زعفران که از آن به‌عنوان طلای سرخ یاد می‌شود، یکی از محصولات شاخص کشاورزی ایران در بازارهای جهانی است، محصولی که ارزش اقتصادی بالایی دارد و به‌دلیل نیاز آبی پایین، در سال‌های اخیر مورد توجه مناطق دارای محدودیت منابع آبی قرار گرفته است.
در استان زنجان نیز توسعه کشت زعفران به‌ویژه در شهرستان ماهنشان، به‌عنوان یکی از نمونه‌های تغییر الگوی کشت دنبال شده است، منطقه‌ای که فعالان این حوزه معتقدند شرایط اقلیمی آن می‌تواند زمینه تولید محصولی با کیفیت و رقابت‌پذیر را فراهم کند.
زعفران؛ گزینه‌ای برای کشاورزی کم‌آب‌بر
فعال و تولیدکننده در حوزه زعفران در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، می‌گوید: زعفران یکی از محصولات ارزشمند بخش کشاورزی است که در کنار ارزش اقتصادی بالا، به دلیل نیاز آبی پایین می‌تواند در مناطقی که با محدودیت منابع آب مواجه هستند، مورد توجه قرار گیرد.
محسن نورمحمدی می‌افزاید: یکی از مزیت‌های کشت زعفران در استان زنجان، شرایط اقلیمی مناسب منطقه است که می‌تواند زمینه تولید محصول با کیفیت را فراهم کند.
وی ادامه می‌دهد: توسعه زعفران فقط به افزایش سطح زیر کشت محدود نمی‌شود و برای موفقیت این محصول باید زنجیره تولید از تأمین پیازچه و آموزش کشاورزان تا فرآوری، بسته‌بندی و بازاررسانی تکمیل شود.
این فعال حوزه زعفران با اشاره به اهمیت کیفیت محصول، اظهار می‌کند: شاخص‌هایی مانند میزان کروسین، پیکروکروسین و سافرانال که در تعیین کیفیت زعفران نقش دارند، تحت تأثیر شرایط اقلیمی، نحوه کشت، برداشت و فرآوری محصول قرار دارند.
ماهنشان؛ محور توسعه زعفران در زنجان
شهرستان ماهنشان طی سال‌های اخیر به یکی از مناطق مهم توسعه کشت زعفران در استان زنجان تبدیل شده است.
علیرضا رضایی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ماهنشان در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، می‌گوید: کشت آزمایشی و ترویجی زعفران در این شهرستان از سال ۱۳۹۲ آغاز شد و پس از بررسی سازگاری این گیاه با شرایط منطقه، توسعه اقتصادی آن در سال‌های بعد مورد توجه قرار گرفت.
وی می‌افزاید: در حال حاضر حدود ۴۵ هکتار از اراضی کشاورزی شهرستان ماهنشان به کشت زعفران اختصاص دارد و این شهرستان یکی از قطب‌های تولید این محصول در استان زنجان محسوب می‌شود.
رضایی ادامه می‌دهد: زعفران به دلیل نیاز آبی پایین و ارزش اقتصادی مناسب، می‌تواند نقش مؤثری در مدیریت منابع آب و افزایش درآمد بهره‌برداران داشته باشد.
مدیر جهاد کشاورزی ماهنشان با اشاره به میزان تولید این محصول، می‌گوید: با توجه به افزایش سطح زیر کشت و ورود مزارع جدید به مرحله باردهی، پیش‌بینی می‌شود میزان برداشت زعفران خشک شهرستان در سال جاری افزایش پیدا کند.
وی می‌افزاید: آموزش بهره‌برداران، ارائه خدمات ترویجی و حرکت به سمت فرآوری محصول از موضوعاتی است که برای توسعه این بخش باید مورد توجه قرار گیرد.
کیفیت محصول؛ مزیتی که نیازمند معرفی بیشتر است
یکی از تولیدکنندگان زعفران ماهنشان در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا می‌گوید: شرایط آب‌وهوایی و خاک منطقه ظرفیت تولید زعفرانی با کیفیت بالا را فراهم کرده است و بسیاری از کشاورزان با امید به درآمد پایدار وارد این حوزه شده‌اند.
حسنی می‌افزاید: تولید زعفران نیازمند صبر و دقت است و بخش زیادی از زحمت تولید، به‌ویژه در زمان برداشت و جداسازی کلاله‌ها، بر عهده خانواده‌های روستایی قرار دارد.
این تولیدکننده ادامه می‌دهد: با وجود کیفیت مناسب محصول، هنوز بسیاری از کشاورزان دغدغه فروش دارند؛ زیرا محصول پس از تولید باید مسیر مشخصی برای بسته‌بندی، عرضه و رسیدن به بازارهای بهتر داشته باشد.
وی اظهار می‌کند: اگر فرآوری و بسته‌بندی در خود منطقه انجام شود، ارزش افزوده بیشتری نصیب تولیدکننده خواهد شد و نام زعفران ماهنشان نیز می‌تواند جایگاه مشخص‌تری پیدا کند.
یکی دیگر از فعالان حوزه زعفران با اشاره به اهمیت نهاده اولیه در موفقیت مزارع می‌گوید: کیفیت پیازچه زعفران تأثیر مستقیمی بر عملکرد مزرعه دارد و استفاده از پیازچه نامناسب می‌تواند باعث کاهش بهره‌وری شود.
وی می‌افزاید: در سال‌های گذشته برخی کشاورزان برای تهیه پیازچه به مناطق دیگر مراجعه می‌کردند، اما نبود شناخت کافی درباره کیفیت و شرایط نگهداری، گاهی مشکلاتی برای تولید ایجاد می‌کرد.
این فعال حوزه زعفران ادامه می‌دهد: ایجاد خزانه مادری و تأمین پیازچه استاندارد می‌تواند یکی از راهکارهای کاهش ریسک تولید و افزایش کیفیت مزارع باشد.
با وجود ظرفیت‌های اقلیمی و افزایش توجه کشاورزان به کشت زعفران در زنجان، فعالان این حوزه معتقدند مهم‌ترین حلقه مفقوده این زنجیره، رسیدن محصول از مزرعه تا بازار نهایی است؛ مسیری که هنوز در بسیاری از مناطق با واسطه‌گری و فروش فله‌ای همراه است.
یکی از کشاورزان تولید کننده زعفران در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا می‌گوید: تولیدکننده تمام مراحل سخت کشت، برداشت و فرآوری اولیه را انجام می‌دهد، اما در زمان فروش به دلیل نبود بازار مستقیم و نیاز به نقدینگی، گاهی ناچار است محصول خود را به واسطه‌ها عرضه کند.
مسعود ورقایی می‌افزاید: زمانی که زعفران بدون بسته‌بندی و برند منطقه‌ای از استان خارج شود، بخش زیادی از ارزش افزوده‌ای که می‌تواند نصیب تولیدکننده شود، در مراحل بعدی زنجیره باقی می‌ماند.
این تولیدکننده ادامه می‌دهد: اگر واحدهای بسته‌بندی، فرآوری و مراکز خرید تخصصی در منطقه ایجاد شود، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، نام زعفران ماهنشان نیز می‌تواند در بازار شناخته شود.
کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند مسئله خام‌فروشی تنها مربوط به استان زنجان نیست و یکی از چالش‌های قدیمی صنعت زعفران ایران به شمار می‌رود؛ چراکه بخش مهمی از ارزش اقتصادی این محصول در مرحله فرآوری، برندینگ و عرضه نهایی ایجاد می‌شود.
صادرات؛ فرصت بزرگی که نیازمند برند ایرانی است
زعفران به دلیل ارزش اقتصادی بالا یکی از گران‌ترین محصولات کشاورزی محسوب می‌شود، اما فعالان این حوزه تأکید دارند قیمت بالای محصول در بازار لزوماً به معنای درآمد بالای کشاورز نیست.
نورمحمدی یکی از تولیدکنندگان زعفران در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا می‌گوید: آینده زعفران تنها در افزایش تولید نیست، بلکه باید به سمت ایجاد ارزش افزوده و عرضه محصول با هویت مشخص حرکت کنیم.
وی می‌افزاید: فرآوری محصولات غذایی، دارویی و بهداشتی بر پایه زعفران می‌تواند فرصت‌های اقتصادی جدیدی ایجاد کند و مانع از خروج محصول خام از منطقه شود.
نورمحمدی ادامه می‌دهد: زمانی که کشاورز، تولیدکننده، بخش فرآوری و بازار در قالب یک زنجیره فعالیت کنند، امکان حضور قدرتمندتر در بازارهای داخلی و خارجی فراهم خواهد شد.
قیمت بالا، اما دغدغه درآمد کشاورز
بررسی قیمت‌های اعلام شده در بازار نشان می‌دهد نرخ زعفران بسته به نوع محصول، کیفیت و درجه‌بندی متفاوت است و انواع ممتاز مانند نگین و سوپرنگین در بازار عمده‌فروشی با قیمت‌های چندصد میلیون تومان برای هر کیلوگرم معامله می‌شوند.
با این حال، تولیدکنندگان معتقدند هزینه‌های کاشت، تأمین پیاز زعفران، دستمزد برداشت، خشک‌کردن و نگهداری محصول، بخش قابل توجهی از درآمد حاصل از فروش را کاهش می‌دهد.
برداشت زعفران کاری زمان‌بر است و به نیروی انسانی زیادی نیاز دارد؛ بنابراین افزایش قیمت بازار باید به گونه‌ای مدیریت شود که سهم تولیدکننده واقعی نیز افزایش پیدا کند. خرید مستقیم از کشاورز، تقویت تعاونی‌ها و ایجاد بازارهای مطمئن می‌تواند قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان را افزایش دهد.
تجربه توسعه زعفران در ماهنشان نشان می‌دهد این محصول توانسته به عنوان یک گزینه مناسب برای شرایط کم‌آبی مطرح شود، اما رسیدن به جایگاه اقتصادی واقعی نیازمند تکمیل حلقه‌های پس از تولید است.
ایجاد واحدهای فرآوری، توسعه بسته‌بندی استاندارد، حمایت از تشکل‌های تولیدی، آموزش کشاورزان و ایجاد ارتباط مستقیم‌تر میان تولیدکننده و بازار، مسیرهایی است که می‌تواند زعفران زنجان را از یک محصول صرفاً کشاورزی به یک زنجیره اقتصادی کامل تبدیل کند.
انتهای پیام
