حسنعلی علی‌آبادی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره این ساز و ویژگی‌های آن اظهار کرد: قوشمه در منطقه خراسان، به‌ویژه در میان کرمانج‌ها، ترک‌ها و دیگر گروه‌های ساکن این منطقه مورد استفاده بوده و در گذشته جایگاه ویژه‌ای در مجالس داشته است. همچنین در کنار سازهایی مانند سرنا و دهل، بخشی از موسیقی اصیل و محلی منطقه را شکل می‌داده و در بسیاری از مجالس و مراسم مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
وی درباره پیشینه و شیوه انتقال این ساز افزود: آنچه درباره قوشمه از پدران و پدربزرگ‌ها به ما رسیده، نشان می‌دهد که مهارت ساخت و نواختن این ساز نسل‌به‌نسل منتقل شده است. در گذشته برای ساخت قوشمه از استخوان پرندگان بزرگ، ازجمله استخوان قوش یا درنا، استفاده می‌کردند و در کنار نمونه‌های استخوانی، گونه‌هایی از قوشمه با نی نیز ساخته می‌شده است.
این نوازنده درباره ساختار ظاهری قوشمه توضیح داد: قوشمه در اصل سازی مضاعف یا جفت است و از دو لوله صوتی تشکیل می‌شود که در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. روی این لوله‌ها سوراخ‌هایی برای اجرای نت‌ها وجود دارد و بخش سرپیک یا قمیش نیز در قسمت ابتدایی هر لوله قرار می‌گیرد. تعداد سوراخ‌های قوشمه می‌تواند متفاوت باشد و در نمونه‌های رایج خراسان شمالی قوشمه‌های پنج، ۶ و هفت‌سوراخ نیز دیده می‌شود.
علی‌آبادی درباره تفاوت نمونه‌های ساخته‌شده از مواد مختلف ادامه داد: قوشمه‌هایی که از استخوان ساخته می‌شوند، صدای متفاوتی دارند و در گذشته ساخت ساز با استخوان پرندگان رواج بیشتری داشته است. البته امروزه نمونه‌هایی از این ساز با مواد دیگری مانند نی نیز ساخته می‌شود. حتی در نمونه‌های استخوانی نیز نوع استخوان مورد استفاده می‌تواند بر صدای ساز تأثیر بگذارد و رنگ استخوان‌ها نیز یکسان نیست؛ برخی استخوان‌ها زردرنگ و برخی سفید هستند.
وی درباره وضعیت قوشمه در میان مردم امروز گفت: این ساز همچنان در مجالس و مراسم مورد استقبال قرار می‌گیرد. وقتی در یک مجلس صدای قوشمه بلند می‌شود، مردم به آن واکنش نشان می‌دهند و فضای مجلس تغییر می‌کند. گاهی صدای قوشمه باعث می‌شود تعداد زیادی از حاضران برای رقص و پایکوبی به میدان بیایند؛ برای مثال ممکن است ۲۰۰ یا ۳۰۰ نفر با شنیدن این ساز به صورت همزمان شروع به رقصیدن کنند. این موضوع نشان می‌دهد که قوشمه هنوز برای بخشی از مردم، به‌ویژه در فضای آیین‌ها و مجالس محلی، ساز شناخته‌شده و اثرگذاری است.
این نوازنده محلی درباره آموزش این ساز بیان کرد: همچنان افرادی هستند که برای یادگیری قوشمه مراجعه می‌کنند و درباره نحوه نواختن آن سؤال می‌پرسند. علاقه‌مندان می‌توانند نزد نوازندگان باتجربه این ساز آموزش ببینند و اگر علاقه و پشتکار داشته باشند، به‌تدریج مهارت لازم را به دست آورند. مهم‌ترین مسئله برای تداوم این ساز آن است که فرد علاقه‌مند بتواند به یک نوازنده مسلط معرفی شود و آموزش را از کسی که با شیوه صحیح نواختن قوشمه آشنایی دارد، دریافت کند.
علی‌آبادی درباره نقش قوشمه در اجرای آهنگ‌های محلی اظهار کرد: نوازنده قوشمه در یک مجلس باید بداند که چه آهنگی را در چه زمانی اجرا کند. برای مثال، برخی آهنگ‌ها با نام‌ها و اصطلاحات محلی شناخته می‌شوند و هرکدام فضای خاصی ایجاد می‌کنند. این نوع آهنگ‌ها در میان کرمانج‌ها با نام‌های محلی خود شناخته می‌شوند و در مجالس مورد استفاده قرار می‌گیرند.
وی تصریح کرد: قوشمه هنوز در میان مردم جایگاه خود را دارد و هرجا که در یک مجلس صدای آن شنیده می‌شود، واکنش مردم نشان می‌دهد که این ساز همچنان با خاطرات، شادی‌ها و آیین‌های محلی پیوند دارد. حفظ این ساز نیز تنها با معرفی آن امکان‌پذیر نیست و باید امکان یادگیری و انتقال مهارت آن از نوازندگان باتجربه به نسل جدید فراهم شود.
انتهای پیام
