به گزارش ایسنا، محمدحسین شیخی امروز در همایش «نقش دانشگاهها و پژوهشگاههای کشور در تابآوری ملی» با بیان اینکه تابآوری مفهومی فراتر از مقاومت منفعلانه در برابر بحران است، گفت: تابآوری سه مرحله پیش از بحران، حین بحران و پس از بحران را در بر میگیرد. پیش از بحران باید مخاطرات را پیشبینی کرد و آسیبپذیریها را کاهش داد؛ حین بحران باید خدمات ضروری را حفظ کرد و پاسخ سریع داشت و پس از بحران نیز بازیابی، سازگاری و اصلاح نقاط ضعف باید انجام شود.
وی هدف نهایی تابآوری را حفظ کارکردهای حیاتی جامعه و افزایش توان سازگاری در برابر شوکها دانست و گفت: سرمایه انسانی، دانش قابل اتکا، ایجاد پل ارتباطی میان بخشهای مختلف و توسعه فناوریهای عملیاتی از مؤلفههای اصلی تابآوری هستند و دانشگاهها و پژوهشگاهها ظرفیت اتصال این مؤلفهها را به یکدیگر دارند.
شیخی با اشاره به نقش نهادهای علمی در تربیت نیروی انسانی متخصص و شناسایی تهدیدات جدید، افزود: در جنگ تحمیلی سوم شاهد استفاده دشمن از فناوریهای جدید و مبتنی بر دانش پایه بودیم؛ بنابراین شناسایی تهدیدات نوین اهمیت زیادی دارد و دانشگاهها میتوانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، توسعه ابزارها و آزمایشگاههای تخصصی و تقویت نظام اعتبارسنجی را از دیگر ضرورتها برشمرد و گفت: دانشگاهها و پژوهشگاهها باید بتوانند ابزارهای مورد نیاز خود را توسعه دهند، آزمایشگاههایشان را گسترش دهند و روشهای جدیدی برای اعتبارسنجی فناوریها به کار بگیرند.
۷ نقش کلیدی دانشگاهها و پژوهشگاهها در تابآوری
وی با برشمردن هفت نقش کلیدی نهادهای علمی در تابآوری ملی، رصد و پیشبینی تهدیدات، توسعه فناوریهای راهبردی، تربیت نیروی انسانی متخصص، تابآورسازی زیرساختهای حیاتی، پشتیبانی علمی هنگام بحران، همکاری علم، صنعت و حاکمیت و یادگیری و اصلاح پس از بحران را از این نقشها عنوان کرد.
شیخی با تأکید بر ضرورت بازنگری در نظام آموزشی و پژوهشی کشور متناسب با تهدیدات آینده، گفت: دانشگاهها باید مسیر پژوهش و تربیت نیروی انسانی خود را با توجه به مشکلات و تهدیداتی که کشور با آنها مواجه است، تغییر دهند. لازم است پیش از وقوع بحران، آموزش و آمادگی کافی ایجاد شود و نیروهایی چندرشتهای تربیت شوند که بتوانند در شرایط بحرانی تصمیمهای درست بگیرند.
وی با اشاره به چندبعدی و درهمتنیده بودن تهدیدات امروز، گفت: آنچه در حملات نظامی مشاهده میشود، تنها بخشی از واقعیت است و در حوزههای شناختی و سایبری نیز با مسائل پیچیدهای مواجه هستیم که باید برای آنها برنامهریزی علمی انجام شود.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، ایجاد محیطهای آزمایش و شبیهسازی را از ظرفیتهای مهم دانشگاهها و مراکز پژوهشی دانست و افزود: در این محیطها میتوان سناریوهای مختلف تهدیدات و شرایط آینده را شبیهسازی کرد و برای مقابله با آنها راهکارهای علمی ارائه داد. تهیه نقشه ریسک، طراحی سناریوهای تهدید، شناسایی نقاط شکست و اولویتبندی زیرساختهای حساس نیز از جمله فعالیتهای علمی مورد نیاز در این حوزه است.
ضرورت پشتیبانی علمی از تصمیمگیری در زمان بحران
شیخی با بیان اینکه علم در زمان بحران باید در خدمت تصمیمگیری و عملیات باشد، گفت: باید بتوانیم در زمان وقوع بحران، تصمیمهای علمی بگیریم، گروههای متخصص را بر اساس برنامههای از پیش طراحیشده به کار بگیریم و با پشتیبانی لحظهای و شناخت سریع وضعیت، تصمیمگیریهای اشتباه را به حداقل برسانیم.
وی افزود: سناریوهای مقابله با بحران و جلوگیری از گسترش آن باید از پیش تدوین شده باشند و مسئولیتها و مسیرهای ارتباطی نیز پیش از وقوع بحران مشخص شوند.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به ضرورت مستندسازی و تحلیل بحرانها پس از وقوع آنها، ادامه داد: پس از بحران باید اتفاقات مستندسازی و تحلیل ریشهای شوند، نقاط ضعف مورد بازبینی قرار گیرند و اصلاحات انجامشده دوباره آزمون و تثبیت شوند. دانشگاهها و مراکز پژوهشی میتوانند در تحلیل علمی علل ریشهای بحرانها و ارائه راهکارهای مناسب نقش داشته باشند.
دانشگاهها باید متناسب با نیازهای کشور نیروی انسانی تربیت کنند
شیخی با تأکید بر مکمل بودن مأموریت دانشگاهها و پژوهشگاهها، گفت: پژوهشگاهها بیشتر بر توسعه نمونه اولیه، آزمون فناوری، ارائه خدمات و اعتبارسنجی متمرکز هستند؛ درحالیکه دانشگاهها در حوزه آموزش، تربیت نیروی انسانی، پژوهشهای بنیادی و میانرشتهای، پرورش نوآوری و تحلیل سیاست فعالیت میکنند.
وی افزود: این دو نهاد مرزهای مطلق و جداگانهای ندارند و میتوانند از ظرفیتهای یکدیگر استفاده کنند. پژوهشگاهها میتوانند از ظرفیت دانشگاهها برای تربیت نیروی انسانی مورد نیاز بهره بگیرند و دانشگاهها نیز متناسب با نیازهای پژوهشگاهها و کشور، در برنامههای آموزشی خود تغییراتی ایجاد کنند.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به تجربه ۲۵ سال تدریس خود در دانشگاه شیراز، اظهار کرد: یکی از مشکلات دانشگاهها این است که برخی رشتهها و دورههای تحصیلی را سالها به شکل سنتی ادامه میدهیم و نیروی انسانی تربیت میکنیم، بدون اینکه ارتباط مستقیمی با بازار کار و نیازهای کشور داشته باشیم.
وی ادامه داد: در جذب اعضای هیئت علمی، تعریف رشتهها و مقاطع تحصیلی و توسعه حوزههای میانرشتهای میتوان متناسب با نیازهای کشور تغییراتی ایجاد کرد تا نیروهای تربیتشده در دانشگاه بتوانند در مواجهه با بحرانها و تهدیدات جدید نقش مؤثری داشته باشند.
شبکه برق؛ نمونهای از ضرورت توسعه آزمایشگاههای تخصصی
شیخی در ادامه، تابآوری شبکه برق را بهعنوان نمونهای از حوزههای نیازمند فعالیت دانشگاهها و پژوهشگاهها مطرح کرد و گفت: تهدیدات علیه شبکه برق صرفاً به حملات فیزیکی و بمباران نیروگاهها محدود نمیشود و حملات سایبری، خرابی تجهیزات و بلایای طبیعی نیز میتوانند زیرساختهای این شبکه را با اختلال مواجه کنند.
وی افزود: مدلسازی شبکه برق، شناسایی نقاط آسیبپذیر در برابر حملات سایبری، شبیهسازی اختلالها در محیطهای کنترلشده و پیشبینی راهکارهای تداوم خدمات و اولویتبندی بخشهای مختلف شبکه، از جمله اقداماتی است که باید در این زمینه انجام شود.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به تجربه برخی کشورها در ایجاد آزمایشگاههای تخصصی برای بررسی امنیت زیرساختهای حیاتی، گفت: در کشورهایی مانند آمریکا، روسیه، چین، ژاپن، سوئد، آلمان و انگلیس، آزمایشگاهها و مراکز تخصصی در حوزه بررسی آسیبپذیری تجهیزات زیرساختی، آزمون فناوریها، شبیهسازی سناریوهای مختلف و مقابله با تهدیدات سایبری فعالیت میکنند.
وی با اشاره به ظرفیت پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در ایجاد برخی از این محیطهای آزمایشگاهی اظهار کرد: این آزمایشگاهها میتوانند محل تعامل دانشگاه و پژوهشگاه و همچنین دانشگاه و صنعت باشند و امکان برگزاری آموزشها، رزمایشها و آزمونهای تابآوری را فراهم کنند.
شیخی پیشنهاد کرد که وزارتخانههایی مانند نفت و نیرو با همکاری دانشگاهها، مجموعههای تخصصی و آزمایشگاههایی در دانشگاهها ایجاد کنند تا پژوهشگران بتوانند تهدیدات آینده زیرساختها را شناسایی و راهکارهای مقابله با آنها را طراحی کنند. این فعالیتها صرفاً در چارچوب وظایف اجرایی وزارتخانهها نیست و به دانش پایه و ظرفیت پژوهشی دانشگاهها و مراکز علمی نیاز دارد.
پنج گام پیشنهادی برای تدوین نقشه راه اقدام ملی
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در بخش دیگری از سخنان خود، نامشخص بودن مأموریتها، روشن نبودن نیازها، کمبود دادهها و زیرساختهای آزمون، فاصله میان پژوهش و اجرا و ضعف شاخصهای سنجش اثربخشی را از چالشهای تبدیل علم به تابآوری برشمرد.
وی با اشاره به ضرورت ارتقای توان نیروی انسانی و مشارکت مؤثر بازیگران مختلف، پنج گام را برای تدوین نقشه راه اقدام ملی پیشنهاد کرد و افزود: این پنج گام عبارتند از نخست، تعیین ریسکهای اولویتدار کشور؛ دوم، تعریف مأموریتهای مشترک؛ سوم، ایجاد بسترهای آزمون و داده؛ چهارم، اجرای طرحهای پایلوت و برگزاری رزمایشها؛ و پنجم، سنجش نتایج و توسعه مقیاس فعالیتها.
شیخی با اشاره به آغاز مطالعاتی در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در حوزه هوش مصنوعی و امنیت سایبری، این دو حوزه را از زمینههای مهم برای پیگیری نقشه راه پیشنهادی دانست.
وی تأکید کرد: تابآوری ملی با دانش تولیدشده آغاز میشود، اما با دانش بهکارگرفتهشده تحقق مییابد. کشور از نظر برخورداری از جوانان و استادان توانمند و نیروی کارآمد علمی ظرفیت مناسبی دارد و آنچه بیش از همه نیاز است، برنامهریزی و همافزایی میان ظرفیتهای علمی موجود در کشور است.
انتهای پیام