به گزارش ایسنا، سبزیجات بخش جداییناپذیر رژیم غذایی انسان هستند و به دلیل دارا بودن ویتامینها، مواد معدنی و فیبر، همواره به مصرف منظم آنها توصیه میشود. با این حال، برخی ترکیبات شیمیایی مانند نیترات میتوانند همراه با سبزیها وارد بدن شوند. نیترات به طور طبیعی در خاک و آب وجود دارد و گیاهان آن را در فرآیند رشد جذب میکنند. مسئله زمانی اهمیت پیدا میکند که مقدار نیترات در سبزیها از حد متعارف فراتر رود. این ترکیب در بدن انسان میتواند به نیتریت تبدیل شود و در شرایط خاص، بر سلامت اثر منفی بگذارد. به همین دلیل، بررسی میزان نیترات در مواد غذایی، بهویژه سبزیجات که سهم عمدهای در دریافت روزانه آن دارند، به یکی از دغدغههای مهم حوزه سلامت غذایی تبدیل شده است.
مقدار نیترات موجود در سبزیجات به عوامل متعددی بستگی دارد. نوع سبزی، میزان و نوع کودهای نیتروژنه مصرفی، دفعات کوددهی، شرایط آبوهوایی، شدت نور، دما، pH خاک و حتی شیوه کشت، همگی در میزان تجمع نیترات نقش دارند. گیاهان برای رشد خود به نیتروژن نیاز دارند، اما اگر جذب نیترات بیش از توان گیاه برای تبدیل آن به ترکیبات مفید باشد، این ماده در بافتهای گیاهی ذخیره میشود. از سوی دیگر، فعالیت آنزیمهایی که نیترات را به شکلهای قابل استفاده تبدیل میکنند، به انرژی حاصل از فتوسنتز وابسته است. بنابراین شرایط محیطی نامناسب یا مدیریت نادرست مزرعه میتواند باعث افزایش نیترات در اندامهای خوراکی گیاه شود و ضرورت پژوهش در این زمینه را دوچندان کند.
در این رابطه، لیلا اصلانی از گروه علوم باغبانی دانشگاه صنعتی اصفهان، با تمرکز بر وضعیت سلامت غذایی سبزیجات، پژوهشی مروری را انجام داده است. این تحقیق با نگاهی کلی به مطالعات انجامشده در بیش از یک دهه، تلاش کرده است تصویری علمی از وضعیت نیترات در سبزیجات تولیدی کشور ارائه دهد. هدف اصلی این پژوهش، جمعبندی نتایج تحقیقات مختلف و کمک به درک بهتر شرایط تولید سبزیجات از منظر سلامت مصرفکننده بوده است؛ رویکردی که میتواند برای سیاستگذاران، کشاورزان و حتی مصرفکنندگان عادی مفید باشد.
برای انجام این پژوهش، از روش مرور سیستماتیک استفاده شده است. این شیوه کمک میکند تا نتایج پراکنده تحقیقات مختلف در کنار هم قرار گیرند و تصویری جامعتر از وضعیت موجود به دست آید، بدون آنکه آزمایش جدیدی در مزرعه یا آزمایشگاه انجام شود.
یافتههای این مرور علمی نشان میدهند که بخش قابل توجهی از سبزیجات بررسیشده، از نظر میزان نیترات در محدودههای مجاز قرار داشتهاند. این موضوع درباره سبزیجات برگی، ریشهای، پیازی و همچنین سبزیجات میوهای و گلهای نابالغ گزارش شده است.
در عین حال، طبق بررسیهای انجامشده، دادههای موجود تنها مربوط به بخشی از استانهای کشور هستند و از میان ۳۱ استان، اطلاعات محدودی در دسترس بوده است. همین موضوع نشان میدهد که تصویر فعلی، کامل نیست و نیاز به پایش گستردهتری در سطح کشور وجود دارد.
در جمعبندی نتایج، محقق تأکید میکند که اگرچه وضعیت کلی نیترات در بسیاری از نمونهها قابل قبول بوده، اما تفاوتهایی بین انواع سبزیجات و مناطق مختلف مشاهده میشود. بهطور متوسط، سبزیجات برگی مقدار بیشتری نیترات نسبت به سبزیجات ریشهای و میوهای داشتهاند. این تفاوت به ویژگیهای فیزیولوژیک گیاهان و نحوه جذب و ذخیره نیتروژن در آنها مربوط است. نتیجهگیری کلی پژوهش بر این نکته تأکید دارد که مدیریت صحیح کوددهی و زمان برداشت میتواند نقش مهمی در کنترل میزان نیترات داشته باشد.
بر اساس اطلاعات تکمیلی این مطالعه، بیشتر بررسیها نه در محل تولید، بلکه در مراکز توزیع مانند میادین میوه و ترهبار انجام شدهاند. اگرچه این کار به شناسایی محصولات ناسالم کمک میکند، اما امکان پیگیری منبع تولید و اصلاح شیوههای کشت را محدود میسازد. به همین دلیل، شناسنامهدار کردن محصولات کشاورزی بهعنوان راهکاری مهم مطرح شده است تا در صورت مشاهده آلودگی، بتوان منشأ آن را شناسایی کرد. چنین اقدامی هم از حقوق مصرفکننده حمایت میکند و هم کشاورزان را به رعایت اصول تولید سالم تشویق میکند.
همچنین در این پژوهش بر ارائه راهکارهای عملی به کشاورزان تأکید شده است؛ از جمله استفاده از کود بر اساس آزمون خاک و گیاه، بهکارگیری کودهای با رهایش کنترلشده، استفاده از بازدارندههای نیتریفیکاسیون و برداشت محصول در زمان مناسب. این اقدامات میتوانند به کاهش تجمع نیترات کمک کنند و کیفیت سبزیجات را افزایش دهند. در نهایت، کنترل دقیق شرایط کشت و آگاهیبخشی به تولیدکنندگان، گامی مهم برای دستیابی به غذای سالمتر و افزایش اعتماد مصرفکنندگان خواهد بود.
این یافتههای علمی در «فصلنامه ایمنی زیستی» وابسته به انجمن ایمنی زیستی ایران منتشر شدهاند؛ نشریهای که به انتشار پژوهشهای مرتبط با سلامت، ایمنی و کیفیت زیستی محصولات میپردازد و بستری برای طرح مسائل مهم در حوزه سلامت غذایی فراهم میکند.
انتهای پیام
