محمد صادق‌الحسینی، اقتصاددان و کارآفرین شامگاه چهارشنبه بیستم آبان در نشست «چشم‌انداز اقتصاد ایران از میان دود و آتش» که در محل اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان یزد برگزار شد، ضمن شرایط کنونی را شاید بتوان در طول یک قرن اخیر، با دو مقطع تاریخی دیگر یعنی سال ۱۳۲۰ (سال اشغال کشور) و سال ۱۳۶۷ (پایان جنگ تحمیلی) مقایسه کرد؛ چرا که شاخص‌های اقتصادی کنونی از نظر بحرانی و خطرناک بودن، شباهت تام و تمامی با آن دوران دارد.
وی با اشاره به تحولات و پیامدهای جنگ فرسایشی پیش‌رو، بیان کرد: در بهمن ۱۴۰۳ پیش‌بینی کرده بودم که آمریکا با شرایط آن روز قطعاً به ایران حمله خواهد کرد؛ موضوع اصلی این بود که آیا ایران می‌توانست در برابر کشوری که ۱۷ برابر از خودش قدرتمندتر است مقاومت کند؟
وی افزود: به‌طور کلی نباید وارد این جنگ می‌شدیم؛ چرا که بررسی تاریخ ۲۵۰۰ ساله ایران نشان می‌دهد هر زمان کشور با قدرتی ۱۰ برابر بزرگ‌تر وارد جنگ شده، یا خاک از دست داده یا اشغال شده است؛ اما در این رویارویی اخیر، نه خاک دادیم و نه اشغال شدیم.
ناکامی اهداف ترامپ و دستاوردهای ایران
این اقتصاددان با بیان این که ایران در حمله مغول، دو جنگ ایران و روس، اشغال هرات و اشغال ایران به دست متفقین یعنی در ۵ جنگی که حریف حداقل ۱۰ برابر قدرتمندتر بوده، شکست خورده بود، گفت: در این رویارویی جدید، با وجود قدرت ۱۷ برابری حریف، نه تنها کشور اشغال نشد بلکه حتی یک وجب از خاک آن نیز از دست نرفت و از این منظر، ایران پیروز میدان است.
وی با اشاره به این که در این جنگ آمریکا به هیچ‌یک از اهداف اعلام‌شده خود از جمله تغییر حکومت، صفر کردن غنی‌سازی، نابودی توان موشکی، تسلیم بی‌پیش‌شرط و شکستن کنترل ایران بر تنگه هرمز نرسید. تاکید کرد: علاوه بر آن ایالات متحده نیز هزینه‌های سنگینی همچون جهش قیمت نفت به ۱۱۷ دلار، کاهش ذخایر بنزین و گازوئیل و از دست دادن کرسی‌های کنگره را متحمل شد.
این کارشناس اقتصادی با برشمردن دستاوردهای ایران تصریح کرد: حفظ تمامیت ارضی، جلوگیری از اشغال کشور، انتقال فرماندهی در اثنای جنگ بدون فروپاشی سیستم، ناکام گذاشتن ترامپ در اهداف چهارگانه و تن ندادن به تفاهم پیش از مذاکره از دستاوردهای بزرگ بود؛ در سوی مقابل اما، جان هزاران انسان از دست رفت، بخش عمده‌ای از صنایع پتروشیمی، زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل نابود شد و یک سال کامل از رشد اقتصادی و قدرت خرید مردم بر باد رفت.
تیرگی شاخص‌های کلان اقتصاد و فشار بر معیشت مردم
صادق‌الحسینی با اشاره به خسارات وارد شده به اقتصاد کشور گفت: در مقابل، این جنگ ضربات سنگینی به اقتصاد ایران وارد کرد؛ صادرات نفت از ۱.۸۵ میلیون بشکه در اسفندماه، در مردادماه به ۲۴۸ هزار بشکه سقوط کرد. بانک جهانی رشد اقتصادی ایران را منفی ۷.۷ درصد و مرکز آمار رشد بهار را منفی ۱۰.۷ درصد اعلام کرد. همچنین پیش‌بینی رشد سرمایه‌گذاری ثابت برای سال ۱۴۰۵ منفی ۱۷.۴ درصد برآورد شده است.
وی تورم فعلی را بی‌سابقه از سال ۱۳۶۸ تاکنون خواند و افزود: تورم نقطه‌به‌نقطه در بهمن ۱۴۰۴ معادل ۶۸.۱ درصد و در مهر ۱۴۰۵ ۸۸.۷ درصد بوده و میانگین تورم پیش‌بینی‌شده توسط بانک جهانی برای ۷۴.۲ درصد است.
این کارآفرین با بیان این که شرایط اقتصادی سال‌های اخیر حدود ۱۵ میلیون نفر فقیر به جمع فقیرهای ایران اضافه کرد، ادامه داد: اگر اصلاحات ساختاری صورت نگیرد، ۵ میلیون نفر دیگر نیز به دلیل آثار این جنگ در سال‌های آینده به این جمع اضافه خواهند شد.
جنگ فرسایشی و دو سناریوی پیش روی ترامپ
صادق‌الحسینی با بیان این که در جنگ فرسایشی برنده کسی است که دیرتر کم بیاورد، خاطرنشان کرد: طرفی که جنگ را مسئله «بقا» می‌داند دیرتر کوتاه می‌آید، اما تاب‌آوری ایران به سفره مردم گره خورده است و تورم ۸۸ درصدی و خاموشی‌ها، نقطه اثر فشار محاصره بر زندگی شهروندان است. در سوی دیگر، ترامپ نیز با از دست دادن کنگره، گرانی بنزین و کاهش ذخایر راهبردی نفت، نمی‌تواند تا بی‌نهایت صبر کند و دو سناریو پیش رو دارد.
وی با بیان این که در سناریوی اول ترامپ سعی می‌کند به تدریج یک مسئله داخلی آمریکا را پررنگ کرده تا اهمیت پرونده ایران فروکش کند و در عین حال پیش از اردیبهشت‌ماه (تعیین جانشین)، محاصره را سست می‌کند، گفت: سناریویی که هزینه‌ای سیاسی کمی دارد اما منافع اقتصادی بالایی به همراه خواهد داشت.
این اقتصاددان در بیان سناریوی دوم به ضربات محدود، تداوم محاصره، دامن زدن به ناآرامی‌های داخلی و ترورهاست که کاملا باب میل اسرائیل است، اشاره و تصریح کرد: با این حال، با توجه به اهمیت انتخابات میان‌دوره‌ای، موقعیت جانشین و افشای پرونده‌های فساد در آمریکا، بسیار بعید است ترامپ منافع اسرائیل را بر منافع سیاسی و داخلی خود ترجیح دهد.
بالارفتن تورم کالاهای خوراکی در تاریخ حذف ارز ترجیحی
صادق‌الحسینی در بخش دیگری از سخنان خود به سیاست حذف ارز ترجیحی نیز اشاره کرد و با تاکید بر شرایط جنگی و شوک‌های بیرونی وارد شده به اقتصاد ایران گفت: در ۱۵ سال اخیر و در سه دوره مختلف که تقریبا با سال‌های رکود تورمی ما منطبق بوده است، سیاستگذار تصمیم گرفت برای جلوگیری از فشار بر مردم و تامین ارزان‌تر اقلام خوراکی و آشامیدنی، اقدام به تثبیت قیمت ارز و تخصیص ارز ترجیحی کند.
آمارها نشان می‌دهد که نه تنها تورم خوراکی‌ها ثابت نماند، بلکه در تمام دوره‌هایی که ارز ترجیحی دادیم، تورم اقلام خوراکی حتی از تورم غیرخوراکی‌ها و سایر کالاها نیز بیشتر بوده است. ما این سیاست ناکارآمد را سه بار تکرار کردیم و نتیجه نگرفتیم.
وی یکی دیگر از تبعات مخرب این سیاست را ایجاد کسری بودجه و تشدید تورم دانست و تصریح کرد: وقتی دولت دلار نفتی خود را ارزان می‌فروشد، ریال کمتری دریافت می‌کند. این مسئله موجب کسری بودجه دولت می‌شود و این کسری ناچاراً با چاپ پول پرقدرت جبران می‌شود که همین پول، عامل اصلی خلق تورم است. به همین دلیل حذف ارز ترجیحی می‌تواند این کسری راکاهش دهد.
انرژی؛ پاشنه آشیل اقتصاد ایران در جنگ فرسایشی
وی در ادامه، پاشنه آشیل ایران در تاب‌آوری این جنگ را حوزه «انرژی» عنوان کرد و با بیان اینکه حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب کسری در مجموع حامل‌های انرژی وجود دارد، گفت:سیاست‌گذاری‌های غلط در قیمت‌گذاری انرژی، شکاف عمیقی میان تولید و مصرف ایجاد کرده است. در این میان، برخی پیشنهاد می‌کنند که نفتی صادر نکنیم و کل آن را صرف تولید بنزین و گازوئیل کنیم؛ اما واقعیت این است که با این روند مصرف، تا سال ۱۴۰۸ هیچ‌گونه توان صادراتی نفت نخواهیم داشت.
وی با تاکید بر این که ایران مانند انباری از باروت است و مسئولان همواره تقصیرها را به گردن آمریکا و اسرائیل می‌اندازند، افزود: البته که دشمن کارش دشمنی و زدن جرقه است اما این تصمیمات غلط و سیاست‌های نادرست خودِ ماست که اقتصاد را به این نقطه کشانده است.
به گفته‌ی صادق‌الحسینی تا زمانی که سیاست‌گذاری‌ها اصلاح نشود، با همین سیستم معیوب، هرچقدر هم درآمد داشته باشیم، باز هم هرز می‌رود و صرف هزینه‌های بی‌ثمر خواهد شد.
این اقتصاددان راهکار بنیادین حل این معضل را تقسیم مستقیم حق مصرف یارانه انرژی بین مردم دانست و هشدار داد: اگر این اصلاحات انجام نشود، تا سال ۱۴۰۸ قیمت‌ها یک‌شبه ۲۰۰ برابر خواهد شد.
بحران زمستان پیش‌رو و تهدید خاموشی ۸۳ درصد صنایع
وی با اشاره به ناترازی عظیم انرژی در کشور تصریح کرد: دولت در نظر دارد در زمستان پیش‌رو، انرژی ۸۳ درصد صنایع را برای ۹۰ روز قطع کند تا شبکه گاز دچار افت فشار نشود وگرنه دست‌کم پنج استان کشور به‌کلی از مدار خارج خواهند شد.
صادق‌الحسینی با اعلام این که دولت برای مدیریت بحران زمستان ناچار است مدارس و دانشگاه‌ها را تعطیل کند و کارمندان را به دورکاری بفرستد، اما با وجود این تمهیدات باز هم بخش عمده‌ای از صنایع خاموش خواهند شد، ابراز کرد: دقیقا همان صنایعی که موتور محرک ارزآوری کشور، ستون فقرات اشتغال و تامین کننده خوراک کارخانجات پایین‌دستی هستند با مشکل مواجه می‌شوند؛ بی‌شک، زمستان پیش‌رو روزهای بسیار سختی را به خانواده‌های ایرانی تحمیل خواهد کرد.
پیروز میدان جنگ‌ایم، اما نباید اقتصاد را ببازیم
وی در ادامه با مقایسه شرایط ایران و ویتنام از نظر وسعت، جنگ با قدرت‌های هژمون، تحریم‌های بلندمدت و اراده جمعی گفت: ویتنام پس از پیروزی در چند جنگ بزرگ، به دلیل اتخاذ سیاست‌های غلط اقتصادی نظیر ملی‌سازی، اشتراکی‌سازی، برنامه‌ریزی متمرکز و درگیری با کامبوج، پیروزی نظامی خود را به فاجعه‌ای اقتصادی مبدل ساخت؛ به‌طوری‌که حدود ۸۰۰ هزار نفر با قایق از کشور فرار کردند و آمارها حکایت از آن دارد که بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار نفر از آن‌ها در دریا جان باختند.
صادق‌الحسینی با بیان این که ویتنام روزگاری با تورم سرسام‌آور ۴۵۳ درصدی دست‌به‌گریبان بود، اما توانست این شاخص را مهار کند، افزود: این تحول زمانی رخ داد که سیاستمداران این کشور دریافتند چاره‌ای جز تن دادن به اصلاحات و آزادسازی اقتصادی ندارند.
این اقتصاددان با اشاره به این که ویتنام برای این اصلاحات ۱۰ سال زمان صرف کرد، اما ایران نهایتا دو سال فرصت دارد، تصریح کرد: در حال حاضر مشخص است که آمریکا نمی‌تواند به اهداف خود برسد، ایران کنترل تنگه هرمز را از دست نخواهد داد و فلسطین نیست که اشغال شود چرا که هویت ایرانی ریشه‌دار و متفاوت است؛ با این حال، آنچه نامشخص و نگران‌کننده است، تحولات درون‌مرزی ایران است.
وی افزود: آیا ایران بالاخره اقتصادش را اصلاح می‌کند و به سمت تحولات ساختاری در حوزه‌های بانکی، انرژی، ارز و صندوق‌های بازنشستگی می‌رود؟ قواعد بازی در داخل باید به‌طور کلی دگرگون شود، وگرنه اوضاع پس از این به مراتب پیچیده‌تر خواهد شد.
وی با بیان این که هیچ کشوری بدون عبور از بحران‌ها توسعه نیافته است، به دوره تناوب ۳۳ ساله بحران‌های ایران طی یک قرن اخیر اشاره کرد و گفت: در حال حاضر شرایط کاملاً مهیاست تا ایران نخستین دورِ رشد هشت‌ساله خود را آغاز کند؛ نگرانی اصلی تنها این است که فضای داخلی کشور بسته نشود و مردم بیش از این محدود نگردند.
صادق‌الحسینی تاکید کرد: ائتلاف مسلط و قدرت حاکم بر ایران باید به این درک برسند که داشتنِ «ایرانِ توسعه‌یافته» به سود خودِ آن‌هاست، و بستن فضای جامعه باعث می‌شود ایران پیروزی در جنگ خارجی را به باخت تبدیل کند.
انتهای پیام
