حجت‌الاسلام و المسلمین روح‌الله جمشیدی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به جایگاه حضرت زینب (س) در تداوم نهضت عاشورا، اظهار کرد: حضرت زینب (س) یکی از مهمترین چهره‌های تبیین‌کننده حقیقت کربلا هستند، زیرا ایشان توانستند کلام و زبان خود را به سلاحی برتر تبدیل کنند و نشان دهند که گاهی یک سخن، از حمله مسلحانه تأثیرگذارتر است، همچنین ایشان اثبات کردند که پیروزی حقیقی از آن کسی است که مبانی و زیربنای فکری مستحکم‌تری برای حرکت خود دارد و صرفاً کسی موفق نیست که از سلاح و نیروی نظامی بیشتری برخوردار است، ایشان همچنین با حضور در عرصه تبیین در شرایطی از مکتب امام حسین (ع) دفاع کردند که فرزندان، برادران، برادرزادگان و دیگر عزیزان خود را در واقعه کربلا از دست داده بودند.
وی ادامه داد: حضور حضرت زینب (س) در عرصه تبیین از آن جهت اهمیت دارد که ایشان با وجود تحمل چنین مصائبی، نه تنها از هدف امام حسین (ع) پشیمان نبودند، بلکه با سخنان و مواضع خود، عظمت و جذابیت این هدف را برای دیگران آشکار کردند، این مسئله نشان می‌دهد که تبیین حقیقت، به ویژه در شرایط دشوار، به اعتقاد راسخ، شناخت درست و برخورداری از مبانی فکری مستحکم نیاز دارد.
جمشیدی با اشاره به محتوای خطبه‌های حضرت زینب (س) در کوفه و شام، توضیح داد: خطبه‌های ایشان بر استدلال‌های قرآنی و مبانی مورد پذیرش جامعه اسلامی استوار بود، اما نکته مهم، تفاوت مخاطبان و شیوه سخن گفتن ایشان در این دو موقعیت است، این بانوی بزرگوار در کوفه با مردم سخن گفتند، مردمی که در یاری فرزند رسول خدا (ص) سستی کردند، در حالیکه این مردم پیش‌تر از امام حسین (ع) برای حضور دعوت کرده بودند، بنابراین سخنان ایشان در کوفه بیشتر جنبه هشدار، سرزنش و یادآوری مسئولیت مردم داشت، اما در شام، مخاطب ایشان یزید بود و حضرت با لحنی قاطع، او را به سبب رفتار و عملکردش مورد توبیخ قرار داد و بی‌اعتباری قدرت ظاهری او را آشکار کردند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به اینکه حضرت زینب (س) در اوج مصیبت و بلافاصله پس از شهادت برادر و یاران ایشان در واقعه کربلا به روشنگری پرداختند، گفت: یکی از عوامل مهم در این ایستادگی و اعتقاد راسخ این بانوی بزرگوار، این حقیقت بود که ظلم ظالم در نهایت به زیان خود او تمام می‌شود و مظلوم، هرچند آزار می‌بیند، لزوماً شکست خورده نیست.
وی افزود: حضرت زینب (س) در مکتب امیرالمؤمنین علی (ع) آموخته بودند که نباید ظلم دیگران را در نظر خود بزرگ جلوه داد، زیرا ستمگر با رفتار خود در حقیقت به خویش زیان می‌رساند، کسی که چنین باوری داشته باشد و بداند که ایستادگی در مسیر حق به معنای شکست نیست، با اطمینان و استواری بیشتری سخن می‌گوید.
جمشیدی تصریح کرد: یکی از مؤلفه‌های مهم جهاد تبیین در سیره حضرت زینب (س)، استقلال در بیان حقیقت و نترسیدن از طرف مقابل است، هنگامی که انسان برای بیان حق، خود را نیازمند جلب رضایت یا برخورداری از حمایت قدرتی ظالم نداند و تکیه‌گاه واقعی خود را خداوند متعال بداند، می‌تواند بدون واهمه و با استدلال از حقیقت دفاع کند.
استدلال قرآنی؛ راهبرد حضرت زینب (س) در مقابله با تحریف
این کارشناس مذهبی با تأکید بر اینکه مقابله با تحریف واقعیت‌ها به شناخت دقیق مخاطب و استفاده از مبانی مورد قبول او نیاز دارد، اظهار کرد: حضرت زینب (س) در سخنان خود به‌صورت مکرر از آیات قرآن بهره می‌گرفتند و استدلال‌های قرآنی مطرح می‌کردند، قرآن کریم مرجع مورد پذیرش جامعه اسلامی بود و همین مسئله به استدلال‌های ایشان قدرت و اثرگذاری می‌بخشید، زمانیکه فرد می‌خواهد حقیقتی را برای مخاطبان روشن کند، باید به دنبال مبانی مشترک باشد که گروه‌های مختلف آن را قبول دارند، در چنین شرایطی، حتی کسانی که درصدد تحریف حقیقت هستند، در برابر استدلالی که بر مبنایی پذیرفته شده استوار باشد، با دشواری بیشتری می‌توانند از موضع خود دفاع کنند.
وی با اشاره به خطبه حضرت فاطمه زهرا (س) در ماجرای فدک، افزود: در این خطبه نیز شاهد استنادهای مکرر ایشان به آیات قرآن هستیم، زیرا قرآن کریم برای مخاطبان آن دوران حجت داشت و استناد به آن، زمینه روشنگری و استدلال را فراهم می‌کرد، بنابراین، در جهاد تبیین باید از منابعی بهره گرفت که برای مخاطب اعتبار دارند.
جمشیدی با بیان اینکه صحیح بودن یک سخن صرفا برای اثرگذاری آن کافی نیست، گفت: سخن باید به گونه‌ای بیان شود که مخاطب بتواند درستی آن را درک کند و بپذیرد، اگر تبیین تنها بر هیجان‌آفرینی و برانگیختن احساسات استوار باشد، ممکن است در کوتاه‌مدت تأثیرگذار به نظر برسد، اما در بلندمدت، به‌دلیل فقدان پشتوانه علمی و استدلالی، در معرض نقد و پاسخ‌گویی قرار می‌گیرد.
مدرس حوزه علمیه با اشاره به ضرورت شناخت مخاطب در سیره حضرت زینب (س)، تصریح کرد: اهمیت انتخاب زمان، مکان و شیوه مناسب سخن گفتن در سیره ایشان به اندازه‌ای است که در ماندگاری پیام عاشورا نقش دارد، این بانوی بزرگوار در مواجهه با مردم کوفه شیوه‌ای متناسب با شرایط و روحیات آنان داشتند و در برابر یزید نیز متناسب با جایگاه و رفتار او سخن گفتند.
وی افزود: سخنان حضرت زینب (س) صرفاً برای مخاطبان زمان خودشان نبود، بلکه در خدمت انتقال پیام نهضت امام حسین (ع) به نسل‌های آینده نیز قرار داشت، قیام عاشورا حرکتی محدود به یک شرایط سیاسی و نظامی خاص نبود، بنابراین این حضرت از فرصت‌های پیش‌آمده برای بیان حقیقت به‌گونه‌ای بهره گرفتند که مخاطبان بتوانند پیام آن را به دیگران منتقل کنند و زمینه ماندگاری این نهضت فراهم شود.
مسئولیت زنان و رسانه‌ها در جهاد تبیین امروز
جمشیدی افزود: حضرت زینب (س) با حضور در میان مردم کوفه و همچنین در مجلس یزید نشان دادند که زن می‌تواند در موقعیتی که وظیفه روشنگری بر عهده اوست، با رعایت موازین اسلامی و شرایط لازم حضور پیدا کند و از حقیقت دفاع کند، بنابراین، نباید وظایف مربوط به حجاب و عفاف را بهانه‌ای برای کم‌کاری یا غیبت زنان از عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی دانست.
این کارشناس مذهبی در ادامه درباره چگونگی بهره‌گیری از سیره حضرت زینب (س) برای مقابله با اخبار نادرست و روایت‌های تحریف شده در شبکه‌های اجتماعی، گفت: یکی از درس‌های مهم این سیره، حضور به موقع و استفاده درست از فرصت‌ها است، حضرت زینب (س) در شرایطی که به عنوان اسیر به شام برده شده بودند، توانستند از همان موقعیت برای تبیین حقیقت استفاده کنند و این حضور، از نظر بهره‌برداری به موقع از فرصت، اهمیت فراوانی دارد، سرعت عمل در بیان حقیقت، انتخاب دقیق واژگان و شناخت فضای موجود از دیگر نکات قابل توجه در این زمینه است.
وی بیان کرد: حضرت زینب (س) با توجه به شرایطی که در آن قرار داشتند، سخنانی بر زبان آوردند که موجب آگاهی مخاطبان شد و همچنین رفتار و ادعاهای طرف مقابل را به چالش می‌کشید، ایشان از واقعیت‌های موجود برای آشکار کردن تناقض میان ادعاهای حکومت و رفتار آن بهره گرفتند.
این کارشناس مذهبی تأکید کرد: در فضای رسانه‌ای امروز نیز صرف انتشار سریع یک مطلب کفایت نمی‌کند، بلکه باید زمان مناسب، واژگان دقیق، شرایط مخاطب و واقعیت‌های موجود را در نظر گرفت، کسی که می‌خواهد به تبیین بپردازد، باید هم موضوع را به درستی بشناسد، هم جریان تحریف‌کننده را تحلیل کند و هم بداند چه کسانی مخاطب سخنان او هستند و این سخنان چگونه ممکن است در آینده بازتاب پیدا کند.
جمشیدی با اشاره به ضرورت فاصله گرفتن از شعارزدگی در جهاد تبیین، گفت: تبیین آگاهانه باید بر علم، شناخت و استدلال تکیه داشته باشد، استفاده از منابع مورد قبول مخاطب، از جمله عقل، قرآن کریم و سنت معتبر، می‌تواند به سخن اعتبار ببخشد و زمینه پذیرش آن را فراهم کند؛ در مقابل، سخنی که صرفاً احساسات را برانگیزد، اما پشتوانه علمی و منطقی نداشته باشد، ممکن است در گذر زمان اعتبار خود را از دست بدهد.
وی با تأکید بر ضرورت آشنایی جامعه با متن خطبه‌های حضرت زینب (س)، توضیح داد: نخستین گام برای تبدیل پیام جهاد تبیین ایشان به یک مسئولیت عملی، آشنا کردن مردم با سخنان و مواضع این بانوی بزرگوار است، هنگامی که بخش قابل توجهی از جامعه و حتی برخی از افراد فرهیخته با متن این خطبه‌ها آشنایی کافی ندارند، نمی‌توان انتظار داشت که آموزه‌های آن به درستی در زندگی اجتماعی و فرهنگی به کار گرفته شود.
مدرس حوزه علمیه امامیه شهرکرد در پایان تصریح کرد: مدارس، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه می‌توانند در زمینه جهاد تبیین نقش مؤثری ایفا کنند و متن خطبه‌های حضرت زینب (س) را به شکلی دقیق و روشمند در برنامه‌های آموزشی خود بگنجانند، آشنایی با این متون، درک عمیق‌تری از شیوه استدلال، مخاطب‌شناسی، مقابله با تحریف و مسئولیت‌پذیری در مسیر دفاع از حقیقت فراهم می‌کند و می‌تواند زمینه بهره‌گیری عملی از سیره حضرت زینب (س) در جامعه امروز را فراهم کند.
انتهای پیام
