بختیاری، جوان ۳۵ سالهای است که از کودکی مشامش با بوی چوب عجین شد و دستانش با مغار و چکش و اره در کارگاه کوچک نجاری پدرش بزرگ شد. او در دانشگاه زمینشناسی خواند، اما ذهنش از همان روزها با موسیقی گره خورده بود. با دستمزد کارگریاش یک میز و گیره خرید و ساخت خرک را آغاز کرد؛ قطعهای که به گفته او «قلب تار» است و ارتعاش سیم را به پوست منتقل میکند. خرک را از شاخ بز یا قوچ میسازند و آنقدر صیقل میدهند تا این قلب کوچک جان بگیرد.
پس از آن مدتی به ساخت استخوان پرداخت؛ قلم شتر را تهیه میکرد، میبرید، چربیگیری میکرد و میفروخت. همین مسیر او را با بسیاری از تارسازان و نوازندگان آشنا کرد و راهش را روشنتر ساخت.
او از روزهای سربازیاش میگوید: برادرم پوست بره تودلی را دم پادگان میآورد تا در وقتهای بیکاری دباغی کنم. شیشه پنجره آسایشگاه را درمیآوردم و با همان پوست را دباغی میکردم. همان پوستی که بعد میتواند ۱۵۰ کیلو وزن را تحمل کند و روی دهنه ساز نصب شود.
به گفته بختیاری، انتخاب چوب مناسب نقش مهمی در کیفیت صدای تار دارد؛ اگر چوب خیس باشد، باید چند ماه در آب بماند تا شیرهاش خارج شود و آب آن مدام تعویض شود. سپس یک سال در سایه، یک سال در کارگاه و در نهایت مدتی در آفتاب میماند تا آماده تراش باشد.
او میگوید: صبر و مداومت، اصل این هنر است و اینجاست که به قول مولانا: خشک سیمی، خشک چوبی، خشک پوست، از کجا میآید این آوای دوست؟
استاد بزرگ او، «یحیی تارساز» است؛ هوهانس آبکاریان، فرزند «خاچیک نجارباشی» که در دوران قاجار در جلفای اصفهان به دنیا آمد. میگویند راز ماندگاری سازهای یحیی، صبر او در آمادهسازی چوب توت بود؛ کندهها را سالی کنار زایندهرود میبست، سالی کنار تنور نانوایی میگذاشت و سالی در کارگاه نگه میداشت تا زیر تیشهاش جان بگیرند.
بختیاری با تأکید بر اینکه تمام اجزای تار از طبیعت الهام میگیرند و هیچ ماده مصنوعی در آن به کار نمیرود، میگوید: روی دسته تار ۲۸ پرده قرار دارد؛ نخهای باریکی از جنس روده حیوانات که فواصل موسیقایی را تقسیمبندی میکنند.
اولین تار او به دوران سربازیاش بازمیگردد. یکی از ابزارهای تار را فروخت و بهجای پول، یک کاسه تار گرفت. او می گوید: با همان کاسه اولین تارم را ساختم. ابزار کافی نداشتم و با زحمت زیاد ساختم. از نظر خودم عالی بود، اما ابعاد استانداردی نداشت. با این حال صدای خوبی داشت و نمیخواستم بفروشم. بعدها برادرم با همان ساز تمرین کرد و نوازنده شد.
علاقه او به سازگری آنقدر زیاد بود که حتی هنگام گشتزنی در کوچهپسکوچههای اسلامشهر آقگل در زمان سربازی، وقتی مردی را دید که درخت توت میبُرد، از او خواست چوبها را برایش نگه دارد. از همان لحظه ذهنش پیش چوبها ماند تا روزی از دل آن کالبد بیروح، قلبی تازه بتراشد و با نوازش دستها، ضربان این قلب، اصالت ایران را به گوش جهان برساند.
او پدرش را بزرگترین مشوق خود میداند: پدرم همیشه میگفت ناامید نشوم و کار بعدی بهتر خواهد بود. با اینکه به شاگرد نیاز داشت، اما وقتی علاقهام را دید، راه را برایم باز کرد.
بختیاری، تارسازی را به «تراشیدن روح» تشبیه میکند: همانطور که انسان با خودشناسی درونش را صیقل میدهد، در تارسازی هم چوب را صیقل میدهی تا تندیسی زیبا شکل بگیرد. او به علاقهمندان توصیه میکند: این هنر صبر میخواهد. اما آینده اعتباری و اقتصادی خوبی دارد.
او کمبود مواد اولیه را با توجه به افزایش سازگران، یکی از مشکلات اصلی میداند و خواستار ایجاد بستری برای عرضه تولیدات سازگران ملایری است. ملایر، شهر جهانی مبلمان منبت، هر سال جشنواره مبلمان برگزار میکند و به گفته او چه خوب است در کنار این جشنواره، غرفههایی برای سازگران ملایری در نظر گرفته شود تا محصولاتشان دیده شود و به بازار راه پیدا کند.
ملایر میتواند قطب ملی سازگری شود
فرشاد کشاورزیان، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی ملایر نیز با اشاره به ظرفیت بالای این شهرستان، میگوید: در ملایر بیش از ۲۵۰ کارگاه سازگری فعال است و حدود ۳۲۰ سازگر در این کارگاهها فعالیت میکنند. همانطور که ملایر در دو محصول جهانی انگور و مبلمان منبت شناخته شده، میتواند در سازگری نیز مطرح شود.
وی در گفتوگو با ایسنا مهمترین سازهای تولیدی ملایر را سهتار، سنتور، ویولن، گیتار، تنبور، نی، دف و قانون عنوان میکند و میگوید: ملایر در ساخت تار بسیار فعال است و سالانه بیش از ۴۰۰۰ تار با کیفیت تولید میشود. بسیاری از نوازندگان برجسته کشور از تارهای ملایری استفاده میکنند.
به گفته او، تعدادی از سازگران ملایر نشان یونسکو و مهر اصالت دارند.
مطالبه اصلی سازگران؛ ایجاد شهرک سازگری
کشاورزیان، نبود مکان مناسب و گرانی اجارهبها را مهمترین دغدغه تارسازان میداند: بسیاری از سازگران مجبورند کارگاههای خود را به زیرزمینها یا مناطق کمبرخوردار منتقل کنند. ایجاد شهرک سازگری با حمایت دولت، مطالبه جدی آنهاست.
او از تلاش برای بیمهکردن تارسازان و پیگیری وامهای خوداشتغالی خبر میدهد و با قدردانی از فعالیتهای انجمن موسیقی ملایر میگوید: در سال ۱۴۰۲ نخستین نمایشگاه ساز در ملایر برگزار شد؛ رویدادی که حتی در استان همدان سابقه نداشت و باعث شد سازهای ملایر در معرض دید هنرمندان و مسئولان کشوری قرار گیرد.
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی ملایر پیشنهاد میدهد در جشنواره سالانه مبلمان منبت، بخشی ویژه برای نمایش سازهای ملایر ایجاد شود: این جشنواره که بازدیدکنندگان زیادی دارد، میتواند پلی میان سازگران و خریداران باشد و به رونق اقتصادی این حوزه کمک کند.
انتهای پیام
