریت بهتر کبد چرب و دیابت، می‌توان میوه‌هایی مانند سیب، پرتقال و گریپ‌فروت و سبزیجاتی مانند اسفناج و کلم بروکلی را در برنامه غذایی قرار داد. انتخاب میوه کامل به‌جای آبمیوه و توجه به اندازه وعده‌های غذایی نیز می‌تواند به کنترل بهتر دریافت قند و کالری کمک کند.

پروتئین‌های کم‌چرب و چربی‌های سالم را جایگزین کنید

مردانی با اشاره به اهمیت انتخاب منابع پروتئینی مناسب بیان کرد: مواد پروتئینی کم‌چرب یکی از اجزای مهم رژیم غذایی سالم هستند و می‌توانند در کنترل وزن و قند خون نقش داشته باشند. ماهی‌هایی مانند سالمون و ساردین حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که در کاهش التهاب و بهبود برخی شاخص‌های سلامت متابولیک مؤثرند.

وی افزود: مصرف ماهی به‌جای گوشت‌های پرچرب می‌تواند به کاهش دریافت چربی‌های اشباع و کالری کمک کند. همچنین مرغ و بوقلمون بدون پوست از منابع پروتئینی کم‌چرب به شمار می‌روند و حبوباتی مانند لوبیا، نخود و عدس نیز با داشتن فیبر و پروتئین گیاهی، به کنترل قند خون و ایجاد احساس سیری طولانی‌تر کمک می‌کنند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان با توصیه به کاهش مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده و پرچرب گفت: بهتر است منابع پروتئینی سالم در برنامه غذایی جایگزین گوشت‌های فرآوری‌شده و پرچرب شوند و ماهی، در صورت امکان، دست‌کم دو بار در هفته مصرف شود. البته نوع و مقدار مواد غذایی باید متناسب با شرایط جسمی و نیازهای تغذیه‌ای هر فرد انتخاب شود.

وی با اشاره به نقش چربی‌های سالم در رژیم غذایی ادامه داد: مغزهایی مانند بادام و گردو و دانه‌هایی مانند چیا حاوی چربی‌های غیراشباع و ترکیبات مفید هستند که می‌توانند به بهبود کیفیت رژیم غذایی کمک کنند. روغن زیتون نیز از منابع چربی‌های غیراشباع است و استفاده از آن به‌جای روغن‌های نامناسب، در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل، انتخاب بهتری محسوب می‌شود.

مردانی اضافه کرد: آووکادو نیز حاوی چربی‌های غیراشباع است که می‌تواند در بهبود الگوی چربی خون نقش داشته باشد؛ با این حال، چربی‌های سالم هم کالری دارند و باید به میزان متعادل مصرف شوند. در مجموع، کیفیت چربی دریافتی و میزان مصرف آن در کنار سایر اجزای رژیم غذایی اهمیت دارد.

نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فرآوری‌شده را محدود کنید

این دکترای تغذیه با تأکید بر ضرورت کاهش مصرف غذاهای ناسالم تصریح کرد: فست‌فودها، نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها و سایر غذاهای فرآوری‌شده معمولاً حاوی مقادیر زیادی قند افزوده، چربی‌های ناسالم و کالری هستند و مصرف مکرر آن‌ها می‌تواند خطر ابتلا به چاقی، دیابت و کبد چرب را افزایش دهد.

وی افزود: دریافت زیاد قندهای افزوده، از جمله فروکتوز، با افزایش تجمع چربی در کبد ارتباط دارد. همچنین بسیاری از این مواد غذایی شاخص گلیسمی بالایی دارند و می‌توانند کنترل قند خون را برای افراد مبتلا به دیابت دشوارتر کنند؛ بنابراین، کاهش مصرف آن‌ها در پیشگیری و مدیریت این بیماری‌ها اهمیت دارد.

مردانی توصیه کرد: بهتر است به‌جای نوشیدنی‌های شیرین‌شده، آب و نوشیدنی‌های بدون قند افزوده مصرف شود و غذاهای تازه و خانگی جایگزین بخش قابل توجهی از غذاهای فرآوری‌شده شوند. چای سبز یا دمنوش‌های بدون قند نیز می‌توانند برای تنوع در مصرف نوشیدنی‌ها مورد استفاده قرار گیرند، اما نباید جایگزین آب یا درمان‌های تجویزشده شوند.

ورزش منظم؛ راهکاری مؤثر برای بهبود حساسیت به انسولین

مردانی با تأکید بر نقش فعالیت بدنی در پیشگیری و کنترل کبد چرب و دیابت نوع ۲ گفت: ورزش منظم یکی از عوامل مهم در بهبود حساسیت بدن به انسولین است و به سلول‌ها کمک می‌کند از این هورمون برای تنظیم قند خون بهتر استفاده کنند. این موضوع به‌ویژه برای افرادی که با مقاومت به انسولین مواجه هستند، اهمیت دارد.

وی افزود: فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و شنا می‌توانند به مدیریت قند خون، کنترل وزن و کاهش التهاب کمک کنند. افزایش تحرک روزانه و کاهش زمان نشستن طولانی‌مدت نیز در کنار اصلاح الگوی غذایی، می‌تواند تأثیر مثبتی بر سلامت کبد و سوخت‌وساز بدن داشته باشد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی لرستان تأکید کرد: پیشگیری از کبد چرب و دیابت نوع ۲ نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات مستمر، از جمله تغذیه متعادل، محدود کردن نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فرآوری‌شده، حفظ وزن مناسب و انجام فعالیت بدنی منظم است؛ اقداماتی که از دوران کودکی و نوجوانی باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرند.

انتهای پیام