مهدی ارخودی قلعه‌نوئی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ضرورت ارائه‌های کلاسی در فرایند آموزش دانشگاهی اظهار کرد: میزان ضرورت این روش آموزشی به رشته تحصیلی، مقطع دانشگاهی و هدفی که از ارائه دنبال می‌شود، بستگی دارد. برای مثال، در دانشگاه فرهنگیان که دانشگاهی مهارت‌محور است، ارائه کلاسی می‌تواند به دانشجویان برای کسب تجربه و تقویت توانایی تدریس کمک کند؛ درحالی‌که در دانشگاه‌هایی مانند فردوسی که هدف از تحصیل در آن‌ها لزوماً تربیت نیروی حرفه‌ای برای تدریس نیست، ممکن است این ضرورت به شکل دیگری مطرح شود.
وی افزود: نوع مهارتی که دانشجو در طول تحصیل باید فرا بگیرد و نیازهای حرفه‌ای که برای آن آماده می‌شود، در تعیین جایگاه ارائه‌های کلاسی اهمیت دارد. در برخی دروس نظری، ارائه دانشجو ممکن است بیشتر به انتقال اطلاعات به دیگر دانشجویان محدود شود، اما در دروس عملی، ارائه می‌تواند به شکل فعالیت‌های آموزشی متفاوتی اجرا شود و کارکردهای دیگری داشته باشد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان با بیان اینکه توانمندی دانشجو یکی از معیارهای مهم در واگذاری ارائه کلاسی است، تصریح کرد: گاهی ارائه به دانشجویان ترم‌های اول و دوم سپرده می‌شود؛ درحالی‌که ممکن است این دانشجویان هنوز توانایی و آمادگی لازم برای انجام آن را نداشته باشند. علاوه بر توانمندی فرد، باید مشخص باشد که ارائه به‌عنوان فعالیتی تکمیلی، بخشی از سرفصل درسی یا تکلیفی داوطلبانه در نظر گرفته شده است؛ زیرا هرکدام از این شیوه‌ها اقتضائات متفاوتی دارند.
ارخودی قلعه‌نوئی ادامه داد: مقطع تحصیلی نیز در این زمینه مؤثر است. دانشجویان تحصیلات تکمیلی معمولاً از توانمندی بیشتری برای ارائه برخوردارند و انتقال دانش میان دانشجویان این مقاطع می‌تواند آسان‌تر از شرایطی باشد که چنین فعالیتی در دوره کارشناسی انجام می‌شود.
ارائه کلاسی؛ فرصتی برای تقویت اعتمادبه‌نفس دانشجویان
وی با اشاره به آثار مثبت ارائه‌های کلاسی بر مهارت‌های فردی دانشجویان گفت: ارائه می‌تواند اعتمادبه‌نفس، قدرت بیان، مهارت برقراری ارتباط و توانایی مواجهه با شرایط مختلف کلاس را تقویت کند. دانشجو در این فرایند با پرسش‌های دیگران، انتقادها و دیدگاه‌های متفاوت روبه‌رو می‌شود و فرصت پیدا می‌کند توانایی خود را برای پاسخ‌گویی و تعامل در جمع افزایش دهد.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: تحقق این آثار به آن بستگی دارد که ارائه در شرایط مناسب، مرتبط با موضوع درسی و متناسب با توانایی دانشجو انجام شود. اگر دانشجو آمادگی کافی نداشته باشد، ممکن است نتواند ارائه موفقی داشته باشد و حتی اعتمادبه‌نفس خود را از دست بدهد. همچنین اگر تسلط کافی بر موضوع نداشته باشد و هنگام ارائه با پرسش یا انتقاد حاضران مواجه شود، ناتوانی در پاسخ‌گویی ممکن است انگیزه او را برای تکرار چنین تجربه‌هایی کاهش دهد.
ارخودی قلعه‌نوئی تأکید کرد: اگر ارائه بدون توجه به توانمندی دانشجو، به‌صورت اجباری، در ترم‌های ابتدایی یا در دروسی که ارتباط کافی با موضوع ارائه ندارند، انجام شود، ممکن است به‌جای تقویت مهارت‌های فردی، نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. بنابراین، صرف گنجاندن ارائه در برنامه درسی برای دستیابی به اهداف آموزشی کافی نیست و نحوه اجرا و شرایط دانشجو نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
چرا برخی دانشجویان تکالیف نوشتاری را ترجیح می‌دهند؟
این مشاور تحصیلی و تربیتی درباره ترجیح برخی دانشجویان به انجام تکالیف نوشتاری مانند خلاصه‌نویسی و تحقیق به‌جای ارائه شفاهی بیان کرد: یکی از عوامل مؤثر در این انتخاب می‌تواند احساس خودمختاری و امکان تصمیم‌گیری درباره نحوه انجام تکلیف باشد. دانشجو در انجام یک تحقیق یا خلاصه‌نویسی می‌تواند زمان مورد نظر خود را انتخاب کند، با سرعت دلخواه پیش برود و درباره کیفیت کار تصمیم بگیرد. همچنین معمولاً نتیجه را در پایان به استاد تحویل می‌دهد، بدون آنکه در همان لحظه در معرض پرسش‌ها و نقدهای جمعی قرار گیرد.
ارخودی قلعه‌نوئی افزود: در ارائه شفاهی، علاوه بر انتقال دانش، امکان نقد شدن، پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و صحبت کردن در برابر جمع نیز مطرح است. این شرایط ممکن است برای برخی دانشجویان اضطراب‌آور باشد و ترس از قضاوت دیگران در ترجیح ندادن این شیوه نقش داشته باشد. البته این انتخاب لزوماً به معنای ناتوانی دانشجو نیست و می‌تواند با علاقه نداشتن به موضوع، احساس آمادگی ناکافی یا تمایل به انتخاب زمان و شیوه مناسب برای انجام تکلیف نیز ارتباط داشته باشد.
وی ادامه داد: دانشجو ممکن است به‌جای ارائه‌ای که نسبت به آن تسلط کافی ندارد یا برایش اضطراب ایجاد می‌کند، انجام تحقیقی را ترجیح دهد که فرصت بیشتری برای تکمیل آن دارد، بتواند از دیگران کمک بگیرد یا از ابزارهای مختلف، از جمله هوش مصنوعی، برای ارتقای کیفیت کار استفاده کند. در چنین شرایطی، تحقیق نوشتاری از نظر دانشجو امکان کنترل بیشتری بر فرایند انجام تکلیف فراهم می‌کند؛ درحالی‌که ارائه شفاهی مستلزم مواجهه مستقیم با مخاطبان و واکنش به پرسش‌های احتمالی است.
چگونه ارائه کلاسی را به تجربه‌ای مؤثر تبدیل کنیم؟
این مشاور تحصیلی و تربیتی با اشاره به راهکارهایی برای تبدیل ارائه کلاسی به فرصتی برای یادگیری و رشد دانشجویان اظهار کرد: بر اساس تجربه‌ای که در کلاس‌های خود داشته‌ام، یکی از نکات مهم، کوتاه و متناسب بودن زمان ارائه است. به‌ویژه برای دانشجویان ترم‌های پایین‌تر، بهتر است ارائه طولانی نباشد و برای مثال، به حدود ۱۵ دقیقه یا بخشی کوتاه از فرایند کلاس محدود شود تا دانشجو بتواند بدون فشار بیش از اندازه، تجربه ارائه را به دست آورد.
ارخودی قلعه‌نوئی داوطلبانه بودن ارائه‌ها را از دیگر عوامل مؤثر دانست و گفت: بهتر است دانشجویان برای ارائه داوطلب شوند تا افرادی که آمادگی، قدرت بیان یا اعتمادبه‌نفس بیشتری دارند، بتوانند این تجربه را انتخاب کنند. در این صورت، ارائه به‌جای آنکه صرفاً تکلیفی اجباری باشد، می‌تواند به فرصتی برای تمرین و رشد تبدیل شود.
وی با تأکید بر تکمیلی بودن محتوای ارائه‌ها بیان کرد: ارائه دانشجو بهتر است به یادگیری بیشتر کمک کند و مطلبی به تدریس استاد بیفزاید، نه اینکه بخشی از تدریس اصلی استاد به دانشجو واگذار شود. برای مثال، اگر استاد یک سرفصل را تدریس می‌کند، دانشجو می‌تواند موضوعی مرتبط و تکمیلی یا مبحثی با عنوان «بیشتر بدانید» را ارائه کند. چنین رویکردی می‌تواند برای دانشجوی ارائه‌دهنده و سایر دانشجویان جذاب‌تر باشد و کنجکاوی آنان را برای یادگیری افزایش دهد.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: هنگامی که ارائه به‌صورت داوطلبانه انجام شود، موضوع آن با محتوای درس ارتباط داشته باشد و دانشجو فرصت کافی برای آماده‌سازی در اختیار داشته باشد، احتمال تبدیل این فعالیت به تجربه‌ای مفید افزایش می‌یابد. در مقابل، اجبار به ارائه و تعیین نمره‌های اجباری برای آن، بدون توجه به آمادگی و شرایط دانشجو، ممکن است اضطراب را افزایش و انگیزه او را کاهش دهد.
ارخودی قلعه‌نوئی تأکید کرد: ارائه کلاسی زمانی می‌تواند به تقویت مهارت‌های ارتباطی و اعتمادبه‌نفس دانشجویان منجر شود که به‌عنوان فرصتی برای یادگیری طراحی شود، نه صرفاً تکلیفی برای ارزیابی آنان. توجه به تفاوت‌های فردی، تناسب موضوع با درس و مقطع تحصیلی، کوتاه بودن زمان ارائه و فراهم کردن امکان انتخاب داوطلبانه، از جمله عواملی است که می‌تواند تجربه ارائه را از فعالیتی اضطراب‌آور به فرصتی برای یادگیری و رشد تبدیل کند.
انتهای پیام
