به گزارش ایسنا، «دکتر آسیه الفت‌بخش» با اشاره به اهمیت توانمندسازی علمی کادر درمان در مسیر تشخیص زودهنگام سرطان پستان اظهار کرد: در ادامه برنامه‌های آموزشی و تخصصی هشتمین پویش ملی آگاهی‌بخشی و تشخیص زودهنگام سرطان پستان «پویان بانو»، وبینار علمی یک‌روزه «آشنایی با سرطان پستان برای درمانگران حوزه بانوان» با هدف افزایش آگاهی تخصصی گروه‌های درمانی مرتبط با سلامت بانوان برگزار شد.
وی افزود: این برنامه با شرکت ۴۰۰ نفر از اعضای گروه‌های هدف و در مدت سه ساعت آموزشی برگزار شد. تمرکز اصلی وبینار بر آشنایی با بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم پستان، شناخت علائم و نشانه‌های هشداردهنده، بررسی عوامل خطر، مرور وضعیت بروز سرطان پستان در ایران و آشنایی با اصول درمان، پیگیری و بازتوانی بیماران بود.
الفت‌بخش با تأکید بر اینکه مخاطبان این وبینار، متخصصان و کارکنان حوزه سلامت بودند، ادامه داد: پرستاران، جراحان عمومی، متخصصان زنان و زایمان و ماماها از گروه‌های هدف این برنامه به شمار می‌رفتند؛ گروه‌هایی که در سطوح مختلف نظام سلامت با بانوان در ارتباط هستند و می‌توانند در شناسایی تغییرات غیرطبیعی پستان، ارزیابی اولیه و هدایت به‌موقع افراد مشکوک به مراکز تخصصی نقش مؤثری ایفا کنند.
تشخیص زودهنگام؛ حلقه مهم در مسیر مراقبت از بیماران
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی با بیان اینکه تشخیص زودهنگام سرطان پستان به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در نظام سلامت نیاز دارد، گفت: شناسایی به‌موقع بیماری تنها به انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های تشخیصی محدود نمی‌شود، بلکه آگاهی از نشانه‌های هشداردهنده، ارزیابی بالینی مناسب، تشخیص موارد نیازمند بررسی بیشتر و ارجاع به‌موقع به سطوح تخصصی، اجزای مکمل این فرایند هستند.
وی افزود: بسیاری از بانوان در مراحل مختلف زندگی برای دریافت خدمات مرتبط با سلامت زنان، بارداری، مراقبت‌های دوره‌ای یا بررسی مشکلات عمومی به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند. در این میان، درمانگران خط اول می‌توانند با برخورداری از دانش کافی درباره علائم بیماری‌های پستان، موارد نیازمند بررسی تخصصی را شناسایی کنند و مانع از تأخیر غیرضروری در فرایند تشخیص شوند.
الفت‌بخش با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط میان سطوح مختلف ارائه خدمات سلامت تصریح کرد: هدف از آموزش درمانگران این نیست که همه گروه‌های پزشکی و پرستاری وظایف تخصصی یکسانی بر عهده بگیرند بلکه لازم است هر گروه متناسب با مسئولیت حرفه‌ای خود بتواند نشانه‌های مهم را تشخیص دهد، ارزیابی اولیه را در چارچوب صلاحیت حرفه‌ای انجام دهد و در صورت وجود شواهد نگران‌کننده، بیمار را به مسیر تشخیصی مناسب هدایت کند.
به گفته وی، ایجاد چنین رویکردی می‌تواند به کاهش تأخیر در مراجعه، تشخیص زودرس و در نهایت کاهش مرحله بیماری در زمان تشخیص منجر شود.
آشنایی با علائم هشداردهنده و تمایز بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی با اشاره به یکی از محورهای اصلی وبینار، یعنی شناخت علائم و نشانه‌های بیماری‌های پستان، اظهار کرد: تغییرات پستان می‌توانند علل متفاوتی داشته باشند و همه توده‌ها یا تغییرات مشاهده‌شده به معنای ابتلا به سرطان نیستند. با این حال، تشخیص خوش‌خیم یا بدخیم بودن یک ضایعه باید بر اساس ارزیابی پزشکی و بررسی‌های تشخیصی متناسب با شرایط بیمار انجام شود و نمی‌توان تنها با اتکا به ظاهر، محل یا دردناک بودن یک توده درباره ماهیت آن قضاوت کرد.
وی ادامه داد: وجود توده یا سفتی جدید در پستان یا ناحیه زیر بغل، تغییر غیرمعمول در اندازه یا شکل پستان، فرورفتگی یا تغییرات تازه پوست، تغییر شکل یا زخم نوک پستان، ترشحات غیرطبیعی به‌ویژه ترشحات خونی و تغییرات پایدار و غیرمعمول در ظاهر پستان، از جمله نشانه‌هایی هستند که می‌توانند نیازمند بررسی تخصصی باشند.
الفت‌بخش خاطرنشان کرد: نداشتن درد به معنای بی‌خطر بودن یک توده نیست و در مقابل، درد پستان نیز به‌تنهایی نشانه ابتلا به سرطان محسوب نمی‌شود. از این رو، ارزیابی علائم باید با در نظر گرفتن سابقه پزشکی، سن، وضعیت بالینی، یافته‌های معاینه و نتایج بررسی‌های تکمیلی انجام شود.
وی افزود: آشنایی درمانگران با طیف بیماری‌های خوش‌خیم پستان نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از تغییرات این ناحیه می‌توانند با شرایط غیرسرطانی مرتبط باشند. شناخت این تفاوت‌ها به کادر درمان کمک می‌کند تا ضمن پرهیز از ایجاد نگرانی غیرضروری، موارد مشکوک را نیز با دقت و حساسیت کافی پیگیری کنند.
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی تأکید کرد: در فرایند ارزیابی، هیچ علامت منفردی نباید به‌تنهایی مبنای رد یا تأیید سرطان قرار گیرد. آنچه اهمیت دارد، تشخیص بالینی مناسب، انتخاب بررسی‌های تکمیلی بر اساس شرایط بیمار و اطمینان از تکمیل فرایند ارجاع در موارد ضروری است.
غربالگری و تشخیص زودهنگام؛ دو مفهوم مرتبط اما متفاوت
الفت‌بخش در ادامه با اشاره به اهمیت آشنایی درمانگران با اصول غربالگری سرطان پستان گفت: غربالگری به معنای بررسی افراد فاقد علائم مشخص برای شناسایی احتمال وجود بیماری در مراحل اولیه است؛ در حالی که ارزیابی تشخیصی برای فردی که با علامت یا یافته مشکوک مراجعه می‌کند، مسیر متفاوتی دارد و باید متناسب با شرایط بالینی او انجام شود.
وی افزود: انتخاب روش غربالگری، سن شروع و فاصله تکرار آن بر اساس دستورالعمل‌های معتبر، سطح خطر فرد، امکانات نظام سلامت و نظر پزشک تعیین می شود. ماموگرافی در گروه‌های واجد شرایط یکی از روش‌های مهم غربالگری است، اما تصمیم‌گیری درباره روش مناسب برای همه افراد یکسان نیست و در افراد دارای خطر بالا ممکن است به راهبردهای متفاوتی نیاز باشد.
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی تأکید کرد: وجود علامت مشکوک نباید با اتکا به طبیعی بودن یک بررسی قبلی یا انتظار برای نوبت غربالگری بعدی نادیده گرفته شود. در چنین شرایطی، فرد باید برای ارزیابی تشخیصی مناسب هدایت شود؛ زیرا غربالگری و بررسی علائم، هر یک جایگاه مشخصی در مسیر مراقبت دارند.
وی ادامه داد: در برنامه‌های آگاهی‌بخشی و غربالگری، لازم است میان افزایش آگاهی، شناسایی افراد نیازمند بررسی و تأیید تشخیص تمایز قائل شویم. نتیجه غیرطبیعی غربالگری لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست و ممکن است به بررسی‌های تکمیلی نیاز داشته باشد. به همین ترتیب، نتیجه طبیعی یک بررسی نیز در صورت وجود علائم جدید یا پایدار، جایگزین ارزیابی بالینی نمی‌شود.
الفت‌بخش با اشاره به نقش درمانگران در این فرایند گفت: ارائه توضیحات دقیق و قابل‌فهم درباره ضرورت بررسی‌های تکمیلی، کاهش نگرانی‌های غیرضروری و اطمینان از پیگیری به‌موقع نتایج، از جمله اقداماتی است که می‌تواند کیفیت تجربه بیمار و اثربخشی مسیر تشخیص را بهبود بخشد.
درمان سرطان پستان؛ رویکردی متناسب با ویژگی‌های هر بیمار
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی با اشاره به محور درمان‌های سیستمیک در این وبینار اظهار کرد: درمان سرطان پستان در سال‌های اخیر با پیشرفت‌های علمی قابل‌توجهی همراه بوده و انتخاب روش درمانی به عوامل متعددی از جمله مرحله بیماری، ویژگی‌های پاتولوژیک تومور، وضعیت گیرنده‌های هورمونی، وضعیت گیرنده HER2، شرایط عمومی بیمار و اهداف درمان بستگی دارد.
وی افزود: جراحی، پرتودرمانی و درمان‌های دارویی از جمله روش‌های مورد استفاده در درمان سرطان پستان هستند که ممکن است به‌تنهایی یا در ترکیب با یکدیگر به کار گرفته شوند. درمان‌های سیستمیک نیز با توجه به ویژگی‌های زیستی تومور و شرایط بیمار می‌توانند شامل شیمی‌درمانی، درمان هورمونی، درمان‌های هدفمند و در بیماران واجد شرایط، روش‌های مبتنی بر ایمنی‌درمانی باشند.
الفت‌بخش ادامه داد: ترتیب اجرای درمان‌ها برای همه بیماران یکسان نیست. در برخی موارد، درمان دارویی پیش از جراحی برای کاهش اندازه تومور یا ارزیابی پاسخ به درمان انجام می‌شود و در شرایط دیگر، جراحی می‌تواند اولین مرحله برنامه درمانی باشد. تصمیم‌گیری درباره این موارد باید با تکیه بر ارزیابی تخصصی و همکاری اعضای تیم درمان صورت گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت نگاه چندتخصصی به سرطان پستان تصریح کرد: هماهنگی میان جراحان، متخصصان سرطان‌شناسی، رادیوتراپی، پاتولوژی، تصویربرداری و سایر گروه‌های مرتبط می‌تواند به انتخاب درمان مناسب‌تر کمک کند. در کنار این گروه‌ها، پرستاران و دیگر اعضای کادر درمان نیز در آموزش بیمار، آماده‌سازی برای درمان، شناسایی عوارض و پیگیری وضعیت عمومی نقش مهمی دارند.
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: آشنایی درمانگران با اصول کلی درمان به معنای ورود به تصمیم‌گیری‌های خارج از حیطه تخصصی آن‌ها نیست، بلکه این دانش به آنان کمک می‌کند تا پرسش‌های بیماران را بهتر پاسخ دهند، نیازهای مراقبتی را شناسایی کنند و در صورت مشاهده علائم هشداردهنده یا عوارض احتمالی، مسیر ارجاع مناسب را دنبال کنند.
پیگیری بیماران و بازتوانی؛ مراقبت فراتر از پایان درمان
الفت‌بخش با اشاره به بخش دیگری از سرفصل‌های وبینار، یعنی پیگیری و بازتوانی بیماران، گفت: مراقبت از فرد مبتلا به سرطان پستان با پایان جراحی یا آخرین جلسه درمان دارویی و پرتودرمانی خاتمه نمی‌یابد. پیگیری منظم، توجه به عوارض دیررس درمان، ارزیابی وضعیت جسمی و روانی و کمک به بازگشت بیمار به فعالیت‌های روزمره، بخش مهمی از مراقبت جامع سرطان را تشکیل می‌دهد.
وی افزود: برنامه پیگیری باید بر اساس نوع بیماری، درمان‌های دریافت‌شده، شرایط فرد و راهنماهای بالینی تنظیم شود. ارزیابی‌های دوره‌ای، بررسی علائم جدید، توجه به وضعیت پستان و نواحی مرتبط و انجام تصویربرداری‌های توصیه‌شده در زمان مناسب، از جمله اجزای این مراقبت هستند. انجام آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌های گسترده و غیرضروری برای همه بیماران نیز جایگزین برنامه پیگیری هدفمند و مبتنی بر شواهد نیست.
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی ادامه داد: برخی بیماران ممکن است پس از درمان با مشکلاتی مانند محدودیت حرکتی شانه، درد، خستگی پایدار، تغییرات عملکردی یا لنف‌ادم مواجه شوند. شناسایی زودهنگام این مشکلات و ارجاع به خدمات توان‌بخشی، فیزیوتراپی یا مراقبت‌های تخصصی متناسب با نیاز بیمار، می‌تواند به حفظ عملکرد و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: حمایت روانی و اجتماعی نیز بخشی از مراقبت جامع بیماران است. تجربه سرطان و درمان‌های مرتبط با آن ممکن است بر تصویر ذهنی فرد از بدن، روابط خانوادگی، فعالیت شغلی و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد. به همین دلیل، لازم است نیازهای هر بیمار به‌صورت فردی بررسی شود و در صورت ضرورت، خدمات حمایتی مناسب در دسترس او قرار گیرد.
الفت‌بخش تصریح کرد: پرستاران، ماماها، متخصصان زنان و جراحان عمومی، هر یک متناسب با حیطه فعالیت خود می‌توانند در شناسایی مشکلات، آموزش مراقبت‌های لازم، تقویت پایبندی به برنامه پیگیری و ارجاع بیمار به خدمات تخصصی نقش‌آفرینی کنند. تداوم ارتباط میان بیمار و تیم درمان، یکی از عوامل مهم در جلوگیری از گسست مراقبت پس از درمان اولیه است.
نقش درمانگران خط اول در تکمیل مسیر ارجاع
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی با تأکید بر اهمیت هماهنگی میان گروه‌های مختلف درمانی اظهار کرد: یکی از اهداف اصلی این وبینار، تقویت توانمندی درمانگران برای تشخیص موارد نیازمند بررسی بیشتر و ارجاع مناسب به سطوح بالاتر بود؛ موضوعی که می‌تواند فاصله میان نخستین مراجعه بیمار و دریافت خدمات تخصصی را کاهش دهد.
وی افزود: ارجاع مؤثر تنها به معرفی بیمار به یک مرکز تخصصی محدود نمی‌شود، بلکه لازم است اطلاعات بالینی مرتبط، شرح علائم، یافته‌های معاینه و نتایج بررسی‌های انجام‌شده، تا حد امکان به‌صورت دقیق و منظم در اختیار تیم دریافت‌کننده قرار گیرد. ثبت مناسب اطلاعات و مشخص بودن دلیل ارجاع، به تداوم مراقبت و کاهش دوباره‌کاری در فرایند ارزیابی کمک می‌کند.
الفت‌بخش ادامه داد: از سوی دیگر، پیگیری وضعیت بیمار پس از ارجاع نیز اهمیت دارد. در موارد مشکوک، لازم است اطمینان حاصل شود که فرد امکان دسترسی به خدمات تشخیصی را پیدا کرده و فرایند بررسی را تا تعیین تکلیف بالینی ادامه داده است. ارجاعی که به دریافت خدمت منجر نشود، نمی‌تواند به‌تنهایی هدف تشخیص زودهنگام را محقق کند.
وی با اشاره به اهمیت ارتباط حرفه‌ای با بیماران گفت: توضیح روشن درباره علت ارجاع، ضرورت بررسی‌های تکمیلی و تفاوت میان یافته مشکوک و تشخیص قطعی می‌تواند از نگرانی‌های غیرضروری جلوگیری کند و مشارکت بیمار در ادامه مسیر درمان را افزایش دهد. در عین حال، نباید با اطمینان‌بخشی بی‌پشتوانه یا تأخیر در بررسی، احتمال وجود بیماری جدی نادیده گرفته شود.
پویان بانو؛ بستری برای پیوند آگاهی‌بخشی و آموزش تخصصی
الفت‌بخش در پایان با اشاره به رویکرد آموزشی هشتمین پویش ملی آگاهی‌بخشی و تشخیص زودهنگام سرطان پستان «پویان بانو» اظهار کرد: برنامه‌های مرتبط با کنترل سرطان زمانی اثربخشی بیشتری خواهند داشت که آگاهی عمومی، آموزش تخصصی کادر درمان و دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی در کنار یکدیگر تقویت شوند.
وی افزود: ثابت شده است که آگاهی بخشی می تواند منجر به کاهش مرحله بیماری شود. پویش پویان بانو با تمرکز بر آگاهی‌بخشی و تشخیص زودهنگام سرطان پستان، زمینه‌ای برای توجه بیشتر به ابعاد مختلف این بیماری فراهم می‌کند. در کنار برنامه‌های مرتبط با بانوان، آموزش حرفه‌ای گروه‌های درمانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این گروه‌ها در شناسایی علائم، ارزیابی اولیه، ارجاع و تداوم مراقبت نقش مستقیم دارند.
معاون پژوهش و آموزش پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی تأکید کرد: برگزاری وبینار «آشنایی با سرطان پستان برای درمانگران حوزه بانوان» در همین چارچوب انجام شد تا دانش تخصصی مخاطبان درباره علائم و نشانه‌های بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم پستان، عوامل خطر، وضعیت بیماری در ایران، درمان‌های سیستمیک، پیگیری و بازتوانی بیماران تقویت شود.
وی خاطرنشان کرد: شرکت ۴۰۰ نفر از گروه‌های هدف در یک برنامه سه‌ساعته، ظرفیت مناسبی برای توسعه آموزش‌های علمی هدفمند در حوزه سرطان فراهم می‌کند. استمرار چنین برنامه‌هایی و توجه به نیازهای آموزشی گروه‌های مختلف درمانی می‌تواند به ارتقای کیفیت خدمات، تقویت فرایند ارجاع و بهبود تجربه مراقبت از بیماران کمک کند.
وبینار علمی یک‌روزه «آشنایی با سرطان پستان برای درمانگران حوزه بانوان» توسط پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی به‌صورت مجازی و در مدت سه ساعت برگزار شد. این برنامه با محوریت علائم و نشانه‌های سرطان پستان، عوامل خطر، وضعیت بروز و شیوع بیماری در ایران، درمان‌های سیستمیک، پیگیری و بازتوانی بیماران، برای گروه‌های هدف شامل پرستاران، جراحان عمومی، متخصصان زنان و زایمان و ماماها طراحی شده بود و با مشارکت ۴۰۰ نفر در مجموع ۱۲۰۰ نفر-ساعت آموزش را ثبت کرد.
انتهای پیام
