به گزارش ایسنا، محمد زارعی امروز در مراسم افتتاحیه نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد، با اشاره به مسئولیت‌های ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: این ستاد وظیفه سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و هماهنگی میان مجموعه‌هایی را بر عهده دارد که در حوزه مبارزه با مواد مخدر، کنترل و درمان اعتیاد فعالیت می‌کنند. ستاد به ریاست رئیس‌جمهور و با مشارکت ۱۱ عضو، از جمله پنج وزارتخانه، فعالیت می‌کند.
زارعی با بیان اینکه اعتیاد محدود به ایران نیست و به مساله جهانی تبدیل شده است، اظهار کرد: بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC)، نزدیک به ۳۰۰ میلیون نفر در جهان مواد مخدر مصرف می‌کنند. پیامدهای سوءمصرف مواد و تلفات ناشی از آن، خسارت سنگینی به جامعه بشری وارد می‌کند. بر اساس گزارش این نهاد بین‌المللی، سالانه نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در جهان بر اثر سوءمصرف مواد جان خود را از دست می‌دهند. این آمار نشان‌دهنده ابعاد گسترده مساله اعتیاد و ضرورت توجه جدی به آن در سطح جهانی است.
قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با تأکید بر اهمیت برگزاری کنگره دانش اعتیاد و توجه آن به موضوع پیشگیری، گفت: خوشحالم که محور پیشگیری در این کنگره مورد توجه قرار گرفته است؛ چراکه پیشگیری از اعتیاد یکی از اولویت‌های امروز ستاد در حوزه برنامه‌ریزی و سیاستگذاری به شمار می‌رود.
وی با تشریح رویکردهای ستاد در حوزه پیشگیری افزود: برنامه‌های پیشگیری از مواد مخدر را می‌توان در سه سطح بررسی کرد که هر سه به‌صورت همزمان دنبال می‌شوند. نخست، پیشگیری وضعی است که در این چارچوب، اقدامات مقابله‌ای با هدف جلوگیری از ورود مواد مخدر به کشور و مقابله با قاچاق و ترانزیت آن انجام می‌شود.
زارعی با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران و چالش‌های ناشی از وضعیت منطقه، اظهار کرد: کشور ما در منطقه‌ای قرار دارد که به دلیل برخی مسائل و چالش‌های مرتبط با کشورهای همسایه، با مشکلاتی در حوزه ترانزیت و حمل‌ونقل مواد مخدر مواجه است. دستگاه‌های مقابله‌ای در این زمینه تلاش می‌کنند از ورود مواد مخدر به کشور جلوگیری کنند.
وی دومین سطح پیشگیری را پیشگیری کیفری دانست و گفت: قوانین مرتبط با مواد مخدر باید متناسب با شرایط روز به‌روز رسانی شوند. در همین راستا، اصلاح قانون با هدف افزایش بازدارندگی در دستور کار ستاد قرار دارد و مجلس شورای اسلامی نیز به این موضوع توجه جدی دارد. هدف آن است که هزینه ارتکاب جرم به‌گونه‌ای تنظیم شود که انگیزه ارتکاب جرائم مرتبط با مواد مخدر به حداقل برسد.
قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با تأکید بر اهمیت پیشگیری فرهنگی و اجتماعی یادآور شد: مهمترین اولویت ستاد در حوزه پیشگیری، تلاش برای جلوگیری از شکل‌گیری مصرف و اعتیاد از طریق اقدامات فرهنگی و اجتماعی است. هدف اصلی باید این باشد که اساساً زمینه بروز این پدیده کاهش یابد؛ زیرا هنگامی که اعتیاد شکل می‌گیرد، هزینه‌های سنگینی به فرد، خانواده و جامعه تحمیل می‌شود.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده در دولت چهاردهم در حوزه سیاستگذاری مبارزه با مواد مخدر اظهار کرد: در این دوره، اقدامات و رویکردهای تحولی در حوزه سیاستگذاری دنبال شده است و برای دستگاه‌های مسئول نیز دستورالعمل‌ها و تکالیف مشخصی در نظر گرفته شده است.
ممنوعیت کشت خشخاش
زارعی با تأکید بر تداوم برخورد با کشت غیر مجاز خشخاش تصریح کرد: در اینجا لازم است به‌صراحت اعلام کنم که مقابله با هرگونه کشت غیرمجاز خشخاش همچنان از اولویت‌های ستاد و دستگاه‌های مقابله‌ای است. در موضوع مواد اولیه مورد استفاده برای تولید داروهای مخدر پایه، نباید موضوعات با یکدیگر خلط شوند؛ کشت خشخاش در کشور مجوزی ندارد و همچنان ممنوع است و دستگاه‌های مقابله‌ای با آن برخورد جدی می‌کنند. در همین راستا، در دولت چهاردهم دستورالعمل‌ها و اقدامات مشخصی برای دستگاه‌های مسئول پیش‌بینی شده و این دستورالعمل‌ها به دستگاه‌های ذی‌ربط، وزارتخانه‌ها، استانداران و دبیران شوراهای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر ابلاغ شده است. اجرای این تکالیف به‌طور جدی در دستور کار دستگاه‌های مقابله‌ای قرار دارد.
قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در ادامه با قدردانی از فعالان حوزه درمان اعتیاد تاکید کرد: طی بیش از سه دهه گذشته، اقدامات گسترده‌ای در حوزه درمان اعتیاد انجام شده است و لازم می‌دانم از جامعه درمانگران و افرادی که عمر خود را وقف کمک به آسیب پذیرترین گروه‌های جامعه کرده‌اند، قدردانی کنم. این افراد با ارائه خدمات درمانی و حمایت از افراد مبتلا به اعتیاد، تلاش‌های ارزشمندی انجام داده‌اند و اقدامات مؤثری در این حوزه صورت گرفته است.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاست‌های درمان اعتیاد، افزود: رویکرد تحولی امروز ایجاب می‌کند نتایج و پیامدهای بیش از سه دهه تجربه در حوزه درمان را بررسی کنیم و با آسیب‌شناسی اقدامات گذشته، مشخص کنیم چرا برخی اهدافی که برای آنها برنامه‌ریزی شده بود، به‌طور کامل محقق نشده‌اند.
تدوین اسناد جدید در حوزه اعتیاد
زارعی اظهار کرد: در همین راستا، با برگزاری بیش از هزار ساعت نشست کارشناسی و دعوت از متخصصان و افراد صاحب‌نظر در سطوح مختلف، فعالیت‌های پژوهشی و مطالعاتی انجام شده است تا زمینه بازنگری در برنامه‌های درمان اعتیاد فراهم شود.
وی با اشاره به تدوین اسناد جدید در حوزه مبارزه با مواد مخدر گفت: در نتیجه این بررسی‌ها، چند سند تدوین شده است که به‌زودی در جلسه ستاد به تصویب خواهد رسید. این اسناد با هدف استفاده از تجربه‌های گذشته، شناسایی نقاط ضعف و تقویت رویکردهای اجرایی در حوزه درمان و مقابله با اعتیاد تهیه شده‌اند.
زارعی با اشاره به تدوین اسناد تحولی در حوزه مبارزه با مواد مخدر، گفت: اسناد تحولی آماده شده‌اند که امیدواریم بتوانند زمینه‌ساز تحولات مؤثر در این حوزه و رفع بخشی از مشکلات موجود باشند. یکی از این اسناد، سند تحولی درمان اعتیاد است که قرار است به‌زودی در نخستین جلسه ستاد مطرح شود. این سند بر پایه نتایج و پیامدهای حاصل از بیش از سه دهه فعالیت و تجربه متخصصان در حوزه درمان اعتیاد تدوین شده است.
وی افزود: یکی از موضوعاتی که در این سند مورد توجه قرار گرفته، طبقه‌بندی افراد مبتلا به اعتیاد بر اساس شدت وابستگی و ظرفیت‌ها و زمینه‌های موجود برای درمان آنها است. بر این اساس، رویکردهای درمانی متناسب با وضعیت افراد دسته‌بندی شده‌اند تا خدمات ارائه‌شده متناسب با نیاز هر گروه باشد. در برخی گروه‌ها، هدف درمان، قطع مصرف و درمان اعتیاد است؛ در گروه‌های دیگر، کاهش شدت مصرف و وابستگی به مواد مخدر در اولویت قرار دارد و در مواردی نیز کاهش آسیب و نگهداشت افراد در چرخه دریافت خدمات مورد توجه است. این رویکردها در قالب طبقه‌بندی مشخص و به‌عنوان پروتکل جدید تدوین شده‌اند و پس از ابلاغ سند، در دستور کار درمانگران قرار خواهند گرفت.
تصمیمات جدید برای تامین مواد اولیه مخدر پایه
قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به موضوع تأمین مواد اولیه مورد نیاز برای تولید داروهای مخدر پایه خاطر نشان کرد: یکی دیگر از موضوعاتی که ستاد باید به آن توجه می‌کرد، تأمین مواد اولیه برای تولید داروهایی است که در حوزه پزشکی و درمان اعتیاد کاربرد دارند. در این زمینه، لازم است بار دیگر تأکید کنم که هرگونه کشت غیرمجاز خشخاش و گیاهان مخدر پایه ممنوع است و با آن برخورد جدی می‌شود؛ بنابراین، نباید موضوع تأمین مواد اولیه دارویی با کشت غیرمجاز خشخاش خلط شود.
وی افزود: در قوانین کشور ظرفیت‌هایی برای تولید گیاهانی وجود دارد که از آنها در تهیه داروهای مورد استفاده در خدمات عمومی پزشکی یا درمان اعتیاد بهره گرفته می‌شود. استفاده از این ظرفیت‌ها با هدف تأمین نیازهای دارویی کشور و در چارچوب ضوابط قانونی دنبال می‌شود.
قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با تشریح دلایل پیگیری این موضوع گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بخشی از مواد اولیه مورد نیاز شرکت‌های داروسازی از محل کشفیات مواد مخدر تأمین می‌شد؛ اما این روش با دو مشکل اساسی مواجه بود. نخست، آلودگی مواد کشف‌شده و مشکلات مرتبط با آن بود که بر کیفیت مواد اولیه و داروهای تولیدی تأثیر می‌گذاشت. دوم، تغییر الگوی کشت در کشور همسایه، افغانستان بود که وضعیت کشفیات مواد مخدر و در نتیجه امکان تأمین مواد اولیه از این مسیر را تحت تأثیر قرار داد. در پی این شرایط، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با امضای وزیر بهداشت، دکتر ظفرقندی، درباره این موضوع اعلام نیاز کرد و نسبت به کاهش ذخایر راهبردی مواد اولیه مورد نیاز هشدار داده شد. ستاد نیز وظیفه خود دانست که این مسئله را بررسی کند و پس از انجام بررسی‌های کارشناسی و با استفاده از ظرفیت‌های قانونی، به این جمع‌بندی رسید که امکان استفاده از گونه‌ای از گیاه شقایق الیفرا برای تأمین مواد اولیه مورد نیاز در تولید داروهای مخدرپایه بررسی و دنبال شود.
زارعی تأکید کرد: در این تصمیم، هم ظرفیت‌های قانونی کشور و هم ضرورت تأمین نیازهای دارویی مورد توجه قرار گرفت. در جلسه ستاد در سال گذشته و همزمان با کنگره دانش اعتیاد، این موضوع به تصویب رسید تا امکان کشت و برداشت این گیاه برای تأمین مواد اولیه دارویی فراهم شود.
وی با بیان اینکه گونه مورد نظر با خشخاش متعارف تفاوت دارد، افزود: این گیاه با گونه متعارف خشخاش که از طریق تیغ‌زنی آن تریاک به دست می‌آید، متفاوت است. هدف از این اقدام، استفاده از ظرفیت گیاه مورد نظر برای تأمین مواد اولیه دارویی و جبران بخشی از نیاز کشور است. این موضوع با موافقت ستاد در دستور کار قرار گرفته و امیدواریم به تأمین پایدارتر مواد اولیه مورد نیاز صنایع داروسازی کمک کند.
قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در ادامه به ظرفیت برخی گیاهان دیگر در حوزه صنعت اشاره کرد و گفت: در کشور گونه‌هایی وجود دارند که می‌توان از آنها در صنایع مختلف، از جمله نساجی استفاده کرد و از این طریق زمینه ایجاد ارزش افزوده و درآمدزایی را فراهم آورد. یکی از این موارد، شاهدانه صنعتی است که با گونه‌های مورد استفاده برای تولید مواد مخدر تفاوت دارد. شاهدانه دارای گونه‌های متفاوتی است و برخی از گونه‌های آن کاربرد صنعتی دارند. با این حال، به دلایل مختلف، از ظرفیت کشت این گیاه در کشور استفاده نشده بود. در حالی که کشورهایی مانند پاکستان از محل کشت گونه‌های صنعتی آن درآمد قابل توجهی کسب می‌کنند، ایران نیز می‌تواند با رعایت ضوابط و مقررات مربوط، از این ظرفیت بهره ببرد. مجوزهای مربوط به این موضوع نیز صادر و ابلاغ شده است.
زارعی همچنین به ظرفیت گونه شقایق الیفرا ایرانی اشاره کرد و گفت: شقایق ایرانی نیز از جمله گونه‌هایی است که در کشور وجود دارد و می‌تواند ظرفیت‌هایی برای تأمین مواد اولیه دارویی داشته باشد. در این زمینه نیز مجوزهای لازم صادر شده است.
وی با تأکید بر ضرورت رصد و ارزیابی مستمر اقدامات ستاد مبارزه با مواد مخدر اظهار کرد: وظایف ستاد تنها به سیاستگذاری و برنامه‌ریزی محدود نمی‌شود، بلکه رصد، پایش و ارزیابی عملکردها نیز از مسئولیت‌های مهم این مجموعه است. یکی از مشکلاتی که در حوزه ارزیابی با آن مواجه بودیم، این بود که بیش از یک دهه از آخرین اقدامات در زمینه شیوع‌شناسی گذشته بود؛ موضوعی که خوشبختانه با اهتمام مجموعه‌های همکار ستاد و دستگاه‌های متولی، بار دیگر در دستور کار قرار گرفت.
زارعی با اشاره به انجام مطالعات شیوع‌شناسی در گروه‌های مختلف جامعه گفت: شیوع‌شناسی مصرف مواد مخدر در جمعیت عمومی، جمعیت دانش‌آموزی و جمعیت دانشجویی در دستور کار قرار گرفت و نتایج مطالعات در جمعیت عمومی و دانش‌آموزی تقریباً به دست آمده است. امیدواریم به‌زودی نتایج حاصل از این مطالعات شیوع‌شناسی را به اطلاع عموم برسانیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌های علمی و پژوهشی موجود در ستاد مبارزه با مواد مخدر اظهار کرد: مجموعه ارزشمندی از اسناد و منابع علمی در بخش آموزش و تحقیقات ستاد گردآوری شده است و از همه فرهیختگان و پژوهشگرانی که در حوزه‌های مختلف فعالیت دارند، دعوت می‌کنیم از این گنجینه علمی بازدید کنند.
وی افزود: امیدواریم با هم‌افزایی میان ظرفیت‌های علمی و تخصصی پژوهشگران و تجربیات موجود در ستاد مبارزه با مواد مخدر، بتوانیم در انجام این مأموریت خطیر، وظایف خود را به‌خوبی انجام دهیم.
انتهای پیام
