به گزارش ایسنا، بیست‌وهشتمین جلسه از سلسله نشست‌های «آوانگارد» به بررسی کارنامه و تجربه زیسته احمد پوری -نویسنده، مترجم و شاعر- اختصاص داشت؛ نشستی که در آن از مسیر زندگی و فعالیت ادبی پوری، ترجمه‌های او از شعر شاعران جهان، داستان‌نویسی و تأثیرش بر جریان شعر ترجمه در ایران سخن گفته شد.
احمد پوری -مترجم و نویسنده- در ویدئویی که در ابتدای مراسم پخش شد، در سخنانی گفت: «من باید اول با شعر یک پیوند درست ببندم و بعد سراغ ترجمه بروم. خیلی‌ها که سراغ ترجمه شعر نرودا رفته‌اند، معتقدند ترجمه نوعی اعتیاد می‌آورد و واقعاً همین‌طور است. حتی الان که اصلاً نمی‌خواهم ترجمه کنم، کتاب نرودا را برمی‌دارم و شعر می‌خوانم؛ مثل اینکه حافظ برداشته‌ام و می‌خوانم. نه اینکه هیچ ربطی میان حافظ و نرودا نباشد، منظورم این است که این دو شاعر تا این اندازه اشتراکات روحی دارند. من معتقدم باید نوعی پیوستگی میان شاعر و مترجم به وجود بیاید؛ پیوستگی‌ای ناخودآگاه که نمی‌توان آن را در قالب حرف یا فرمول توضیح داد. احساس می‌کنم فهمیده‌ام شاعر چه می‌خواهد بگوید. معتقد نیستم همه شعرها به یک شکل هستند، اما وقتی ترجمه می‌کنم احساس می‌کنم اول باید حس شعر را بگیرم و بعد سراغ واژه‌ها بروم. بارها گفته‌ام که حس در ترجمه شعر خیلی مهم است؛ مهم‌تر از واژه‌ها و حتی مهم‌تر از خیلی چیزهای دیگر. مترجم باید ابتدا حس اثر را دریافت کند و بعد آن را به زبان مقصد منتقل کند.»
بهرنگ کیائیان -مدیر نشر چشمه- در سخنانی با خواندن بخش‌هایی از شعر ناظم حکمت، آن را سرنخی برای ورود به جهان احمد پوری دانست و گفت: جهانی که در آن شعر و زندگی از یکدیگر جدا نیستند و شعر فقط برای خواندن و لذت بردن نیست، بلکه راهی برای دیدن، کسب تجربه و فهم زندگی است. وقتی قرار باشد درباره احمد پوری حرف بزنیم، طبیعتاً می‌توانیم از کتاب‌ها، ترجمه‌ها، رمان‌ها و سال‌های طولانی فعالیت ادبی او بگوییم، اما برای شناختن او ناچاریم فراتر از فهرست آثارش قدم بگذاریم؛ زیرا اهمیت احمد پوری فقط در کتاب‌هایی نیست که ترجمه یا نوشته، بلکه در نگاهی است که به شعر و زندگی دارد و تأثیری که این نگاه بر خوانندگان و فضای ادبی ما گذاشته است.
او درباره آغاز همکاری نشر چشمه با احمد پوری گفت: این همکاری به سال ۱۳۶۹ برمی‌گردد؛ زمانی که نخستین کتاب او با عنوان «۱۰ گفت‌وگو» منتشر شد. این کتاب شامل گفت‌وگوهایی با ۱۰ نویسنده مهم جهان، از جمله فاکنر، پینتر، همینگوی و شولوخوف بود. این کتاب از این جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد داستان و نویسندگی از همان ابتدا بخش مهمی از ذهن پوری را به خود مشغول کرده بود و او بعدها، پس از انجام پروژه عظیم ترجمه شعر، با قدرت به آن بازگشت. سه سال بعد، یعنی در سال ۱۳۷۲، ترجمه شعری از احمد پوری منتشر شد که سرآغاز یکی از جریان‌های تأثیرگذار شعر ترجمه در ایران و مجموعه‌ای از کتاب‌هایی شد که سال‌ها در کتابفروشی‌ها ماندند، تجدید چاپ شدند و به بخشی از حافظه ادبی چند نسل از خوانندگان فارسی‌زبان تبدیل شدند.
او با اشاره به فضای غالب ترجمه شعر در آن دوره گفت: تا آن زمان وجوه سیاسی و اجتماعی اشعاری که به فارسی برگردانده می‌شدند، اهمیت پررنگ‌تری برای جامعه روشنفکری و کتاب‌خوان ما داشتند و این موضوع به‌وضوح از هیجانات سیاسی و عقیدتی غالب زمانه تأثیر می‌گرفت. شاعری مانند پابلو نرودا یا ناظم حکمت پیش از هر چیز به‌عنوان شاعری چپ‌گرا یا سیاسی، اجتماعی و صدای اعتراضی شناخته می‌شد؛ در حالی که در آثار آنها سویه‌های شخصی، عاطفی و انسانی عمیقی نیز وجود داشت. در چنین وضعیتی، احمد پوری به سراغ این شاعران نام‌آشنا رفت و نشانمان داد که نرودا فقط شاعر سیاست و مبارزه نیست؛ شاعری است که می‌تواند عشق بورزد، بخندد، دلتنگ شود، از ریزه‌کاری‌های زندگی لذت ببرد و درباره رابطه انسان‌ها با یکدیگر شعر بگوید. ناظم حکمت نیز فقط یک شاعر اجتماعی نیست، بلکه انسانی با عواطف، علایق و تجربه‌های شخصی است.
کیائیان اهمیت کار پوری را تنها در انتخاب شعرهای شخصی و عاشقانه این شاعران ندانست و گفت: اهمیت کار احمد پوری در زمان‌شناسی و تداوم آن بود. او مجموعه‌ای با عنوان «گزین شعرهای عاشقانه» بنا نهاد و فعالیت حرفه‌ای خود را در قالب این مجموعه به شکلی پیوسته و منسجم دنبال کرد؛ مجموعه‌ای که به‌تدریج ذائقه خوانندگان را تحت تأثیر قرار داد. احمد پوری شعر شاعران بزرگ جهان را برای مخاطب فارسی شخصی کرد؛ کلماتشان را از ورطه تاریخ و جغرافیا بیرون کشید و به زندگی روزمره انسان‌ها آورد تا آینه‌ای در برابر دیدگان خواننده باشند و عشق، تنهایی، امید، ترس و دلتنگی را ببینند.
او درباره دلایل موفقیت و ماندگاری ترجمه‌های پوری نیز گفت: تسلط کم‌نظیر او بر زبان مبدأ، دانشش در حوزه موسیقی کلام و شناخت شعر، واژه‌گزینی دقیق و بی‌تکلف در عین رعایت ریزه‌کاری‌های شاعرانه، فارسی روان و خوش‌خوان، وفاداری به جهان و لحن اثر و توانایی بازآفرینی شعر در زبان فارسی، از ویژگی‌های ترجمه‌های اوست. احمدپوری را به‌خاطر ترجمه‌هایش می‌توان یکی از شاعران مهم و تأثیرگذار معاصر دانست. وقتی ترجمه‌های احمد پوری را می‌خوانیم، به هیچ وجه احساس نمی‌کنیم با متنی برگردانده‌شده از زبان دیگری روبه‌رو هستیم؛ آن‌قدر که کلمات زنده و جاری هستند.
کیائیان همچنین به فعالیت نزدیک به ۲۰ ساله احمد پوری به‌عنوان دبیر مجموعه شعر جهان نشر چشمه اشاره کرد و گفت: او در این مدت آثار را انتخاب، بررسی و موشکافانه ویرایش می‌کرد. سلیقه شعر ترجمه دهه‌های ۸۰ و ۹۰ نشر چشمه تا حد زیادی نتیجه نگاه و نظر اوست. اگر به فهرست کتاب‌های این دوره نگاه کنیم، با طیف متنوعی از شاعران روبه‌رو می‌شویم. این ترکیب نشان می‌دهد نگاه پوری به جهان شعر محدود به چند شاعر یا چند سنت ادبی نبوده، بلکه به دنبال صداهای متفاوت بوده است؛ صداهایی که هر کدام دریچه‌ای تازه به جهان شعر هستند. بنابراین احمد پوری بر پرورش و رشد تعداد زیادی مترجم تأثیر گذاشت که بسیاری از آنها امروز به‌تنهایی جریان‌های ادبی را نمایندگی می‌کنند و این موضوع تأکیدی بر جایگاه سلیقه‌ساز و جریان‌ساز او در ادبیات است.
او سپس به داستان‌نویسی احمد پوری پرداخت و گفت: پوری در سال ۱۳۸۷ به آرزوی دیرینه خود دست پیدا کرد و نخستین اثر داستانی‌اش، رمان «دو قدم این‌ور خط» را منتشر کرد؛ اثری که جایگاه ویژه‌ای در کارنامه ادبی او دارد. «دو قدم این‌ور خط» زندگی‌نامه نیست، اما نقطه تلاقی احمد پوریِ مترجم شعر با داستان است. راوی، مترجم شعری است که در حال ترجمه اثری از آنا آخماتوواست و چنان به جهان این شاعر و خود او نزدیک می‌شود که طی فعل‌وانفعالاتی ۵۰ سال به عقب برمی‌گردد و پایش را یک قدم آن‌ور خط می‌گذارد تا با آخماتووا دیدار کند. این رمان سرشار از جزئیات زندگی پدیدآورنده‌اش است و حتی در مسیر بازگشت به گذشته، سری به تبریز دهه ۲۰، زادگاه نویسنده، می‌زند. یکی از وجوه مهم این رمان آن است که نشان می‌دهد رابطه پوری با شعر صرفاً در مقام مترجم نیست؛ شعر برای او دریچه‌ای است به تاریخ، زندگی، خاطره و حتی امکانات ناممکن. تاجایی که جزئی جدایی‌ناپذیر از فعالیت ادبی احمد پوری شد و تاکنون دو رمان دیگر نیز در همکاری با نشر چشمه منتشر کرده است؛ «فقط ده ساعت» و «پشت درخت توت».
کیائیان در بخش دیگری از سخنانش به ویژگی‌های شخصیتی احمد پوری پرداخت و گفت: شناخت شخصیت احمد پوری کلید مهمی برای شناخت جهان ادبی او و گستره تأثیرش بر ادبیات فارسی است.
او سه ویژگی را در شخصیت پوری برجسته دانست و گفت: کسی که با احمد پوری گفت‌وگو می‌کند، بعید است احساس کند روبه‌روی یک استاد نشسته است. با وجود دانش، تجربه و سال‌های طولانی فعالیت ادبی و آموزشی، هیچ فاصله‌ای میان خودش و مخاطب ایجاد نمی‌کند. این فروتنی و افتادگی که به تأثیرگذاری بیشتر او می‌انجامد، گنج دیریاب امروز ماست.
کیائیان ویژگی دوم را «شور زندگی» دانست و افزود: او به جزئیات و عناصر حیاتی زندگی اهمیت می‌دهد؛ موسیقی، غذا، سفر، آواز و تجربه‌های تازه. لازم نیست زندگی را فقط از مسیرهای تعیین‌شده بشناسیم؛ باید در آن پرسه زد، از کوچه‌های فرعی‌اش گذشت و چیزهای تازه کشف کرد. آقای پوری پرسه‌زن زندگی است؛ انسانی که آغوشش برای تجربه‌های تازه و رنگارنگ باز است و از روزنه‌های مختلف به زندگی سرک می‌کشد.
کیائیان سومین ویژگی پوری را «معلم بودن» دانست و گفت: منظورم شغل معلمی نیست که بیش از نیم قرن به آن مشغول بوده، بلکه چیزی است که از سال‌های طولانی تدریس در وجود او شکل گرفته است. حرف‌هایش پر از نکته است، اما چنان طبیعی و بی‌تکلف آنها را منتقل می‌کند که تأثیرشان با فاصله خود را نشان می‌دهد. این رفتار را در برخورد او با مترجمان زیادی به شخصه دیده‌ام؛ اینکه قادر است مدعی‌ترین‌ها را آرام و به‌راحتی قانع کند. البته نمی‌توان برای این سه ویژگی مرز گذاشت؛ فروتنی، شور زندگی و آموزگاری.
او در پایان گفت: احمد پوری فقط مترجم یا نویسنده نیست؛ به معنای خودش هم شعر است و زندگی‌اش هم شعر. بدون ژست و خودنمایی، زیبایی‌ها و پیچیدگی‌های زندگی را پیش چشم آدم قرار می‌دهد. او از آن دست آدم‌هایی است که یادآوری می‌کنند برای زیستن در کنار شعر نیازی نیست از زندگی فاصله بگیریم و لازم نیست در جست‌وجوی موقعیت‌های استثنایی باشیم. گاهی شعر در یک خنده، یک آواز، یک سفر، یک گفت‌وگو، یک دلتنگی یا حتی در جزئیات ساده زندگی روزمره پنهان است. اگر در آغاز صحبت گفتم احمد پوری شعر جهان را برای مخاطب فارسی‌زبان شخصی کرد، حالا می‌خواهم یک قدم آن‌ور خط بروم و بگویم که شاید او در تمام این سال‌ها شعر و زندگی را هم برای ما به یکدیگر نزدیک‌تر کرده است و این دستاورد کوچکی نیست.
این گزارش تکمیل می‌شود....
