علیرضا عرفانی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه سطح زیر کشت پنبه در سال زراعی اخیر معادل ۱۴ هزار و ۱۴۰ هکتار بوده است، اظهار کرد: در سال‌های پیشین به دلیل برتری اقتصادی این محصول نسبت به سایر کشت‌های بهاره، این رقم به بیش از ۲۰ تا ۲۵ هزار هکتار نیز می‌رسید.
وی با اشاره به جایگاه استان خراسان رضوی در سطح ملی افزود: خراسان رضوی پس از استان فارس، دومین استان کشور از نظر سطح زیر کشت و میزان تولید پنبه محسوب می‌شود. میزان تولید وش پنبه در خراسان رضوی سال گذشته حدود ۳۳ هزار و ۵۰۰ تن ثبت‌شده و بر اساس پیش‌بینی‌ها، میزان تولید برای سال زراعی جاری بسته به شرایط اقلیمی و مدیریت مزارع، بین ۳۵ تا ۳۷ هزار تن وش پنبه خواهد بود.
مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی یادآور شد: پنبه هم‌اکنون در ۲۲ شهرستان استان کشت می‌شود که پنج شهرستان میان‌جلگه، سبزوار، ششتمد، سرخس و بردسکن با اختصاص ۷۰ درصد از سطح زیر کشت و تولید استان، قطب‌های اصلی تولید پنبه در خراسان رضوی هستند که شهرستان میان‌جلگه با ۴۲۰۰ هکتار، رتبه نخست سطح زیر کشت و تولید استان را در اختیار دارد و پس‌ازآن شهرستان سبزوار در جایگاه دوم قرارگرفته است.
عرفانی با اشاره به روند تغییرات سطح زیر کشت در سال‌های اخیر، تصریح کرد: سطح زیر کشت این محصول طی دو سال اخیر با کاهش نسبی مواجه شده است که مهم‌ترین دلایل آن تنش‌های آبی و خشکسالی‌های پیاپی و افت شدید سفره‌های آب زیرزمینی است. همچنین قطع برق چاه‌های کشاورزی در دوران پیک مصرف تابستان که دقیقاً همزمان با مراحل حساس گل‌دهی و غوزه‌بندی پنبه است، موجب افت عملکرد محصول شده است.
وی ادامه داد: ازجمله دلایل کاهش سطح زیر کشت، افزایش شدید هزینه‌های تولید به‌ویژه دستمزد کارگری در زمان برداشت سنتی(وش‌چینی)، نوسانات قیمت و روند خرید با تأخیر یا قیمت‌های پایین توسط کارخانجات تصفیه و نساجی است. همچنین کاهش توجیه اقتصادی پنبه در مقایسه با محصولات رقابتی بهاره نظیر محصولات علوفه‌ای(ازجمله یونجه و ذرت علوفه‌ای) و محصولات جالیز در شهرستان‌های مختلف، در کاهش سطح زیر کشت این محصول تأثیر گذاشته است.
عرفانی در خصوص حمایت‌های سازمان جهاد کشاورزی از پنبه‌کاران، بیان کرد: توزیع کودهای یارانه‌ای پایه شامل فسفاته، پتاسه و ازته طبق الگوی کشت، توزیع بذور اصلاح‌شده و دلینته در ارقام مختلف و کرک‌زدایی‌شده ازجمله اقدامات صورت گرفته است. همچنین ارائه تسهیلات سرمایه در گردش و توسعه کشت قراردادی برای تأمین نهاده‌ها صورت گرفته است. جهت مدیریت منابع آب، هدایت یارانه‌های فنی به سمت تجهیز مزارع به سامانه‌های نوین آبیاری، به‌ویژه آبیاری نوار تیپ (قطره‌ای) در دستور کار است که تاکنون بیش از ۱۳۳۰ هکتار از مزارع پنبه استان به این سامانه مجهز شده‌اند.
مدیر زراعت جهاد خراسان رضوی با تأکید بر اهمیت آموزش و ترویج کشاورزان درزمینهٔ پایش و مدیریت آفات ازجمله تریپس، سنک، کرم خاردار، کرم غوزه و سفیدبالک‌ها، به موضوع ورود الیاف وارداتی در زمان برداشت اشاره و اضافه کرد: سازمان جهاد کشاورزی استان و اداره کل پنبه و دانه‌های روغنی همواره پیگیر اصلاح تعرفه‌های وارداتی و اعمال محدودیت یا ممنوعیت زمانی واردات در فصل برداشت و عرضه محصول داخلی (از مهر تا دی‌ماه) هستند، اما تصمیم‌گیری در این حوزه با وزارت جهاد کشاورزی است البته در راستای مقابله با این چالش، اجرای سیاست کشت قراردادی و خرید توافقی تضمینی ضروری است.
وجود ۱۹ کارخانه پنبه‌پاک‌کنی در خراسان رضوی
وی تاکید کرد: تلاش می‌شود کارخانجات نساجی به عقد قرارداد مستقیم با پنبه‌کاران ترغیب شوند، به‌گونه‌ای که ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات پنبه، منوط به خرید سهم مشخصی از وش و محلوج تولید داخل باشد.
عرفانی با اشاره به توانمندی‌های تولیدی استان در حوزه پنبه، بیان کرد: الیاف تولیدشده در استان از نظر کیفیت و ویژگی‌های فیزیکی، قابلیت رقابت مستقیم با پنبه‌های وارداتی را دارد. خراسان رضوی یکی از مرغوب‌ترین الیاف پنبه را با ویژگی‌هایی همچون طول الیاف متوسط تا بلند و استحکام بالا تولید می‌کند؛ به‌ویژه در ارقامی مانند خرداد، ورامین و ارقام جدید زودرس، کیفیت بسیار مطلوبی مشاهده می‌شود. از نظر ویژگی‌های ذاتی، پنبه استان کاملاً با پنبه‌های وارداتی از کشورهایی نظیر ازبکستان و هند قابل رقابت است.
وی با اشاره به چالش‌های موجود در مسیر رقابت‌پذیری، خاطرنشان کرد: تنها چالش اصلی در این مسیر، روش برداشت سنتی و دستی است که می‌تواند منجر به ورود ناخالصی‌هایی نظیر نخ‌های پروپیلن و ضایعات پلاستیکی به محصول شود؛ لذا چنانچه برداشت به‌صورت استاندارد انجام گیرد و فرآیند تصفیه با استفاده از دستگاه‌های مدرن صورت پذیرد، محصول استان از نظر مرغوبیت و سفیدی، در سطح استانداردهای بالای صنعتی قرار خواهد گرفت.
عرفانی به پیامدهای منفی واردات الیاف در فصل برداشت پرداخت و گفت: ورود بی‌رویه یا ارزان‌تر پنبه خارجی در زمان برداشت، موجب کاهش انگیزه کشاورزان برای کشت شده است، چراکه این مسئله باعث افت قیمت وش داخلی و عدم رغبت کارخانجات به خرید با قیمت مناسب می‌شود. تأخیر در تسویه مطالبات نیز از دیگر مشکلات است؛ برخی کارخانجات پنبه‌پاک‌کنی و ریسندگی تمایلی به تأمین نقدینگی سریع برای کشاورزان نشان نداده و همین امر موجب می‌شود مطالبات پنبه‌کاران با ماه‌ها تأخیر پرداخت شود. این چالش‌ها در مجموع منجر به تغییر الگوی کشت و حرکت کشاورزان به سمت محصولات باصرفه اقتصادی بالاتر مانند گیاهان علوفه‌ای شده است.
مدیر زراعت جهاد خراسان رضوی در خصوص تأمین نیاز بذری استان بیان کرد: نیاز سالانه استان به بذر دلینته و ارقام اصلاح‌شده بیش از ۵۰۰ تن است، اما به دلیل عدم نقدینگی کافی کشاورزان در ابتدای فصل کشت، بخشی از آن‌ها ناچار به استفاده از تخم‌مرغ‌های (تخم پنبه) بی‌کیفیت برای کاشت هستند.
وی درباره برنامه‌های توسعه تولید بذر اظهار کرد: علاوه بر نیاز استان، برنامه‌ریزی‌های گسترده‌ای برای تأمین بذر استاندارد صورت گرفته است. با نظارت موسسه ثبت و گواهی بذر و نهال و مراکز تحقیقات کشاورزی(موسسه تحقیقات پنبه کشور)، چهار شرکت فعال در استان برنامه‌ریزی کرده‌اند تا در سال جاری حدود ۱۰۰۰ تن بذر مادری، الیت و گواهی‌شده استاندارد و فرآوری‌شده تولید کنند که علاوه بر تأمین نیاز خراسان رضوی، استان‌های مجاور را نیز پوشش خواهد داد.
عرفانی با اشاره به توان بالای ظرفیت‌های صنعتی استان در حوزه پنبه گفت: خراسان رضوی دارای ۱۹ کارخانه پنبه‌پاک‌کنی است که از این میان ۱۶ واحد آن فعال هستند و این واحدها به‌تنهایی بیش از ۳۰ درصد از ظرفیت تصفیه وش پنبه در کل کشور را در اختیاردارند.
وی با بیان این که یکی از اقدامات کلیدی در کاهش هزینه‌ها، توزیع بذور دلینته اصلاح‌شده است، تصریح کرد: استفاده از این بذر کرک‌زدایی‌شده باعث شده میزان نیاز به بذر در هر هکتار از بیش از ۱۰۰ کیلوگرم در روش‌های سنتی، به ۲۰ الی ۲۵ کیلوگرم کاهش یابد که این امر هزینه خرید بذر و هزینه‌های مربوط به کارگری در مرحله تنک‌کردن را به‌شدت کاهش داده است.
عرفانی همچنین به مدیریت منابع آب و انرژی اشاره کرد و افزود: با معرفی ارقام زودرس پنبه و تجهیز مزارع به سامانه‌های آبیاری نواری (تیپ)، میزان مصرف آب و هزینه‌های مربوط به انرژی و پمپاژ چاه‌ها تا ۳۵ الی ۴۰ درصد کاهش‌یافته است. همچنین طرح‌های مدیریت تلفیقی آفات(IPM) و استفاده از فرمون‌ها و تله‌های نوری جهت کاهش هزینه‌های سم‌پاشی اجراشده است.
مدیر زراعت جهاد کشاورزی استان با اشاره به چالش‌های موجود در بخش مکانیزاسیون کاشت و برداشت، گفت: در بخش کاشت، علی‌رغم توسعه کارنده‌های مختلف در اکثر شهرستان‌های پنبه‌خیز استان، به دلیل ساختار خرد مالکی شدید در حوزه پنبه‌کاری، تنها ۳۲ درصد از کشت‌ها به‌صورت مکانیزه انجام می‌شود.
عرفانی درباره چالش‌های برداشت خاطرنشان کرد: مهم‌ترین گلوگاه در پنبه‌کاری کشور، هزینه‌های بالای برداشت دستی و کیفیت پایین آن است. برای عبور از این مرحله و جایگزینی برداشت دستی با برداشت ماشینی(وش‌چین)، اقدامات متعددی ازجمله پیگیری برای تخصیص تسهیلات و خطوط اعتباری مکانیزاسیون جهت خرید کمباین‌ها و وش‌چین‌های پنبه، اجرای طرح‌های تحقیقاتی و ترویجی برای معرفی ارقامی که بوته‌های آن‌ها با ساختار برداشت ماشینی سازگار باشد؛ در دستور کار قرارگرفته است. همچنین جهت آماده‌سازی مزارع برای ورود کمباین‌های وش‌چین، دسترسی مناسب به برگ‌ریز (Defoliant) در آستانه فصل برداشت فراهم شد تا فرآیند آماده‌سازی مزارع برای ورود ماشین‌آلات با دقت بیشتری انجام شود.
انتهای پیام
